\t TÜRK MİLLETİ ADINA
T.C.
\t \t BURSA
\t1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ\t
\t
\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tGEREKÇELİ KARAR
ESAS NO\t: 2016/
KARAR NO\t: 2018/
HAKİM\t:
KATİP\t:
DAVACI \t:
VEKİLİ\t: Av.\t
DAVALILAR \t: \t\t
VEKİLİ\t: Av. \t
KAYYIM \t:
VEKİLİ \t: Av.
DAVA\t\t: Menfi Tespit (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ\t: 24/10/2016
KARAR TARİHİ\t: 18/10/2018
GEREKÇELİ KARARIN
YAZILDIĞI TARİH\t: 16/11/2018
Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili beyanlarında özetle ; davacının süt ürünleri ile ilgili bir işletmeye sahibi olduğunu, mandıra işi yaptığını, davalılardan ... Ltd Şti 'den işletmesi için süt aldığını, aralarındaki ticari ilişkiden doğan güvene dayanarak davalıya ticari defterlerinde de kayıtlı avans çeklerini verdiğini, ancak davalılardan ...'ın .../ ... soruşturmaları kapsamında tutuklandığını, verilen çeklerin karşılığı olan sütü davacıya teslim etmediğini, ... 1. ATM 2016/... Esas sayılı dosyası ile 18/10/2016 tarihli çek için 13/10/2016 tarihinde ... Ltd Şti aleyhine menfi tespit davası açtıklarını, 17/10/2016 tarihinde mahkemenin çekle ilgili ihtiyati tedbir kararı verdiğini, tedbir kararının çekin davalı tarafından ibrazı halinde davalı ... Ltd Şti'ne ödenmemesi yönünde olduğunu, ancak çekin davalı tarafından kötüniyetli olarak cirolamadan diğer davalılara ibraz sonrası çek tahsil edildikten sonra çekin arka yüzünden anlaşıldığını, diğer dava konusu çeklerinde aynı şekilde kullanılmasının kuvvetle muhtemel olduğunu, davalı ... Ltd Şti'nin davacıdan aldıkları çekleri ciro etmeksizin diğer davalı ...'a verdiğini, ...'unda Ticaret Sicil Gazetesinde görüleceği üzere çeklerin ortağı ve yetkilisi olduğu ... Pet. Tar. Nak. İnş. Can. Hayv. Süt. Ve Süt Ürünleri San.Tic. Ltd Şti 'nin kaşesini vurarak imzaladığını, davalı şirket yetkilisi ... ve ... Ltd Şti'nin 15/07/2016 tarihi sonrasında tutuklandıklarını, çeklerin kötüniyetli üçüncü kişilerin eline geçmesini bertaraf etmek için keşidecisi ... Tarım Hayv. Gıda Ltd Şti. Olan ... Bank ... Şubesine ait Iban No ... nolu hesaptan 27/10/2016 tarih ve 40.000,00 TL bedelli ... çek nolu, 16/11/2016 keşide tarihli 40.000,00 TL bedelli ... çek nolu , 29/11/2016 keşide tarihli 40.000,00 TL bedelli ... çek nolu 20/12/2016 keşide tarihli 30.000,00 TL bedelli ... çek nolu , 29/12/2016 keşide tarihli 30.000,00 TL bedelli ... çeklerden dolayı borçlu olmadıklarının tespitine, çeklerle ilgili ihtiyati tedbir kararı verilmesine ve %20 tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep etmişlerdir.
