T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2021/1043
KARAR NO: 2023/1581
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL ANADOLU 11. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 23/03/2021
NUMARASI: 2019/500 Esas - 2021/253 Karar
DAVA: Alacak
İSTİNAF KARAR TARİHİ: 19/10/2023
Davanın kısmen kabulüne ilişkin kararın davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;
DAVA: Davacı vekili; müvekkilinin eşinin davalı ...'in iştiraki olan ... Taş. ve Loj. Hiz. AŞ'ye bağlı olarak kargo acentesi işlettiğini, ... Kargo'nun ödemediği aylık hakedişler karşılığında 15/04/2016 tarihli 120.000-TL bedelli çek ile 28/04/2016 vade tarihli 66.000-TL bedelli bono verdiğini, müvekkilinin bahse konu çek ve bonoyu kendi adına ciro ettiğini, ancak çek ve bono bedelinin ödenmediğini, bu nedenle 15/04/2016 tarihli 120.000-TL bedelli çek bedelinin tahsili amacı ile İstanbul ... İcra Dairesi'nin ... Esas, 28/04/2016 tarihli 66.000-TL bedelli bono bedelinin tahsili için ise İstanbul ... İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı dosyalarında icra takibi başlatıldığını, takiplerin kesinleştiğini, ancak şirketin hiçbir mal varlığının bulunmaması nedeniyle takiplerin sonuçsuz kaldığını, borçlu ... Kargo'nun davalı ... Holding'in iştiraki ve bu nedenle hakimiyeti altında olduğunu, davalı ... Holding'in ... Kargo üzerindeki hakimiyetini kötüye kullanarak şirketin ve dolayısıyla alacaklıların zarara uğramasına yol açtığını belirterek, 120.000-TL çek ve 66.000-TL bono karşılığı zararın avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
CEVAP: Davalı vekili; davacı ile müvekkili şirket arasında herhangi bir hizmet ilişkisi bulunmadığını,... Kargo arasında organik bağ bulunmadığını,davanın pasif husumet yokluğu nedeniyle reddi gerektiğini, müvekkili şirket ile ... Kargo arasında iştirak ilişkisinin söz konusu olmadığını, her iki şirketin faaliyet alanlarının farklı olduğunu, müvekkilinin ... Kargo şirketinde pay sahibi olmadığını veya yönetim organında karar alabilecek çoğunluğu sağlamadığını,ortakların akrabalıklarının hakimiyetin varlığını ortaya koyabilecek bir unsur olmadığını, her iki şirketin yönetim kurulu üyeliklerinde farklılık bulunduğunu, müvekkilinin ... Kargo'nun kararlarına etki edecek bir hakimiyeti bulunmadığını, davacının ortaklık ilişkisi bulunduğu yönündeki iddiası soyut nitelikte olup, davacının bu iddiasını ispatlaması gerektiğini, şirketlerin adresleri, faaliyet alanları ve çalışanlarının farklı olduğunu, müvekkili şirketin dava dışı ... Kargo'dan herhangi bir maddi menfaat sağlamadığının ve taraflar arasındaki varsayımsal ilişkiden de somut bir kâr elde etmediğinin açık olduğunu belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEME KARARI\t: Mahkemece; davalı şirket ile dava dışı ... Kargo şirketi arasında organik (fiili) bir bağın bulunduğu, dava dışı ... Kargo'dan alacaklı olan kişilerin zarara uğramaması ve alacaklıların alacağını tahsil edebilmesi için tüzel kişilik perdesinin aralanması gerektiği, aralarında organik bağ bulunan davalı ile davaya konu çek ve bono keşidecisi dava dışı ... Kargo'nun (sonraki ticaret unvanı ... Kargo) davacının hamili olduğu çek ve bono borcundan birlikte sorumlu oldukları, davacının alacağını tüzel kişilik perdesinin aralanması neticesinde hem davalıdan hem de dava dışı ... Kargo'dan talep edebileceği, davaya konu çek için, TTK'nın 732. maddesi kapsamında davacı hamilin sebepsiz zenginleşme davası açma hakkı bulunduğunun kabulünün gerektiği, davaya konu bononun da davacının zilyetliğinde olduğu, davacının çek ve bono bedelini tahsil edemediği, çek ve bono bedellerinin keşideci ile aralarında hukukî (organik) bağ bulunan davalı şirketten talep edilebileceği, dava konusu çek yönünden 1.290-TL kısmî ödemenin çek bedelinden mahsubu ile 118.710-TL çek bedeli ile 66.000-TL bono bedelinin davalıdan tahsiline karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle, davanın kısmen kabulü ile 184.710-TL'nin 29/05/2019 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiştir.
