T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
16. HUKUK DAİRESİ
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
DOSYA NO: 2024/1683 Esas
KARAR NO\t: 2026/476
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: BAKIRKÖY 5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 24/09/2024
NUMARASI\t: 2024/35 ESAS, 2024/877 KARAR
DAVANIN KONUSU: Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan)
KARAR TARİHİ: 26/03/2026
İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla, HMK 353. Maddesi gereğince dosya içeriğine göre duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu;
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davalı tarafından Büyükçekmece 1. İcra dairesinin ... E. Sayılı dosyası ile müvekkili aleyhine teminat senedine dayanılarak icra takibi başlatıldığını, müvekkili tarafından ... kiralama şirketinden 2 adet araç kiralandığını, kiralama nedeniyle davalı tarafından müvekkiline araçta meydana gelecek hasarlar karşılığında müvekkiline boş senet dığını, araçları teslim ettikten sonra senetlerin iadesini talep etmiş ise de kiralama şirketi tarafından araç kontrol edildikten sonra senetlerin teslim edileceğini beyan edildiğini, araçlar müvekkiline teslim edilirken derin çizikler ve hasarlar mevcut olup bu hususa ilişkin fotoğraflar mevcut olmasına rağmen kiralama şirketi tarafından haksız bir şekilde bu çiziklerin bedelinin müvekkiline ödetilmeye çalışıldığını, müvekkilinin de kabul etmeyince kiralama şirketinin müvekkiline ait boş senedi şirketin muhasebe işlerine bakan ve kiralama konusunda müvekkilleri ile muhatap olan davalı adına doldurup bedeli de kendisi belirleyerek haksız ve hukuka aykırı icra takibini başlatıldığını, menfi tespit davası açılacağından zorunlu arabulucuğa başvuru yapıldığını, ancak bu süreçte müvekkili adına kayıtlı taşınır ve taşınmaz mallara haciz konulduğunu ve aracına yakalama şerhi konularak aracının yediemine çekildiğini, Arabuluculuk görüşmelerinin zaman alması nedeniyle müvekkili aleyhine telafisi imkansız zararlar meydana geleceğinden İİK 72/3 maddesi gereğince alacağın %15 aşağı olmamak üzere belirlenecek teminat karşılığında dosya borcunun icra dosyasına yatırılması halinde alacaklıya ödenmemesi yönünde tedbir kararı verilmesi amacıyla Bakırköy 5.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2023/389 D.iş sayılı dosyası ile İİK 72/3 maddesine dayanılarak ihtiyati tedbir talebinde bulunulduğunu, 22.12.2023 tarihinde alacağın alacaklıya ödenmemesi yönünde tedbir kararı verdiğini ileri sürülerek Bakırköy 5. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2023/389 D.iş sayılı dosyası ile verilen tedbir kararının devamına, müvekkilinin Büyükçekmece 1. İcra Müdürlüğü'nün ... E.sayılı dosyasından ve takibe konulan senetten dolayı borçlu olmadığının tespitine, kötü niyetli davalı aleyhine alacağın %20'sinden aşağı olmamak üzere kötüniyet tazminatına hükmedilmesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP:
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davalı müvekkili davacı tarafından ibraz edilen Araç Kiralama Sözleşmesinin Kiraya Veren olarak tarafı olmadığını, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) “ispat yükü” başlıklı 6. maddesinde; kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlü tutulduğu, ispat yükünü düzenleyen 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 190. maddesi “(1) İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. İcra takibine konu senet de Araç Kiralamaya yönelik olarak verildiğine dair bir açıklama yoktur. Davacı borçlu aksini HUMK. nun 290. maddesi uyarınca yazılı delille kanıtlaması gerektiğini, senet, gayrimenkul satın alma ve kiralama işi yaptığını söyleyen ancak satın alma veya kiralama ile ilişkili olmayan, davacının ricası üzerine kısa vadeli elden verilen borca karşılık düzenlendiğini, Davalı müvekkili nakden düzenlenen senet de temelde yatan asıl borç ilişkisinin varlığını ve mahiyetini ispat zorunda olmadığını, geçerli bir temel münasebetin bulunmadığını ispat yükünü ve bundan doğacak defilerin dermeyanını senedin geçersizliğini ileri sürme yükümü, davacı senet borçlusuna ait olduğunu, dava dilekçesi ve dosya kapsamında sunulan deliller de takibe konu senedin araç kiralama sözleşmesine dayalı olarak verildiğine ilişkin hiçbir delil sunulmadığını, Büyükçekmece 1. İcra Hukuk Mahkemesi - 2023/1446 Esas sayılı dosyasından açılan davanın reddine karar verildiğini, davacı tarafından açılan davanın öncelikle görev yönünden reddine, mahkeme aksi fikirdeyse esastan reddine kötü niyetle açılan dava nedeniyle davacının %20 tazminata, yargılama harç ve giderleri ile vekalet ücretinin davacı tarafa yükletilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI:
Bakırköy 5. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 24/09/2024 Tarih ve 2024/35 Esas - 2024/877 Karar sayılı kararıyla; ''...Dosyada mevcut sözleşme ve senet incelendiğinde; sözleşme ekinde senedin bulunduğu, senedin çek kopar şeklinde tırtıklı olduğu ve sözleşmenin teminatı niteliğinde olduğu değerlendirilmiştir. Kaldı ki, araç kiralama şirketleri tarafından bu hususun sıkça kullanıldığı ve lehtar kısmının sonradan doldurulduğu ve araç hasarı bulunduğu iddiasıyla senedin takibe konulduğu görülmektedir. Somut olayda lehtar kira sözleşmesinin tarafı olmayıp söz konusu senedin elden verilen borca karşılık düzenlendiğini iddia etmiştir. Bu durumda ispat yükü yer değiştirmiş olup bu hususun davalı tarafça ispatı gerekmektedir. Davalı tarafça buna ilişkin herhangi bir delil sunulmadığı gibi yemin deliline de dayanılmadığından davanın kabulüne dair aşağıda yazılı şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM:Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davanın KABULÜ ile; davacının Büyükçekmece 1. İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı dosyada takibe konu senet nedeniyle borçlu olmadığının tespitine,
2-Davacı tarafının kötü niyet tazminat talebinin reddine,...\"' karar verilmiştir.