Davalı ... Pet. Tar. Nak. İnş. Can. Hayv. Süt. Ve Süt Ürünleri San.Tic. Ltd Şti ve ... kayyımı vekili cevap dilekçesinde özetle ; davacı, davasını yetkili mahkemede açmadığını, davacının bulunduğu yerin ... olduğunu, davalılarında ...'de olduğunu öncelikle dosyanın yetkisizlikle ... Asliye Ticaret Mahkemesine gönderilmesini, esasa ilişkin olarak ise davalılardan ... .../... kapsamında tutuklandığını, ...'un yetkilisi olduğu ... Pet. Tar. Nak. İnş. Can. Hayv. Süt. Ve Süt Ürünleri San.Tic. Ltd Şti' e el konulduğunu ve kayyım ...'in atandığını, bu kapsamda şirkette bulunan ve vadesi gelen kıymetli evraklar için yasal takip başlatıldığını, mevcut kayıtlara göre davalı ...'ın diğer davalılara borçlu olduğunu, yine davalı ...'un da diğer davalı ... Pet. Tar. Nak. İnş. Can. Hayv. Süt. Ve Süt Ürünleri San.Tic. Ltd Şti 'ne borçlu olduğunu, dava konusu edilen çeklerden 27/10/2016 keşide tarihli 40.000,00 TL bedelli ... nolu çekin 16/11/2016 keşide tarihli 40.000,00 TL bedelli ... nolu çekin davalı ... tarafından borca karşılık davalılara verildiğini, bu çeklerin davalı ...'ın borcuna karşılık verildiğinin davacı tarafından da kabul edildiğini, bu çeklerin kullanılan krediler ve teminat için ... Banka verildiğini, davacı ile davalı ... arasındaki ticari ilişkinin iyiniyetli 3.kişi olan ve ...'dan alacağı bulunan diğer davalıları bağlamayacağını, davacının basiretli bir tacir olarak özel durumun sonuçlarına katlanmasını beyan ederek ve davalıların elinde sadece ... ve ... nolu çeklerin bulunduğu da dikkate alınarak davanın reddini talep etmişlerdir.
Delillerin değerlendirilmesi ve gerekçe:
Eldeki dava icra takibinden önce açılan menfi tespit istemine ilişkindir.Davacı önce davasını ...'a yöneltmişken daha sonra maddi hata olgusuna dayanarak taraf deşikliği talebinde bulunmuş, mahkememizin 14.12.2016 tarihli ara kararıyla davalı ... yerine davalı olarak ... ....LTD ŞTİ dosyaya kaydedildiği anlaşılmıştır.Davacı taraf davalı ...'ın ... soruşturmaları kapsamında tutuklandığını dava konusu çeklere ilişkin temel ilişkiden kaynaklı edimlerini yerine getirmediğini bu nedenle dava konusu çeklerin verilmesinden dolayı mağduriyet yaşadıklarını öne sürmüşlerdir. Davalı ... ve ... Petrol AŞ'ye ... soruşturmaları kapsamında kayyım atandığı anlaşılmaktadır. Kayyım tarafından ise ... soruşturmaları kapsamında kayyım tayin edilen şirketlere borçluların daha önce düzenli ödemelerde bulundukları halde kayyım atandıktan ve şirketlere el konulduktan sonra borçluların ödeme yapmaktan kaçındıkları, borçları inkar ettikleri paranın devlete gitmesini engellemek amacı içinde olabilecekleri ileri sürülmüştür.Tüm bu iddia ve savunmaların ve uyuşmazlığın en sağlıklı ve adil çözümü ise hiç şüphesiz hukukun temel kaideleri ve hukuk kuralları çerçevesinde olacaktır.
