T.C.
İZMİR
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
11. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO\t: 2024/34
KARAR NO\t\t: 2026/945
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ\t: MUĞLA 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ\t\t: 08/11/2023
NUMARASI\t\t: 2023/215 Esas - 2023/809 Karar
DAVANIN KONUSU\t: Kooperatif Üyeliğinden İhraç Kararının İptali
KARAR TARİHİ \t: 04/06/2026
KARAR YAZIM TARİHİ \t: 04/06/2026
\tTaraflar arasındaki davadan dolayı Muğla 1. Asliye Ticaret Mahkemesince verilen 08/11/2023 gün ve 2023/215 Esas - 2023/809 Karar sayılı hükmün istinaf yoluyla Dairemizce incelenmesi davacılar vekili tarafından istenmiş ve istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için üye ... tarafından düzenlenen rapor dinlenip ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendi.
\tGEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ :
DAVA :Davacılar vekili, müvekkillerinin murisi ....'ın davalı kooperatifin üyesi olduğunu, kendisinin davalı kooperatiften ihraç edildiğini, ilgili ihraç kararının ne müvekkillerine, ne de muris....'a tebliğ edilmediğini, ihracın1163 sayılı Kooperatifler Kanununun 16 maddesine aykırı olduğunu, murisin hangi sebeple genel kurul kararı ile mi yoksa Yönetim kurulu kararı ile çıkartıldığının belli olmadığını belirterek murisin hukuka aykırı olarak kooperatifi üyeliğinden ihracına dair kararın iptalini istemiştir.
CEVAP:Davalı vekili, kooperatifimizin geçmiş dönemde ortağı olan ...'ın tüm yasal mirasçılarının mirasını reddettiğinidavalı kooperatifin 03/05/2014 tarihinde yapılan 2013 yılı olağan genel kurul toplantısında; ortaklık aidatlarının aylık 60 TL olmasına ve her ayın sonuna kadar ödenmesine oybirliğiyle karar verildiğini, geçmiş dönemde kooperatif ortağı olan murisin birikmiş aidat borçlarını ödememesi nedeniyle kooperatif yönetim kurulunun 07/07/2014 tarihi ve 8 sayılı kararına dayanılarak birikmiş aidat borçlarını ödemesi için kendisine Ortaca Noterliği'nin 10/07/2014 tarihli, 009920 yevmiye numaralı ihtarnamesinin ortaklıktan çıkarılacağı ihtarıyla bizzat kendisine 16.07.2014 tarihinde tebliğ edildiğini, gönderilen birinci ihtarnameye rağmen biriken aidat borçlarını ödememesi nedeniyle; Ortaca Noterliği'nin 10/09/2014 tarihli, 12188 yevmiye numaralı ihtarnamesiyle borçlarını 1 ay içinde ödemesi gerektiği, aksi halde ortaklıktan çıkarılacağının ihtar edildiğini, bu ihtarnamenin de 18.09.2014 tarihinde bizzat kendisine tebliğ edildiğini, gönderilen ikinci ihtarnameye rağmen süresi içinde biriken borçlarını ödememesi nedeniyle, kooperatif yönetim kurulunun 11/12/2014 tarihli ve 12 numaralı kararıyla ...'ın kooperatif ortaklığından çıkarılmasına karar verildiğini, ortaklıktan çıkarılmasına ilişkin kararın Ortaca Noterliği'nin 15/12/2014 tarihli ve 17746 yevmiye numaralı ihtarnamesiyle bizzat kendisine 23.12.2014 tarihinde tebliğ edildiğini, kooperatifin 14/03/2015 tarihinde yapılan, 2014 yılı olağan genel kurul toplantısında, 5'inci madde de kendisinin ortaklıktan çıkarılması ile ilgili işlemlere genel kurulda yapılan herhangi bir itiraz bulunmadığından çıkarma kararının işlemler oybirliğiyle kabul edildiğini, çıkarma kararına karşı tebliğden itibaren 3 ay içinde itiraz davası açabileceğini, üç aylık süre içinde genel kurula veya mahkemeye başvurmak suretiyle itiraz edilmeyen çıkarma kararlarının ise kesinleştiğini, ortaklıktan çıkarılan .... ise, çıkarma kararının usulünce kendisine tebliğinden itibaren 3 aylık hak düşürücü süre içinde, ne genel kurula ne de mahkemeye başvurarak hakkındaki çıkarma kararına itiraz etmediğini, ortaklıktan çıkarılma kararının kesinleştiğini, hak düşürücü süre ve zamanaşımı itirazında bulunduklarını gbelirterek davanın reddini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ: Mahkemece iddia, savunma, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına göre, somut olayda, aidat