T.C. ...5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ\tEsas-Karar No: 2025/605 Esas - 2025/957
TÜRK MİLLETİ ADINA
\t T.C.
\t ANKARA
\t5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO\t: 2025/605 Esas
KARAR NO\t: 2025/957
DAVA\t: Alacak (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ\t: 13/01/2023
KARAR TARİHİ\t: 12/12/2025
GEREKÇELİ KARARIN YAZIM TARİHİ \t: 25/12/2025
Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
\tDavacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı ile ile davalılar Makro-Tel İletişim - Hat Çelik İnşaat İş Ortaklığının 2011/124104 ihale kayıt numaralı \"AFL Kışlaköy Açık Maden Sahası Batı Şevi Basamaklarında Dekapaj Yapılması İşi\" kapsamında ihale konusu işe ait sözleşme imzalandığını, bu sözleşme gereğince ihale kararı damga vergisi bedeli olan tutarın vergi dairesine davalı yüklenici tarafça ödendiğini ve ödeme alındı belgesinin sözleşme imzalanmadan önce davacıya sunulduğunu ancak, ilgili ihaleye ait teklif tutarına dahil edilen, sözleşme gideri olarak ödenen, hakediş ödemeleri içerisinde tekraren davalı tarafa ödenen ihale kararı damga vergisi tutarının, sözleşmeye aykırı olarak, mahkeme ilamı nedeniyle vergi dairesince davalı tarafa vergi iadesi niteliğinde ödeme olarak ödendiğini ve Başkent Vergi Dairesi Müdürlüğü tarafından 2011/124104 ihale kayıt nolu ihale bakımından 21.06.2022 tarih 287421 sayılı yazısı ve eki düzeltme fişinin davacıya gönderilmesi suretiyle 157.796,10 TL damga vergisi aslı ve 309.188,52 TL gecikme faizi cezası kesildiğini, davacı tarafça damga vergisi aslı ve ferileri olarak toplam 466.984,62 TL'nin 22.06.2022 tarihinde ödendiğini, ödemeyi takiben, ödenen tutarın iadesi için davalı tarafa yazılmış ise de davalı tarafça ödemede bulunulmadığını belirterek 466.984,62 TL'nin ödeme tarihi olan 22.06.2022 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle davalılardan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
\tDavalılar vekilleri ortak sundukları cevap dilekçesinde özetle; zamanaşımı def'i ve hak düşürücü süre itirazlarında bulunarak, ...Bölge İdare Mahkemesi 4. Vergi Dava Dairesi’nin 2022/619 Esas 2022/398 Karar sayılı kararı ile; davacı EÜAŞ.’ın özel hukuk hükümlerine tabi tüzel kişi olduğu ve 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’nun 8. maddesinde belirtilen resmi daire sıfatını haiz olmadığı, aldığı ihale kararında ödenmesi gereken damga vergisinden de muhaf bulunmadığının belirtildiğini, kesinleşen idari yargı kararına göre davalıların oluşturduğu iş ortaklığı tarafından yatırılan damga vergisinin davalılara iade edilmesinin usul ve yasaya uygun olduğunu, kanunun emredici hükümlerine ve genel işlem şartlarına açıkça aykırı Tip İhale Sözleşmesi veya Tip İdari Şartname hükümlerinin uygulanması ve nazara alınmasının mümkün olmadığını belirterek davanın reddini savunmuş, aksi halde davalı taraf usulüne uygun temerrüde düşürülmediğinden ödeme tarihinden itibaren avans faizi talep edilmesinin yerinde olmadığını beyan etmiştir.
\tDava, eser sözleşmesine dayalı ihale karar pulu (damga vergisi) ve gecikme zammının rücuen tazmini istemine ilişkindir.
Davanın niteliği gereği eser sözleşmesine dayalı rücu davası olduğu ve alacak ödeme tarihinden itibaren 5 yıllık zaman aşımı süresine tabi olduğu ,ödeme tarihinin 2022 olması nedeniyle davalıların zaman aşımı itirazlarına ve davanın her hangi bir hak düşürücü süreye tabi olmaması nedeniyle de hak düşürücü süre itirazlarına itibar edilmemiş ve
Mahkememizden verilen 25/12/2023 tarih ve 2023/36 Esas, 2023/968 sayılı davanın kabulüne dair kararı ...Bölge Adliye Mahkemesi 31 Hukuk Dairesi'nin 2024/1032 Esas, 2025/630 Karar sayılı ve 01/07/2025 tarihli ilamı ile kaldırılmakla, dava mahkememizin yukarıdaki esasına kaydı yapılarak yargılamaya devam olunmuştur.