Buna göre; kambiyo senedi borçluları tarafından açılan menfi tespit davaları, yargılama hukuku bakımından zorunlu olarak İİK 72. maddeye tâbidirler.Kambiyo borcu altına giren kişilerden her biri, kendisine karşı başvuru hakkı bulunan diğerlerine (ciro zincirinde kendisinden sonra gelenlere) karşı kural olarak menfi tespit davası açma hakkına sahiptir. Dava dosyasına sunulan ... numaralı 30.000,00 TL bedelli çekte davalı ... ....LTD ŞTİ'nin davacıdan sonra imzası ve cirosu bulunsa da, davacı tarafın/vekilinin aşamalarda ve duruşmalardaki sözlü beyanlarında diğer çekler yönünden davalı ... ....LTD ŞTİ nin cirosu ve imzası bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bu çeklerin bu davalı tarafından diğer davalıya ciro ve imza edilmeksizin teslim edildiğini davacı taraf ileri sürmektedir. Bu bakımdan ... numaralı 30.000,00 TL bedelli çek dışındaki çeklerde davalı .....LTD ŞTİ nin cirosu ve imzası bulunmadığından kambiyo hukuku bakımından bu çeklere yönelik menfi tespit isteminin tarafı olma gibi bir konumu da yoktur. Zira bu davalı ciro zincirinde davacıdan sonra gelen bir kimse olmadığından davacının cirosundan istifade etme ve ondan çek bedelini talep etme imkanı bulunmamaktadır. Davalı ... ....LTD ŞTİ kambiyo hukuku bakımından bu çeklerin bir sujesi değildir. Kambiyo senetlerinin verdiği haklardan istifade edemeyeceği gibi her hangi bir yükümlülük altına da girmeleri de söz konusu olmayacaktır. Bu bakımdan bir kambiyo senedinin borçlusu, kendilerinden alacak iddiasında bulunan yahut bulunma hakkı olan kişilere (lehtar, cirantalar ve hamil gibi) karşı menfi tespit davası açabilirler. Belirtmek gerekir ki, bir kambiyo senedi borçlusunun, kendisine karşı başvuru olanağı kalmamış olan yahut başvurma hakkı bulunmayan kişilere karşı menfi tespit davası açmakta hukuki yararı yoktur. ... numaralı 30.000,00 TL bedelli çek dışındaki çekler bakımından davalı ... ....LTD ŞTİ yönünden eldeki davada da durum böyledir.Uyuşmazlık kambiyo hukuku yönünden değerlendirildiğinde; bilindiği üzere kambiyo senetleri (ticari senetler) ihdasi (kurucu) nitelikteki senetlerdendir. Gerçekten, bir borç için kambiyo yükleniminde bulunulması borcun yenilenmesi (tecdidi) sonucunu doğurmaz (BK., m. 133). Bu durumdaki bir borç hakkında kambiyo senedi düzenlendiği takdirde, taraflar arasında biri asıl borç ilişkisi, diğeri kambiyo ilişkisi olmak üzere iki çeşit ilişki bulunur. Aynı durum, kambiyo senedinin tedavülü halinde de karşımıza çıkar. Bir kambiyo senedi ciro edildiği zaman ciranta ile ciro edilen kişi arasında kural olarak bir temel ilişki (asıl borç ilişkisi) bulunmaktadır. Ayrıca, bu iki kişi arasında kambiyo hukukundan doğan bir kambiyo ilişkisi de mevcuttur. Dava dosyamıza ait yargılama konusu çekler bakımından da durum kambiyo senedinin tedavülünden kaynaklanmaktadır.Davacı burada temel borç ilişkisinden dolayı herhangi bir nedenle sorumlu tutulamayacağı için kambiyo yükleniminden kaynaklanan borcunu ödemekten kaçınma hakkı olduğunu (bedelsizliğe dayalı menfi tespit davası) ve yine davalı ... ve ... Petrol AŞ'nin kötü niyetli hamil olduğunu ileri sürmüştür. Bedelsizlik iddiası, Türk Ticaret Kanunu’nun 687. maddesi anlamında bir “doğrudan doğruya defi”, yani kişisel defidir.Kambiyo taahhüdünde bulunulmasına neden olan ve temel ilişkideki asli para edimini teşkil eden “temel alacak”, o kambiyo taahhüdünün hukuki sebebini oluşturur. Ancak, kambiyo taahhüdünün geçerliliği