İSTİNAF SEBEPLERİ: Davalı vekili; müvekkili şirket ile ... (...) Kargo şirketi arasında organik bağ ilişkisinin bulunmadığına ilişkin bilirkişi raporları bulunmasına rağmen, mahkemece bu raporlar incelenmeksizin karar verilmesinin hatalı olduğunu,İstanbul 16. ATM'nin 2017/102,Bakırköy 7. ATM'nin 2018/1137, İstanbul Anadolu 5. ATM'nin 2019/260 ,İstanbul 7. İcra Hukuk Mahkemesi'nin 2019/309 esas sayılı dosyalarında alınan bilirkişi raporlarında, müvekkili ile ... Kargo şirketi arasında iştirak ilişkisinin söz konusu olmadığı, sözleşmelerin nispiliği ilkesi gereği sözleşmenin tarafı olmayan müvekkili şirketin sorumluluğuna gidilemeyeceği,müvekkili şirketin ... Kargo şirketi arasında organik bağ olmadığı, şirketler arasında TTK'nın 202. maddesi kapsamında hakim ve bağlı şirket ilişkisi bulunmadığının tespit edildiğini, Yargıtay içtihatlarına göre organik bağ için şirketlerin adreslerinin, faaliyet alanlarının, ortakları ve temsilcilerinin aynı olması ya da bağlantılı kişilerden oluşması gerektiğinin vurgulandığını, ancak mahkemece bu kriterler değerlendirilmden İstanbul BAM 27. Hukuk Dairesi'nin 2018/3134 Esas, 2018/1507 Karar sayılı kararı ile Bakırköy 26. İş Mahkemesi'nin 2016/496 Esas sayılı dosyasında alınan bilirkişi raporuna istinaden hüküm kurulduğunu, işçilik alacaklarında davalı işverenlerin sorumluluğunun temelinde İş Kanununun 2/6 maddesi gereği asıl işveren alt işveren ilişkisi olup, işverenler arasındaki bu ilişkinin her zaman aralarında organik bağ bulunduğu sonucunu doğurmayacağını, işbu davanın konusu sie işçilik alacağı olmayıp ticari alacak olduğunu,müvekkilinin borcun doğum tarihinden önce ... Kargo ortaklığından ayrıldığını, şirketler arasında ticari faaliyet bulunmadığını, dolayısıyla şirketler arasında organik bağ bulunmadığını belirterek, kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
GEREKÇE: Dava, davacının dava dışı ... Kargo'dan (eski unvan ... Kargo) olan alacağının tüzel kişilik perdesinin aralanması teorisi gereğince, şirketin eski hissedarı olan davalı şirketten tahsili istemine ilişkindir. Somut olayda; davacı tarafından, dava dışı ... Kargo'nun keşidecisi olduğu 15.04.2016 keşide tarihli ve 120.000-TL bedelli, keşidecisi ... Kargo olan çek bedelinin tahsili istemiyle İstanbul ... İcra Dairesi'nin ... esas sayılı dosyasıyla, yine ... Kargo'nun keşidecisi olduğu 28.04.2016 tarihli 66.000-TL bedelli bono bedelinin tahsili istemiyle İstanbul ... İcra Dairesi'nin ... esas sayılı dosyasıyla kambiyo senetlerine özgü takip başlatıldığı, takiplerin kesinleştiği, ancak borçlu şirketin mal varlığının bulunmaması nedeniyle takiplerin sonuçsuz kaldığı anlaşılmaktadır. Öğreti ve uygulamada kabul edilen tüzel kişilik perdesinin aralanması teorisi; bazı şartların varlığı halinde, tüzel kişilik ve mal ayrılığı ilkesi dikkate alınmadan tüzel kişiliğin arkasına saklanan gerçek veya tüzel kişinin borçtan sorumlu tutulmasını ifade etmektedir. Mal varlığının bağımsızlığı ve sınırlı sorumluluk ilkelerinin istisnası olan tüzel kişilik perdesinin aralanması teorisi, ancak istisnai ve sınırlı durumlarda uygulanması gereken bir teoridir. Bu teoriye ihtiyatlı biçimde yaklaşılmalı, istisnai olduğundan mümkün olduğunca dar yorumlanmalı ve bu teorinin uygulanmasına ancak tüzel kişilik kavramının arkasına saklanılarak dürüstlük kuralına aykırı davranıldığı,hakkın kötüye kullanılarak üçüncü kişilerin zarara uğratıldığı, zarara yol açan tüzel kişinin sorumluluğuna hükmedebilmek için başka bir yasal nedene dayanmanın mümkün olmadığı hallerde aşvurulmalıdır (Yargıtay 11 HD 23.02.2021 tarih ve 2020/2970 esas, 2021/1603 karar sayılı ilamı). Yargıtay HGK'nın 2017/(22)9-3109 esas 2021/1075 karar sayılı ilamı; \" ... tüzel kişilik perdesinin aralanması teorisi her somut olayın özelliği gözetilerek değerlendirilmeli ve TMK'nın 2. maddesi gereğince dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanma yasağı gözetilerek tüzel kişiliğin