...Bölge Adliye Mahkemesi 31. Hukuk Dairesi'nin 2024/1032 Esas ve 2025/630 Karar sayılı kararında özetle; “.... Mahkeme kararına dayanak yapılan sözleşmenin 7. maddesinde “taahhüdün yerine getirilmesine ilişkin her türlü vergi\"; şartnamenin ilgili maddesinde ise \"isteklinin sözleşmenin uygulanması sırasında ödeyeceği her türlü vergi\" ibareleri kullanılmıştır. Dava konusu uyuşmazlık kamu ihaleleri ve vergi hukuku alanında özel bir uzmanlık gerektirmektedir. Bu nedenle mahkemece söz konusu ihale karar damga vergisinin mahiyeti ve hükümlerini bilen, ihale karar damga vergisinin taahhüdün yerine getirilmesi ile ilgili bir vergi mi yoksa sözleşmenin imzalanması öncesinde ödenen bir vergi mi olduğu hususunu değerlendirebilecek kamu ihaleleri, eser sözleşmeleri ve vergi hukuku konusunda uzmanlığı bulunan, üniversite öğretim üyelerinden bir heyet oluşturulmalı, mahkeme gerekçesine dayanak yapılan sözleşme Maddesi ile şartname ve kamu ihale tebliği hükümleri, ihale karar damga vergisi ile ilgili düzenlemeler ve konu ile ilgili Yargıtay içtihatlarının bir bütün halinde irdelenmesi bilirkişi heyetinden istenilmeli ve hasıl olacak sonuç doğrultusunda hüküm kurulmalıdır. .....” denilmektedir.
Dosya kapsamı BAM kaldırma kararı doğrultusunda bilirkişi heyetine tevdi edilmiş, 01/10/2025 tarihli bilirkişi raporunda özetle; İhale karar damga vergisi, sözleşmenin imzalanmasından önce, ihale kararının onayı ile doğan bir vergi olduğu, bu vergi, \"taahhüdün yerine getirilmesine ilişkin bir vergi\" olmayıp, ihale kararının kendisine özgü bir vergi türü olduğu, verginin yasal mükellefi idare (EÜAŞ) olmasına rağmen, sözleşme hükümleriyle mali yükümlülük yükleniciye (davalılar) devredildiği, İdarenin bu vergiyi ödemek zorunda kalması durumunda, sözleşme gereği bu yükümlülüğü üstlenmiş olan yükleniciye rücu edebileceği rapor edilmiştir.
Her ne kadar bilirkişi heyeti' İhale karar damga vergisi, sözleşmenin imzalanmasından önce, ihale kararının onayı ile doğan bir vergi olduğu, bu vergi, \"taahhüdün yerine getirilmesine ilişkin bir vergi\" olmayıp, ihale kararının kendisine özgü bir vergi türü olduğu, verginin yasal mükellefi idare (EÜAŞ) olmasına rağmen, sözleşme hükümleriyle mali yükümlülük yükleniciye (davalılar) devredildiği, İdarenin bu vergiyi ödemek zorunda kalması durumunda, sözleşme gereği bu yükümlülüğü üstlenmiş olan yükleniciye rücu edebileceği ' görüşünde olmuş ise de ,mahkememizce yapılan değerlendirmede , özellikle mahkememizin aynı nitelikteki ,konusu ve davacı tarafı aynı olan 2025/174 esas 2025/953 karar nolu dosyasında aldırılan Borçlar Hukuku Prof Arif Burhanettin Kocaman ,Kamu İhale Uzmanı Doç.DR. Emine Cin ve KaMU Maliye Uzmanı Fahrettin Alişar'ın 14/08/2025 tarihli raporunda özetle \"Yargıtay 6. Hukuk Dairesi Başkanlığı 23/05/2023 tarih ve 2022/1750 Esas 1976 Karar sayılı bir kararında; Davacı yüklenici, menfi zarar kapsamında yapıp da ödenmeyen iş bedeli, noter masrafı, damga vergisi, teminat mektubu için yapılan masraf, faiz ve komisyonları, sözleşmenin imzası için gerekli sigorta poliçesi masrafı, karar pulu bedeli ve Kamu İhale Kurumu payını isteyebilir. (15. HD 16.09.2020 gün ve 2020/1557 Esas 2020/2455 Karar sayılı kararı» Bu durumda mahkemece davacı yüklenicinin menfi zarar kapsamında olan damga vergisi ve karar pulu bedelinin isteyebileceğini, taraflar arasında 7 adet sözleşme ve şartname olduğu,
\tSözleşmenin 7. Maddesi
\t\"Madde 7- Sözleşme bedeline dahil olan giderler
\t7.1 Taahhüdün (ilave işler nedeniyle meydana gelebilecek artışlar dahil) yerine getirilmesine ilişkin. Sözleşmenin uygulanması sırasında ilgili mevzuat gereğince yapılacak her türlü ulaşım, sigorta, vergi, resim ve harç giderleri sözleşme bedeline dahildir. İlgili mevzuatı uyarınca hesaplanacak Katma Değer Vergisi, sözleşme bedeline dahil olmayıp İdare tarafından Yükleniciye ödenecektir.\" denilmekte olduğu,
\tSözleşmenin 8.maddesi
\t\" Madde 8 - Sözleşmenin ekleri
\t8.1. İhale dokümanı, bu sözleşmenin eki ve ayrılmaz parçası olup, İdareyi ve Yükleniciyi bağlar. Ancak, sözleşme hükümleri ile ihale dokümanını oluşturan belgelerdeki hükümler arasında çelişki veya farklılık olması halinde, ihale dokümanında yer alan hükümler esas alınır.