borcu nedeniyle borcun 10 gün içerisinde ödenmesine ilişkin Ortaca Noterliği'nin 10/07/2014 tarih ve 9920 yevmiye numaralı 1. İhtarnamenin murise 16/07/2014 tarihinde bizzat tebliğ ediliği, borcun ödenmemesi üzerine, borcun 1 ay içerisinde ödenmesine ilişkin Ortaca Noterliği'nin 10/09/2014 tarih ve 1288 yevmiye numaralı 2. İhtarnamenin murise 18/09/2014 tarihinde bizzat tebliğ ediliği, 2. İhtara rağmen borcun ödenmemesi üzerine davalı Kooperatifin 11/12/2014 tarih ve 12 nolu yönetim kurulu kararı ile murisin üyelikten ihracına karar verildiği, ihraç kararına ilişkin Ortaca Noterliği'nin 15/12/2014 tarih ve 17746 yevmiye numaralı ihtarnamesinin murise 23/12/2014 tarihinde bizzat tebliğ ediliği, davalı kooperatifçe 1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 16/3. Maddesi ve kooperatif ana sözleşmesinin 14. Maddesi gereğince 1. ve 2. İhtarname ile çıkarma kararına ilişkin ihtarnamenin murise bizzat tebliğ edildiği ve tebliğden itibaren 3 aylık hak düşürücü süre içerisinde muris tarafından iptal davası açılmadığı, ihraç kararının 24/03/2015 tarihinde kesinleştiği, murisin ihraç kararına karşı 3 aylık hak düşürücü süre içerisinde iptal davası açmadığı, 02/01/2019 tarihinde vefat ettiği, ihraç kararının kesinleştiği tarih olan 24/03/2015 tarihinden yaklaşık 8 yıl sonra iptal davası açıldığından 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 16/3 maddesi yollamasıyla 6100 sayılı HMK'nın 114/2 maddesi gereğince 3 aylık hak düşürücü süre içerisinde dava açılmaması nedeniyle HMK.nun 115/2 maddesi gereğince davanın dava şartı noksanlığı nedeniyle usulden reddine karar verilmiştir.
Karara karşı davacılar vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.
İSTİNAF NEDENLERİ: Davacılar vekili, \"1163 sayılı Kooperatifler Kanununun 16/4 fıkrası hükmüne göre, ortaklıktan çıkarılma karanın noter aracılığı ile tebliği gerekir. Ortağın itiraz etme veya dava açma hakkı ortaklıktan çıkarılma kararının kendisine noter aracılığı ile tebliğ tarihinden itibaren başlar. Ancak murise böyle bir tebligat yapılmamıştır... .Ortaca 1. Noterliği tarafından Muğla Asliye Ticaret Mahkemesine dava konusu ile ilgili gönderilmiş herhangi bir ihtarname örneği bulunmamaktadır. Murisin imzası olduğu iddia edilen imzalara itiraz ediyoruz. İmzalar muris ... .'a ait değildir. Tebligatlar usulsüzdür. Bu hususta mahkemece hiçbir araştırma yapılmamıştır. Delil dilekçemizde kooperatif ana sözleşmesini, çıkarılma kararının dayanağını oluşturan genel kurul kararının veya yönetim kurulu kararının, çıkarılma kararının ortağa tebliğine ilişkin tebligat parçasını noterden veya varsa ilgili yerden getirtilmesine tebligatdaki yeni ortağın çıkarılmasına ilişkin kararın tebliğindeki imzanın sıhhatinin araştırılmasına yani tebligatın noter tarafından usulüne uygun yapılıp yapılmadığına araştırılmasına, ana sözleşmede yer almamış olmakla beraber, bir ortağın kooperatifden çıkarılabilmesi olanağını veren sair haklı sebep hallerinde de o nedenin ortağın ortaklık sıfat ve ilişkisinden kaynaklanan ve bu sıfatı ile ilgili bulunan bir eylem ve sorumluluğu bulunması gerekir. Müvekkilimin kooperatifte hangi sıfatla ortak olduğunun sorulmasına, tanık anlatımları, Kooperatif senedi, ihtarnameler, tanık, bilirkişi, keşif ve her tür yasal delile dayanmamıza rağmen bu hususlarda delillerimiz toplanılmadığı\" hususlarını istinaf nedenleri olarak ileri sürmekle kararın kaldırılmasını istemiştir.\t
GEREKÇE : Dava, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 27. Maddesi uyarınca davacılar murisinin davalı kooperatif üyeliğinden ihracına ilişkin kararın iptali istemine ilişkin olup, ilk derece mahkemesince yukarıda yazılı gerekçeyle davanın hak düşürücü sürenin dolması nedeniyle usulden reddine karar verilmiştir.
Dairemizce HMK'nın 355. maddesi uyarınca istinaf nedenleriyle ve resen kamu düzenine ilişkin sebeplerle sınırlı olarak istinaf incelemesi yapılmıştır.