alacaklılardan mal kaçırmak amacıyla kullanılıp kullanılmadığı, tüzel kişiliği düzenleyen normların dışına çıkılıp çıkılmadığı incelenmelidir. Borçlu şirketin yanında aynı ana şirkete bağlı bir kardeş şirketin sorumluluğuna gidilebilmesi tüzel kişilik perdesinin aralanması suretiyle mümkün olabilmektedir. ... Tüzel kişilik perdesinin aralanması genellikle kardeş şirketler arasında söz konusu olduğundan, ana şirket ile kardeş şirket ve ortaklar arasındaki karmaşık ilişkiler zinciri net bir şekilde ortaya konulmalıdır. Bu noktada bu şirketlerin ekonomik anlamda bağımsız şirket vasfında olup olmadığının araştırılması büyük önem taşımaktadır. Çünkü kardeş şirketler arasında perdenin aralanması teorisine başvurabilmek için tek bir iktisadi işletmenin yürütüldüğü farklı faaliyetler için birbirinden bağımsız tüzel kişiliklerin kurulmuş olması gerekmektedir. Hukuken iki farklı tüzel kişilik gibi görünen bu şirketler aslında özdeştir, alacaklılardan mal kaçırmak ya da sorumluluktan kurtulmak amacıyla kötü niyetli olarak iki farklı tüzel kişilik gibi kurulmuştur. Ayrıca bunların üretim, pazarlama ve ihracat faaliyetleri birbirini tamamlayıcı nitelikte olup, şirketler aslında tek ve aynı iktisadi işletmeye vücut vermektedir. Tüzel kişilik perdesinin çapraz aralanmasına benzeyen bir başka kavram organik bağ kavramıdır. Tüzel kişilik perdesinin aralanmasında olduğu gibi organik bağ kavramında da bir tüzel kişinin borçlarından bir başka tüzel kişinin sorumluluğuna gidilmektedir. Bu hâliyle organik bağ kavramının da kaynağını TMK’nin 2. maddesinde yer alan dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanılması yasağı oluşturmaktadır. Ancak organik bağ kavramı, tüzel kişilik perdesinin aralanmasına göre daha geniş bir anlama sahip olsa da organik bağın varlığı, tek başına tüzel kişilik perdesinin aralanmasını gerektirmemektedir. Başka bir deyişle şirketler arasında organik bağ tespit edilse dâhi tüzel kişilik perdesinin aralanması ve alacağın perdenin arkasındakinden de istenebilmesi için sırf alacaklıdan mal kaçırmak ve onu zarara uğratmak amacıyla kötü niyetli işlemler yapıldığının da somut verilerle ispatı gerekmektedir. Organik bağın varlığı; şirket adreslerinin aynı olması, ortaklık yapılarının ve yönetim kurullarının benzer veya aynı olması, faaliyet alanları, hisse devirleri, muvazaalı işlemler gibi hususlar ve somut olayın özellikleri de gözetilerek tespit edilebilir. Ancak tüzel kişilik perdesinin çapraz aralanmasında her iki şirketin faaliyet alanı, ortaklık yapısı, ortakları gibi konularda öyle büyük ve derin bir kesişme vardır ki; bu şirketlerle iş yapan kişiler nezdinde iktisadi bir bütünlük içerisinde tek bir şirketle iş yapılıyor algısı oluşmaktadır. Ayrıca üçüncü kişiler nezdinde uyandırılan bu algı neticesinde, ticaret yaparken güçlü bir yapıya sahip görüntüsü oluşturularak, şirketlerden birinin borca batırılması ya da içinin boşaltılıp iş alanının diğerine kaydırılması işlemleri tipik bir hakkın kötüye kullanılması olarak değerlendirilmelidir ...\" şeklindedir. Bu kapsamda tüzel kişilik perdesinin aralanması ve alacağın talep edilebilmesi için, şirketler arasında organik bağ bulunduğunun tespiti yeterli olmayıp, alacaklılardan mal kaçırmak ve onları zarara uğratmak amacıyla kötü niyetli işlemler yapıldığının da somut verilerle ispatlanması gerekmektedir. Eldeki davada mahkemece hükme esas alınan İstanbul BAM 27. HDnin 2018/3134 esas 2018/1507 karar sayılı ilamında, ... Kargo ile ... Holding şirketlerinin yetkililerinin aynı olduğu, aralarında organik bağ bulunduğu gerekçesiyle şirketlerin işçilik alacaklarından birlikte sorumlu olduğuna kesin olarak karar verilmiştir. Yine İstanbul BAM 30. Hukuk Dairesinin 2020/2209 esas 2023/1222 karar sayılı ilamında da şirketler arasında organik bağ bulunduğunun kabulü ile her iki şirketin işçilik alacaklarından birlikte sorumluluğuna kesin olarak hükmedilmiştir. UYAP sisteminden yapılan sorgulamada da İstanbul BAM Hukuk Dairelerince aynı yönde verilmiş kararlar bulunduğu görülmektedir. Dosyaya sunulan benzer talepli davalarda alınan bilirkişi raporlarından; ... (...) Kargo'nun 22.10.2007 tarihinde tescil edildiği, kurucularından ... Holding'in şirketin %80 pay sahibi olduğu, %18 pay sahibi ...'