\t8.2. İhale dokümanını oluşturan belgeler arasındaki öncelik sıralaması aşağıdaki gibidir:
\t1) Hizmet İşleri Genel Şartnamesi,
\t2) İdari Şartname,
\t3) Sözleşme
\t4) Birim teklif mektubu ve cetveli
\t5) Teknik Şartname
\t6) Firma gizlilik taahhütnamesi'şeklinde olduğu
\tİdari Şartname 25 Şartnamenin 25.1. Maddesi;
\tSözleşmenin uygulanması sırasında ilgili mevzuat gereğince yapılacak her türlü ulaşım, sigorta, vergi, resim ve harç giderleri isteklilerce teklif edecekleri fiyata dahil edilecektir.'denilmekte olduğu,
\tŞartname 44
\tŞartnamenin 44.6 Maddesi
\tSözleşmenin imzalanmasına ilişkin her türlü vergi, resim ve harçlar ile diğer sözleşme giderleri yükleniciye aittir.\"hükmünün yer aldığı görülmüştür. \"denilmekte olduğu, hususları tespit edilmiştir.
\tV-YAPILAN DEĞERLENDİRMELER
\t Taraflar arasındaki sözleşme ve eklerinde uyuşmazlık konusu ihale karar damga vergisinin hangi tarafça ödenmesi gerektiğine dair bakılması gereken hükümleri yukarıdaki şekildedir. Bu durumda ihale karar damga vergisinin niteliğinin, sözleşme imzalanmadan önce tahakkuk eden bir vergi türü mü olduğu, taahhütün uygulanması ile ilgili bir vergi olup olmadığının tespiti gerekmektedir.
\t488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'nun;
\t“Mükellef” başlıklı 3. Maddesi;
\t“Damga Vergisinin mükellefi kağıtları imza edenlerdir.
\tResmi dairelerle kişiler arasındaki işlemlere ait kağıtların Damga Vergisini kişiler öder.
\tYabancı memleketlerle Türkiye'deki yabancı elçilik ve konsolosluklarda düzenlenen kağıtların vergisini, Türkiye'de bu kağıtları resmi dairelere ibraz eden. Üzerlerinde devir veya ciro işlemleri yapanlar veya herhangi bir suretle hükümlerinden faydalananlar öderler. Ancak bunlardan ticari veya mütedavil kağıt mahiyetinde bulunanların vergisini, bunları en evvel satan veya kabul veya başka suretle
kullanan kişiler öderler.” “Resmi daire” başlıklı 8. Maddesi;
\t“Bu kanunda yazılı resmi daireden maksat, genel ve özel bütçeli idarelerle, il özel idareleri, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları, belediyeler ve köylerdir. Bu dairelere bağlı olup ayrı tüzel kişiliği bulunan iktisadi işletmeler resmi daire sayılmaz.” Şeklindedir.