sebebe bağlı olmayıp, bu senetler maddi anlamda soyut (mücerret) senetlerdir. Kambiyo senetlerinin maddi anlamda soyutluğu ilkesi gereğince temel alacağın mevcut olmaması, geçersiz olması kambiyo senedinin hükümsüzlüğü sonucunu doğurmamakta, fakat sebepteki (temel ilişkideki) sakatlık kambiyo borçlusuna“nedensiz zenginlesme defi” öne sürme hakkını vermektedir. Bu davayı açan davacı, kambiyo senedinin hükümsüzlüğünü öne sürmemekte, tersine kambiyo taahhüdünün varlığını kabul etmektedir. Ancak, borçlu, temel ilişkiden bir alacak hakkı doğmadığı halde, kambiyo senedi alacağının istenmesi nedensiz zenginlesme oluşturduğundan kambiyo taahhüdünü yerine getirmek zorunda olmadığını öne sürmektedir. Bu noktada menfi tespit isteminde bulunan; temel ilişkinin varlığını, temel ilişkide ki sözleşmenin türünü, kambiyo senedinin hangi nedenle ve sözleşmesel ilişki nedeniyle verildiğini ispatladıktan sonra bu temel ilişkideki hangi nedenlerden dolayı kambiyo taahhüdünü yerine getirmek zorunda olmadığını ispatlamakla yükümlüdür. Burada iki aşamalı bir ispat yükü söz konusudur ve ispat yükü de menfi tespit isteminde bulunan kişi üzerindedir. Buna ilişkin ispat yükümlülüğü yerine getirilmediği takdirde kambiyo senetlerinin maddi anlamda soyutluğu ilkesi ve mücerretlik ilkesi gereğince temel ilişkiden bağımsız borç ilişkisi yaratacağından kambiyo senetleri/çekler nedeniyle sorumlu olunacaktır.Davacı taraf dava konusu çeklerin avans ödemesi olduğunu çeklerin veriliş amacının davalı ... ....LTD ŞTİ tarafından teslim edilmesi gereken mallara (süt) ilişkin olduğunu belirterek çeklerin veriliş amacını bir akdi ilişkiye dayandırmıştır. Ancak buna ilişkin yazılı bir delil yahut sözleşme sunmamıştır. Davalı ... ....LTD ŞTİ ise davaya cevap vermemiş ve akdi ilişkiyi ve davayı inkar ettiği anlaşılmıştır. Bu yönüyle ispat yükü yukarıda belirtildiği üzere davacı taraf üzerindedir. Bilindiği üzere HMK Madde 201'e göre; senede bağlı her çeşit iddiaya karşı ileri sürülen ve senedin hüküm ve kuvvetini ortadan kaldıracak veya azaltacak nitelikte bulunan hukuki işlemler ikibinbeşyüz Türk Lirasından az bir miktara ait olsa bile tanıkla ispat olunamaz. Yazılı delille ispatı gerekir.Burada tarafların ticari defter ve belgeleri incelenmiş dava konusu çeklerin davacıda kayıtlı olduğu davalı ... ....LTD ŞTİ defterlerinde kayıtlı olmadığı anlaşılmıştır. Yine davalı ... ... LTD ŞTİ nin defterlerinin usulüne uygun tutulmadığı anlaşılmıştır. Bilindiği üzere defterlerini usulüne uygun tutmayan tarafın lehine o defterler delil teşkil etmezlerse de aleyhine delil teşkil edebilirler fakat İnceleme sonucunda davacının temel ilişkiye yönelik iddialarını doğrulayacak olgular defter ve kayıtlarda bulunamamıştır. Ayrıca bilindiği üzere uygulamada pek çok tacir ticari defterlerini gerçeğe uygun tutmayabilmektedir. Defterlerde kayıt altına almadan pek çok tacir kambiyo senetlerini tedavül ettirebilmektedirler. Burada salt defterlerde temel ilişkiye ilişkin yahut kambiyo senedine ilişkin kayıtların bulunmaması kambiyo ilişkisinin geçersizliği sonucunu doğurmayacaktır. Esasında yapılması gereken temel ilişkinin yazılı sözleşme ile bağıt altına alınması ve çeklerinde bu sözleşmedeki edimin ifası amacıyla verildiğinin kayıt altına alınması iken. Böyle bir yazılı sözleşmenin yapılmadığı ve dolayısıyla dosyaya sunulamadığı anlaşılmaktadır. Oysa ki taraflar tacirdir. Fakat bu konuda gereken basiret ve özen gösterilmemiştir.