\t4721 Sayılı TMK'nun 640. ve 701. maddeleri gereğince müteveffa ...'ın mirasçıları arasında el birliği mülkiyeti hükümleri geçerli olduğundan kanunda ya da sözleşmede aksine hüküm bulunmadıkça tasarrufi işlemlerde ortakların oy birliği ile karar vermeleri gerekmektedir. Dava da, bir tasarrufi işlem olduğuna göre tüm ortaklar birlikte davayı açmalı, davaya muvafakat etmeli veya terekeye temsilci atanmalıdır. Somut olayda, davacılar dışında murisin başka yasal mirasçılarının da bulunduğu, ancak dosya kapsamında murise ait herhangi bir veraset ilamı ilamı bulunmadığı gibi, mahkemece Denizli, Aydın ve Sarayköy Sulh Hukuk Mahkemeleri'ne yazılan müzekkere yanıtlarında muris ...'ın mirasının reddedildiğine ilişkin herhangi bir dosyanın bulunmadığının belirtildiği, bu şekilde mirasın diğer mirasçılar tarafından reddedildiğine dair dosyada herhangi bir karar bulunmadığı mahkemenin de kabulünde olmasına karşın, aralarında zorunlu dava arkadaşlığı bulunan murisin tüm mirasçıların davaya muvafakatlarının bulunup bulunmadığının tespit edilmediği, bu şekilde taraf teşkiline ilişkin söz konusu usuli eksiklik giderilmeden davanın esası hakkında karar verildiği anlaşılmaktadır. Şu halde, mahkemece murisin mirası reddetmeyen tüm mirasçıları tarafından davanın açılıp açılmadığı araştırılarak, murisin başka mirasçıları varsa bu mirasçıların da davaya muvafakatının sağlanması gerekmektedir. Taraf ehliyeti, davanın her aşamasında re'sen gözetilmesi gereken dava şartı olduğundan, öncelikle mahkemece taraf ehliyetine ilişkin söz konusu eksikliğin giderilmesi gerekmektedir.
Kabule göre de, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 16. maddesinde çıkarma kararının, ortağa tebliğinden itibaren üç ay içinde iptali için dava açılmaması halinde bu kararın kesinleşeceği hükme bağlanmıştır. Dava açmaya ilişkin bu süre, hak düşürücü niteliktedir. Mahkemece kendiliğinden dikkate alınması gerekir. Ancak, sürenin başlayabilmesi için kararın tebliği zorunludur. Süre her halükarda tebliğden başlamaktadır.
Aynı yasanın 27. ve davalı kooperatif anasözleşmesinin 14. maddelerinde parasal yükümlülüklerini yerine getirmeyen kooperatif üyelerinin ihracı prosedürü düzenlenmiş olup, bu tür davalarda kooperatifçe öncelikle, aidat borcunun ödenmesi için noter vasıtasıyla üyeye usulüne uygun şekilde iki haklı ihtarın gönderilmesi, bu ihtarların usulüne uygun olarak tebliğ edilmesi, ilk ihtarnamenin, ödemesi 30 gün geciktirilmiş borcu içermesi, böyle bir borcun ödenmesi için birinci ihtarda 10 gün, ikinci ihtarda 1 aylık sürenin verilmesi, bu süre içerisinde ödememe halinde müeyyidenin ne olduğunun ve ödenmesi istenen borcun miktarının ve neye ilişkin olduğunun açık ve anlaşılabilir olarak belirtilmesi gerekmektedir. Tüm bu aşamalarda bir eksiklik bulunmaması halinde ihtarlarda istenen borcun gerçek borç olup olmadığının belirlenmesi gerekmektedir.(23. Hukuk Dairesi 2015/5034 E 2016/1602 K)
Somut olayda davalı kooperatifçe davacıya noter marifetiyle gönderilen ihtarname içerikleri incelendiğinde talep edilen alacağın somut olarak hangi aylara ait olduğu ve hangi alacaktan kaynaklandığının açıklanmadığı gibi, ilk ihtarname ile ikinci ihtarname de belirtilen alacak miktarlarının birbirinden farklı olduğu görülmüştür. Bu durumda davacının kooperatiften ihracı için gerekli yasal koşulların 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 27. Maddesi ve davalı kooperatif anasözleşmesinin 14. Maddesi uyarınca oluşup oluşmadığının gerektiğinde kooperatif kayıtları üzerinde inceleme yapma ve örnek alma yetkisi de verilerek Kooperatifler Hukuku alanında uzman bilirkişiden alınacak raporla tespiti gerekirken mahkemece belirtilen hususlarda herhangi bir inceleme yapılmadığı anlaşılmaktadır.
\tBu durumda, ilk derece mahkemesince uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli delillerin toplanmamış ve değerlendirilmemiş olması nedeniyle Hukuk Muhakemeleri Kanununun 353/1-a-6 maddesi uyarınca istinaf başvurularının esasa ilişkin hususlar incelenmeksizin kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar vermek gerekmiştir. \t
HÜKÜM :Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1-Davacılar vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-a-6 maddesi uyarınca ESASA İLİŞKİN SEBEPLER İNCELENMEKSİZİN KABULÜNE,
2-Muğla 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin 08/11/2023 gün ve 2023/215 Esas 2023/809 Karar sayılı kararının KALDIRILMASINA,
3-Dairemizin kararına uygun şekilde yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın mahal mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,
4-İstinaf yoluna başvuran tarafından yatırılan istinaf karar harcının istek halinde istinaf yoluna başvurana iadesine,
5-Karar tebliği ve avans iadesi işlemlerinin ilk derece mahkemesince yerine getirilmesine,
Dosya üzerinden yapılan inceleme neticesinde, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 353/1-a-6 maddesi gereğince kesin olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.04/06/2026
\t\t\t\t