\tSöz konusu hükme göre davacı TEİAŞ, Damga Vergisi uygulamasında resmi daire olarak kabul edilmemektedir. Davacı TEİAŞ, 8.6.1984 tarih ve 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ve değişiklikleri ile 22.1.1990 tarih ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye dayanılarak çıkarılan, 2001/2026 sayılı Kararname'nin eki Bakanlar Kurulu kararı ve 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu çerçevesinde faaliyette bulunmak üzere kurulmuştur. Bu kapsamda TEİAŞ, ana statüsünde sermayesinin tamamı Devlete ait olup özel hukuk hükümlerine tabi kamu iktisadi teşebbüsü olarak tanımlanmıştır. Damga Vergisi Kanunu m. 8'de yer alan \"Bu Kanunda yazılı resmi daireden maksat, genel ve özel bütçeli idarelerle, il özel idareleri, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları, belediyeler ve köylerdir. Bu daireleri bağlı olup ayrı tüzel kişiliği bulunan iktisadi işletmeler resmi daire sayılmaz\" hükmü gereği 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu hükümlerini değerlendirmek gerekmektedir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 1
sayılı Cetvelinde genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ve TI sayılı cetvelde özel bütçeli idareler düzenlenmektedir. Bu kanuna dayanan listede TEİAŞ genel ve özel bütçeli idareler arasında yer almamaktadır. Davacı kurum Damga vergisinin yasal mükellefidir. Zira Damga Vergisi Kanunu m. 24'te yer alan “birden fazla kişi tarafından imza edilen kağıtlara ait vergi ve cezanın tamamından imza edenler müteselsilen sorumludur\" hükmü gereği vergi yükümlülüğünden imza edenlerin müteselsil sorumluluğu bulunmaktadır.
\tBununla birlikte ihale kararı, ihaleyi gerçekleştiren idarenin ihale komisyonu üyeleri tarafından imzalanmakta ve yine ihale yetkilisi tarafından imza edilip onaylanmakta olduğundan ve sözleşme imzalanmasından önceki aşama içerinde yer alıp yüklenicinin süreçte herhangi bir dahli ve imzası söz konusu olmadığından bu aşamada damga vergisinin yasal yükümlüsü olarak kabul edilmesi mümkün görünmemektedir. Diğer bir ifadeyle Damga Vergisi Kanunu m. 3 ve Damga Vergisi Kanunu m. 24 birlikte değerlendirildiğinde, ihale karar pulu damga vergisinin yasal mükellefinin kağıtta imzası bulunan taraflar olduğu görülmekle birlikte ihale kararı, sözleşme imzalanması aşamasından önceki bir süreç olup idari işlem niteliğine sahip olduğundan, bu aşamada idarenin tek yanlı iradesiyle hareket edilerek icrai nitelikte işlem tesis edildiğinden bu aşamada alınan kararlarda ve ortaya konulan değerli kağıtlarda sözleşmenin diğer tarafının imzası bulunmamakta, bilakis ihale kararı alan idarenin imzası ile değerli kağıt ortaya konulmaktadır. Bu durumda ihale karar pulu damga vergisinin yasal mükellefi TEİAŞ olarak ortaya çıkmaktadır.
\tDolayısıyla ihale kararları, üçüncü kişilerle ihale komisyonları arasında imzalanmış bir belge olmayıp, bu kararlar ihaleyi yapan kurum veya kuruluşların personelinde oluşturulan ihale komisyonu üyeleri tarafından alınan tek taraflı kararlardan ibarettir .Bu durumda ihale komisyonları tarafından alınan ihale kararlarına ilişkin damga vergisinin yasal mükellefinin ihaleyi yapan kurum veya kuruluş olması gerekmektedir.
\tDiğer yandan, vergilendirmede verginin yansıması/yansıtılması durumuyla da karşılaşılmaktadır. Verginin yansıması yahut yansıtılması, kanuni mükellefi tarafından ödenen bir verginin fiyat mekanizması aracılığıyla, kısmen veya tamamen üçüncü şahıslara aktarılması şeklinde tanımlanmaktadır.
Dava konusu olayda da, davacı Kurumun mükellefi olduğu ihale karar damga vergisini, Sözleşme hükümleri nedeniyle yüklenici davalı tarafından ödenmesi iddia edilmektedir. Bu durumda ihale karar damga vergisinin sözleşmenin uygulanmasından kaynaklanan bir gider-vergi — olup olmadığının açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
\tKamu İhale mevzuatında sözleşmenin uygulanması aşamasını açıkça tanımlayan hüküm bulunmamaktadır. Bununla birlikte 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, kamu kurumlarının ihaleyle yapacakları işlerde uygulanacak ihale kurallarını ayrıntılı olarak düzenlemektedir. Buna göre yaklaşık maliyetin hesaplanması, ihale dosyasının hazırlanması, ihale ilanı, ihale komisyonunun oluşturularak ihalenin yapılması, ihaleye katılacakların yeterlilik kriterleri, ihale komisyon kararlarına karşı itiraz ve şikayet yolları, Kamu İhale Kurumu aşaması, sözleşmeye davet aşaması gibihususlar 4734 sayılı yasada düzenlenmiştir.