... 17.12.2003 gün ve E:2003/-, K:2003/; 12.10.2011 gün ve E:2011/-, K:2011/; 04.12.2013 gün ve E:2013/-, K:2013/; 14.05.2014 gün ve E:2013/-, K:2014/ sayılı ilamlarında da belirtildiği üzere; bütün mücerret alacaklarda olduğu gibi kambiyo senedi alacağı da kural olarak, uygun bir asıl borç ilişkisine, bir illi ilişkiye dayanır. Bir kambiyo senedi düzenleyip veren ve bu senedi alan herkes, bütün hukuki işlemlerin yapılmasına temel teşkil eden bir gayeye ulaşmak istemektedir. Kambiyo senedinden kaynaklanan talebin geçerliliği, temel ilişkiden kaynaklanan temel talebin ve bununla ilgili olarak taraflar arasında varılmış amaca ilişkin mutabakatın geçerliliğinden tamamen bağımsızdır. Kambiyo senedinden doğan talep hakkına kambiyo hukuku, temel talebe ise, bu talebin ait olduğu hukuk kuralları uygulanır.Davalılar ... petrol AŞ ve ...san yönünden; Bu davalıların senedi ciro yolu ile devraldıkları anlaşılmaktadır. Geçerli bir ciro silsilesine göre senedi elinde bulunduran kişi yetkili hamil sayılır. Hamilin kötü niyeti kanıtlanmadığı sürece yetkili hamil olduğunun kabulü gerekir. Buradaki bedelsizlik defisinin kişisel bir def'i olduğu, sadece senedin lehdarına karşı ileri sürülebileceği, bunun tek istisnasının ise TTK.nun 687. maddesinde belirtilen bile bile borçlu zararına senedi iktisap halinin olduğu, borçlunun zararına hareket edildiğinin bilinmesinin ise kendi başına yetmeyeceği, aynı zamanda borçlunun zararına kasten hareket edildiğinin ispat edilmesi gerektiği kuşkusuzdur. Bu yönde davacı tarafça bu husus dosya kapsamı ile ispatlanabilmiş değildir. Dava konusu çeklerden davalı ... ....Ltd Şti'nin cirosu bulunmayan çekler bakımından, bilirkişi incelemesine dayanılarak davacının davalılar ...san ve ... Petrol AŞ ile aralarında ticari ilişki bulunmadığının belirli olduğu öne sürülmüşse de yine davacının çeklerin davalı ....Ltd Şti ne verildiği ve bu davalı tarafından diğer davalılara teslim edildiği iddiası ve davalılar ...san ve ... Petrol AŞ nin çekleri diğer davalıdan teslim aldıklarına ilişkin beyanları karşısında davacının bu iddiaları yerinde görülmemiştir.Davacı taraf bilahare ödeme nedeniyle davanın istirdat davasına dönüştüğünü belirtmişse de açıklanan nedenlerle sübut bulmayan davanın reddine karar verilmiştir. ... vekili taraf değişikliğinden önce vekalet sunmamıştır. Taraf değişikliği yapılana kadar ki safhada kendisini vekille temsil ettirmemiştir. Bu sebeple ... lehine vekalet ücretine hükmedilmemiştir. 8. Celsede ....Ltd Şti vekilinin vekaletname sunduğu zapta sevhen geçmişse de sunulan vekaletname bu davalıya ait olmayıp ...'a aittir.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan gerekçe ve nedenlerle;
1-Davanın reddine,
2-Harçlar Yasası gereğince alınması gerekli 35,90 TL harcın başlangıçta alınan 3.073,95 TL peşin harçtan mahsubu ile bakiye 3.038,05 TL harcın karar kesinleştiğinde talep halinde davacı tarafa iadesine,
3-Davacı tarafça yapılan yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına,
4-Davalılar ... petrol AŞ ve ...san kendilerini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen 16.750,00 TL nispi vekalet ücretinin davacıdan tahsili ile adı geçen davalılara ödenmesine,
6-Kesinleşme süreci tamamlana kadar masraf avanslarının kullanılabileceği nazara alınarak kararın kesinleşmesinden sonra yazı işlerince yapılacak hesaba göre artan avansların yatıran tarafa iadesine,
Dair Davacı vekilinin yüzüne karşı davalı vekillerinin yokluğunda kararın tebliğinden itibaren iki haftalık süre içinde ... Bölge Adliye Mahkemesine ... açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.18/10/2018
Katip ...
e-imzalı
Hakim ...
e-imzalı