ün ... Holding'in (...) kurucu ortağı ve yönetim kurulu üyesi olduğu, ... Holding'in şirketteki son hisselerini dava dışı ... (sonraki unvan ...) firmasına devrederek 17.01.2016 tarihinde ... Kargo ortaklığından ayrıldığı, şirketin 17.03.2016 tarihli TSG'de ilan edilen karara göre göre tek ortaklı AŞ olarak faaliyetine devam ettiği, tek pay sahibinin ... firması olduğu, ancak şirketin kurucu ortağı ...'ün bu tarih itibariyle de şirketin ortağı ve damadı ...ın da şirketin yönetim kurulu üyesi olduğu, şirketin 30.03.2016 tarihli TSG'de ilan edilen genel kurulu kararı ile unvanının ... Kargo olarak değiştirildiği, şirketin yönetim kurulu üyesi ...'ün aynı zamanda holdingin bütün genel kurullarında katiplik yaptığı, şirketin yönetim kurulu üyesi olan ...'ın aynı zamanda holdingin de yönetim kurulu üyesi olarak görev yaptığı, şirketin tek pay sahibi ...'ün 04.04.2016 tarihinde şirketin yönetim kurulu üyeliğinden istifası ile yerine tek pay sahibi olarak ...'un seçildiği, ...'un daha sonra ... Holding'e hitaben keşide ettiği 28.07.2016 tarihli ihtarnamede; unvan ve ortaklık yapısı değişikliği yapılarak bünyeden çıkarıldığı izlenimi verilen ... Kargo ile ... firmalarının eski ortağı ve sahibi üzerinden alınması, şirketin borçlarının tasfiye edileceği, hukuki bir sorun olmayacağı, kendisine maddi manevi her türlü katkının holding bünyesinde verileceği, hatta işlemlerin holding hukuk danışmanlarınca yapılacağı ve en güvenilir kişi olarak kendisinin belirlendiği telkini doğrultusunda şirketleri kendi uhdesine almasının sağlandığını, ancak bu vaatlerin hiç birisinin gerçekleşmediğini, belgelerin kendisinden saklanması nedeniyle aldatıldığını belirterek şirketlerin geri alınmasını talep ettiği, ... Kargo'nun sermayesinin 7.000.000-TL'den 19.000.000-TL'ye çıkarılmasında ... Holding'in 12.000.000-TL ödeme yaptığı, bu ödemeyi alacak kaydederek ... şirketine temlik ettiği, bunun karşılığında ... şirketinin hisse miktarının artırıldığı, dolayısıyla yapılan sermaye artırımlarının özkaynak için değil, şirket borçlarının üzerinin kapatılması amacıyla yapıldığı, sermaye artırımı ile şirkete fon sağlanmadığı, birçok ... Kargo çalışanının daha önce ... Holding veya bu şirketin çatısı altındaki şirketlerde çalıştığı, ... Kargo şirketinin hisse devirlerinin borçtan kurtulmak amacıyla muvazaalı olarak yapıldığı kanaatine varıldığı hususlarının tespit edildiği anlaşılmaktadır. Bu haliyle şirketler arasında organik bağ bulunduğu sabit olup, dava dışı ... Kargo'nun hakim ortağı olan davalı şirketin, tüzel kişilik kavramının arkasına saklanarak dürüstlük kuralına aykırı davranışlarla kendisine tanınan ortaklık ve yönetim hakkını kötüye kullanarak davacıyı zarara uğrattığı kabul edilmelidir. Bu nedenle kesinleşmiş ilamlar ile tespit edilen olgular doğrultusunda, davacının dava dışı ... Kargo'dan olan alacağından davalı şirketin sorumlu tutulmasında bir isabetsizlik yoktur. Açıklanan nedenlerle, istinaf nedeni yerinde görülmeyen davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
HÜKÜM:Yukarıda açıklanan nedenlerle: Davalı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE, Alınması gereken 12.617,54-TL istinaf karar harcından peşin yatırılan 3.154,37-TL harcın mahsubu ile bakiye 9.463,17-TL harcın davalıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına, Davacı tarafından yapılan 22-TL istinaf yargı giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, davalı tarafından yapılan giderlerin üzerinde bırakılmasına, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK'nın 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi. 19/10/2023