\tİhale süreci tamamlandıktan sonra sözleşmenin imzalanması ile birlikte ise 4735ayılı, Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu devreye girmekte ve Sözleşmenin uygulanması ile ilgili hususlar söz konusu Kanun hükümlerinde düzenlenmektedir.
\tBu kapsamda 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu sözleşme öncesi aşamayı, 4735 sayılı yasa ise sözleşme imzalama aşamasını temsil etmektedir. Bu anlamda 4735 sayılı kamu ihale sözleşmeleri kanununda ihale damga vergisi ile ilgili bir düzenleme de yer almamaktadır.
\tÖte yandan taraflar arası Sözleşmenin eki olan İdari Şartnamenin 45.1.maddesinde sözleşmenin uygulanması ile ilgili şu şekilde bir hüküm bulunmaktadır.
\t\"Madde 45- Sözleşmenin uygulanmasına ilişkin hususlar
\t45.1. Sözleşmenin uygulanmasına ilişkin aşağıdaki hususlar sözleşmede düzenlenmiştir.
\ta) Ödeme yeri ve şartları
\tb) Avans verilip verilmeyeceği, verilecekse şartları ve miktarı
\tc) İşe başlama ve iş bitirme tarihi
\tç) Süre uzatımı verilebilecek haller ve şartları
\td) Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi
\te) Cezalar ve sözleşmenin feshi
\tf) Denetim, muayene ve kabul işlemlerine ilişkin şartlar
\tg) Anlaşmazlıkların çözüm şekli\" şeklindedir.
\tSözleşmenin uygulanması aşamasının ne zaman başlayıp ne zaman biteceğine dair farklı bir mevzuat hükmü ise bulunmamaktadır. İdari şartnamenin 45.maddesindeki sözleşmenin uygulanması aşamalarını ise incelediğimizde sözleşmenin imzalanması aşamasından sonra oluşan durumları kapsadığı anlaşılmaktadır.
\tBunun yanı sıra Davacı idare, Kamu İhale Genel Tebliğinin 78.30. ihale damga vergisinin yüklenici tarafından ödenmesi gerekti Daha önce belirttiğimiz üzere Davacı idare, tazminat talebini Sözleşme hükümlerine dayandırmaktadır.
\tSözleşmenin 8.maddesi;
\tMadde 8 - Sözleşmenin ekleri
\t8.1. İhale dokümanı, bu sözleşmenin eki ve ayrılmaz parçası olup, İdareyi ve Yükleniciyi bağlar. Ancak, sözleşme hükümleri ile ihale dokümanını oluşturan belgelerdeki hükümler arasında çelişki veya farklılık olması halinde, ihale dokümanında yer alan hükümler esas alınır.
\t8.2. İhale dokümanını oluşturan belgeler arasındaki öncelik sıralaması aşağıdaki gibidir:
\t1) Hizmet İşleri Genel Şartnamesi,
\t2) İdari Şartname,
\t3) Sözleşme
\t4) Birim teklif mektubu ve cetveli
\t5) Teknik Şartname
\t6) Firma gizlilik taahhütnamesi'şeklindedir.
\tSöz konusu madde hükmüne göre Kamu İhale Genel Tebliği, Sözleşme eklerinde yer almamaktadır. Bununla birlikte Kamu İhale Genel Tebliğinin 78.30-ç maddesinde \"Sözleşme Giderleri ve Genel Giderler\"i belirlenmiş olup, bu giderlerden sorumluluğa ilişkin bir düzenleme bulunmamaktadır. Dolayısıyla taraflar arası Sözleşmenin parçası olarak kabul edilmeyen söz konusu Tebliğ hükümlerine dayanılarak ihale karar damga vergisinden yüklenicinin sorumlu olacağı çıkarımında bulunmak mümkün değildir.
\tİdari Şartnamenin 46.1 maddesinde yer alan sözleşmenin imzalanması nedeniyle ödenecek vergilerin yükleniciye ait olduğuna dair hükmün de değerlendirilmesi gerekmektedir.
\tKamu İhale Mevzuatı kapsamında ihale edilen işin sözleşmesi imzalanmadan önce yerine getirilmesi yükümlülükler bulunmaktadır. Bu kapsamda 4734 sayılı Yasanın 53.maddesi gereğince ihale bedelinin onbinde beşi oranında KİK Payı ödemesi, 488 sayılı yasa kapsamında sözleşme bedelinin 0.00948'i oranında sözleşme damga vergisinin ödenmesi sözleşme imzalamanın ön koşuludur. İhale karar damga vergisi ise sözleşme imzalama aşamasından önceki aşamada ihaleye çıkan idarenin, kendi idari işlemleri kapsamında tek taraflı aldığı bir karar olup yüklenicinin hiçbir dahilinin olmadığı aşamadır. Bu nedenle kendisi de damga vergisi mükellefi olan davalı idare tarafından karşılanması gereken bir masraf olarak ortaya çıkmaktadır.\" şeklinde rapor sundukları ,bu bilirkişi heyeti raporu hükme esas alınarak ilgili dava dosyasında davanın reddine kara verildiği,
\tMahkememiz dosyası bakımından yapılan değerlendirmede ,taraflar arasındaki sözleşmede açıkca;
\"Madde 7- Sözleşme bedeline dahil olan giderler
\t7.1 Taahhüdün yerine getirilmesine ilişkin her türlü ulaşım, sigorta, vergi, resim ve harç giderleri sözleşme bedeline dahildir. İlgili mevzuatı uyarınca hesaplanacak Katma Değer Vergisi, sözleşme bedeline dahil olmayıp İdare tarafından Yükleniciye ödenecektir.\" denilmekte olduğu,
\tSözleşmenin 8.maddesi
\t\" Madde 8 - Sözleşmenin ekleri
\t8.1. Sözleşme, ekindeki ihale dökümanı ve diğer belgelerle bir bütündür, İdareyi ve Yükleniciyi bağlar. Ancak, sözleşme hükümleri ile ihale dokümanını oluşturan belgelerdeki hükümler arasında çelişki veya farklılık olması halinde, ihale dokümanında yer alan hükümler esas alınır.
\t8.2. İhale dokümanını oluşturan belgeler arasındaki öncelik sıralaması aşağıdaki gibidir:
\t1) Yapım İşleri Genel Şartnamesi,
\t2) İdari Şartname,
\t3) Sözleşme
\t4) Birim teklif mektubu ve cetveli
\t5) Özel Teknik Şartname
\t6-Genel Teknik Şartname
\t7) Projeler
\t8-Diğer Ekler ,
\tİdari Şartname 25 Şartnamenin 25.1. Maddesi;
\t İsteklinin sözleşmenin uygulanması sırasında ilgili mevzuat gereğince yapılacak her türlü ulaşım, sigorta, vergi, resim ve harç giderleri isteklilerce teklif edecekleri fiyata dahil edilecektir.'denilmekte olduğu,Dava konusu olayda da, davacı Kurumun mükellefi olduğu ihale karar damga vergisini, Sözleşme hükümleri nedeniyle yüklenici davalı tarafından ödenmesi iddia edilmektedir. Bu durumda ihale karar damga vergisinin sözleşmenin uygulanmasından kaynaklanan bir gider-vergi olup olmadığının açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
\tKamu İhale mevzuatında sözleşmenin uygulanması aşamasını açıkça tanımlayan hüküm bulunmamaktadır. Bununla birlikte 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, kamu kurumlarının ihaleyle yapacakları işlerde uygulanacak ihale kurallarını ayrıntılı olarak düzenlemektedir. Buna göre yaklaşık maliyetin hesaplanması, ihale dosyasının hazırlanması, ihale ilanı, ihale komisyonunun oluşturularak ihalenin yapılması, ihaleye katılacakların yeterlilik kriterleri, ihale komisyon kararlarına karşı itiraz ve şikayet yolları, Kamu İhale Kurumu aşaması, sözleşmeye davet aşaması gibihususlar 4734 sayılı yasada düzenlenmiştir.
\tİhale süreci tamamlandıktan sonra sözleşmenin imzalanması ile birlikte ise 4735ayılı, Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu devreye girmekte ve Sözleşmenin uygulanması ile ilgili hususlar söz konusu Kanun hükümlerinde düzenlenmektedir.
\tBu kapsamda 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu sözleşme öncesi aşamayı, 4735 sayılı yasa ise sözleşme imzalama aşamasını temsil etmektedir. Bu anlamda 4735 sayılı kamu ihale sözleşmeleri kanununda ihale damga vergisi ile ilgili bir düzenleme de yer almamaktadır.
Taraflar arası Sözleşmenin eki olan İdari Şartnamenin 45.1.maddesinde sözleşmenin uygulanması ile ilgili şu şekilde bir hüküm bulunmaktadır.
Damga Vergisi Kanuna göre değerlendirme yapıldığında ;488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'nun;
\t“Mükellef” başlıklı 3. Maddesi;
\t“Damga Vergisinin mükellefi kağıtları imza edenlerdir.
\tResmi dairelerle kişiler arasındaki işlemlere ait kağıtların Damga Vergisini kişiler öder.
\tYabancı memleketlerle Türkiye'deki yabancı elçilik ve konsolosluklarda düzenlenen kağıtların vergisini, Türkiye'de bu kağıtları resmi dairelere ibraz eden. Üzerlerinde devir veya ciro işlemleri yapanlar veya herhangi bir suretle hükümlerinden faydalananlar öderler. Ancak bunlardan ticari veya mütedavil kağıt mahiyetinde bulunanların vergisini, bunları en evvel satan veya kabul veya başka suretle
kullanan kişiler öderler.” “Resmi daire” başlıklı 8. Maddesi;
“Bu kanunda yazılı resmi daireden maksat, genel ve özel bütçeli idarelerle, il özel idareleri, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları, belediyeler ve köylerdir. Bu dairelere bağlı olup ayrı tüzel kişiliği bulunan iktisadi işletmeler resmi daire sayılmaz.” Şeklindedir. Söz konusu hükme göre davacı TEİAŞ, Damga Vergisi uygulamasında resmi daire olarak kabul edilmemektedir. Davacı TEİAŞ, 8.6.1984 tarih ve 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ve değişiklikleri ile 22.1.1990 tarih ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye dayanılarak çıkarılan, 2001/2026 sayılı Kararname'nin eki Bakanlar Kurulu kararı ve 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu çerçevesinde faaliyette bulunmak üzere kurulmuştur. Bu kapsamda TEİAŞ, ana statüsünde sermayesinin tamamı Devlete ait olup özel hukuk hükümlerine tabi kamu iktisadi teşebbüsü olarak tanımlanmıştır. Damga Vergisi Kanunu m. 8'de yer alan \"Bu Kanunda yazılı resmi daireden maksat, genel ve özel bütçeli idarelerle, il özel idareleri, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları, belediyeler ve köylerdir. Bu daireleri bağlı olup ayrı tüzel kişiliği bulunan iktisadi işletmeler resmi daire sayılmaz\" hükmü gereği 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu hükümlerini değerlendirmek gerekmektedir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 1 sayılı Cetvelinde genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ve TI sayılı cetvelde özel bütçeli idareler düzenlenmektedir. Bu kanuna dayanan listede TEİAŞ genel ve özel bütçeli idareler arasında yer almamaktadır. Davacı kurum Damga vergisinin yasal mükellefidir. Zira Damga Vergisi Kanunu m. 24'te yer alan “birden fazla kişi tarafından imza edilen kağıtlara ait vergi ve cezanın tamamından imza edenler müteselsilen sorumludur\" hükmü gereği vergi yükümlülüğünden imza edenlerin müteselsil sorumluluğu bulunmaktadır.
\tBununla birlikte ihale kararı, ihaleyi gerçekleştiren idarenin ihale komisyonu üyeleri tarafından imzalanmakta ve yine ihale yetkilisi tarafından imza edilip onaylanmakta olduğundan ve sözleşme imzalanmasından önceki aşama içerinde yer alıp yüklenicinin süreçte herhangi bir dahli ve imzası söz konusu olmadığından bu aşamada damga vergisinin yasal yükümlüsü olarak kabul edilmesi mümkün görünmemektedir. Diğer bir ifadeyle Damga Vergisi Kanunu m. 3 ve Damga Vergisi Kanunu m. 24 birlikte değerlendirildiğinde, ihale karar pulu damga vergisinin yasal mükellefinin kağıtta imzası bulunan taraflar olduğu görülmekle birlikte ihale kararı, sözleşme imzalanması aşamasından önceki bir süreç olup idari işlem niteliğine sahip olduğundan, bu aşamada idarenin tek yanlı iradesiyle hareket edilerek icrai nitelikte işlem tesis edildiğinden bu aşamada alınan kararlarda ve ortaya konulan değerli kağıtlarda sözleşmenin diğer tarafının imzası bulunmamakta, bilakis ihale kararı alan idarenin imzası ile değerli kağıt ortaya konulmaktadır. Bu durumda ihale karar pulu damga vergisinin yasal mükellefi TEİAŞ olarak ortaya çıkmaktadır.
\tDolayısıyla ihale kararları, üçüncü kişilerle ihale komisyonları arasında imzalanmış bir belge olmayıp, bu kararlar ihaleyi yapan kurum veya kuruluşların personelinde oluşturulan ihale komisyonu üyeleri tarafından alınan tek taraflı kararlardan ibarettir .Bu durumda ihale komisyonları tarafından alınan ihale kararlarına ilişkin damga vergisinin yasal mükellefinin ihaleyi yapan kurum veya kuruluş olması gerekmektedir.
\tTarafların yaptıkları sözleşmede ne de idari şartnamede Kamu İhale Genel Tebliği'nin uygulanacağına dair atıf yapılmadığı görülmüştür.
Hem Damga Vergisi Kanunu Hem de Kamu İhale Mevzuatına göre ,dava konusu vergiden davalı tarafın sorumlu olacağına dair bir yorum yapılamayacağı ,Taraflar arasındaki sözleşme hükümleri ,idari şartname ,gerekse Damga Vergisi bakımından yapılan değerlendirmede ,ihale kararının taraflar arasındaki sözleşme imzalanmasından önceki bir süreç olup ,idari işlem niteliğine sahip olduğundan ,bu aşamada idarenin tek yanlı iradesi ile hareket edilerek icrai nitelikte işlem tesis edildiğinden bu aşamada alınan kararlarda ve ortaya konulan değerli kağıtlarda sözleşmenin diğer tarafının imzası bulunmamakta ,ihale kararı alan idarenin imzası ile değerli kağıt ortaya konulmakta olduğu, bu durumda ihale karar pulu damga vergisinin tarafların sözleşme maddelerinde geçen ' taahhütün yerine getirilmesinde ...her türlü vergi ..' ,şartname maddesinde ki 'isteklinin sözleşmenin uygulanması sırasında ilgili mevzuat gereğince yapılacak her türlü\tulaşım, sigorta, vergi, ...' ibarelerinde bahsi geçen vergi olarak nitelendirilemeyeceği, ihale damga vergisinin taahhütün yerine getirilmesi ile ilgili bir vergi olmayıp 'sözleşmenin imzalanmasından öncesinde ödenen bir vergi' olduğu ,bu verginin yasal sorumlusunun davacı kurumun olması ,ne sözleşme ne şartname hükümlerine ve de İhale ve Damga Vergisi Kanununa göre davacı kurumca ödenen ihale damga vergisinin davalılara rücu hakkı vermemesi nedeni mahkememizce bu dava dosyasında aldırılan 01/10/2025 tarihli bilirkişi heyeti raporunun sonuç gerekçe kısmına mahkememizce hukuki yorum olarak hükme esas alınmayarak , açılan davanın yukarıdaki gerekçelerden ötürü reddine karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davanın REDDİNE,
2-492 Sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 615,40 TL karar ve ilam harcının 7.974,93 TL peşin harçtan mahsubu ile Hazineye irat kaydına, fazla yatırılan 7.359,53 TL'nin kararın kesinleşmesine müteakip talep halinde davacıya iadesine,
3-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,
4-Davalılar kendini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca takdir olunan 74.717,54 TL vekalet ücretinin red sebebinin ortak ortak olması nedeni ile davacıdan tahsili ile davalılara verilmesine,
5-Davalı Hat Çelik İnşaat Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti tarafından yapılan 7.974,93 TL istinaf karar harcı (nispi), 1.169,40 TL istinaf kanun yoluna başvurma harcı ve 148 TL posta masrafı giderinin davacıdan alınarak bu davalıya verilmesine,
6-6325 Sayılı Kanunun 18/A-14 maddesi gereğince Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanacak olan 800 TL arabuluculuk giderinin (sarf kararı düzenlenmemesi nedeniyle 2022 yılı Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi dikkate alınarak) davacıdan tahsili ile Hazineye irat kaydına,
7-HMK 333. maddesi gereğince yatırılan gider/delil avansından artan kısmın karar kesinleştiğinden yatırana iadesine,
Dair, davacı vekilinin ve davalı Hak Çelik vekilinin yüzüne karşı, davalı Makro Tel vekilinin yokluğunda kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde ...Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere verilen karar, açıkça okunup, usulen anlatıldı. 12/12/2025