İSTİNAF İSTEMİ:
Davalı vekili istinaf dilekçesinde; Görevli mahkemenin sulh hukuk mahkemesi olduğunu, Davacı vekili, ... ünvanlı şirket den araç kiraladığını, bu işlem için oto kiralama sözleşmesi ile teminat senedi imzaladığını, kira süresi bittikten sonra aracı davalıya teslim ettiğini ve teminat senedini geri istediğinde boş senedin şirketin muhasebe işlerine bakan ve kiralama konusunda müvekkiller ile muhatap olan davalı adına doldurup işleme konulduğundan bahisle Büyükçekmece 1. İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı icra dosyasına konu senetten dolayı borçlu bulunmadığının tespiti istemiyle dava açıldığını, ispat yükünün davalı da olduğuna dair değerlendirme hukuka aykırı olduğunu, Davalı müvekkilinin davacının Teminat Senedi iddiasıyla dosyaya sunmuş olduğu Kiralama Sözleşmesinin tarafı olmadığını, Davacı tarafından dilekçeye ekli olarak delil diye ibraz edilen imzasız sözleşme , imzasız senetler ile yerel Mahkemenin talebi üzerine dosyaya beyanda bulunan ... .... LTd. Şti tarafından gönderilen sözleşme örnekleri incelendiğinde, davalı müvekkilin alacaklı olduğu Büyükçekmece 1. İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı icra takibine konu senetle bağlantısını ortaya koyabilen davalı alacaklı tarafından icraya konulan senedi hükümden düşürebilecek hiç bir irtibat, ikrar ve Bilirkişi Raporu da dosyada mevcut olmadığını, Bononun teminat senedi olduğunun senet metninden anlaşılamadığı hâllerde borçlu bu iddiasını İİK’nın 168/5 ve 169/a maddeleri kapsamında borca itiraz olarak ileri sürebileceğini, TTK’nın 687. maddesinin 1. fıkrası uyarınca kişisel defiler temel ilişkinin tarafları arasında ileri sürülebilse de İİK’nın 169/a maddesi kapsamında bononun sözleşme ile bağlantısı kanıtlanması gerektiğini, sözleşmede senedin vade, tanzim tarihi ve miktarlarına açık bir şekilde atıf bulunması gerektiğini beyanla ilk derece mahkeme kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.\t
GEREKÇE:
Dava, menfi tespit talebine ilişkindir.
İnceleme, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 355. maddesi hükmü uyarınca istinaf dilekçelerinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.
İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda, yukarıda yazlı şekilde davanın kabulüne karar verilmiştir. Karar, davalı vekili tarafından istinaf edilmiştir.
Davacı vekili dava dilekçesinde, takibe konu bononun dava dışı ... şirketinden araç kiralanması sırasında teminat olarak verildiğini, araç üzerindeki çizik ve hasar bulunduğu iddiası ile bononun iade edilmediğini, bonoda yazılı davalı lehtarın şirketin muhasebe işlerine bakan kişi olduğunu, bono bedelinin şirket tarafından tek taraflı olarak yazıldığını ve icra takibine konu edildiğini ileri sürmüştür.
Dava; teminat ve bedelsizlik iddiasına dayalı menfi tespit istemine ilişkin olup, davacı tarafından senetlerin lehtar ve bedel kısmı boş olarak dava dışı araç kiralama şirketine verildiği ileri sürülmüştür. Bononun boş olarak düzenlenmesi mümkün olup, tedavüle sokulduğu sırada zorunlu unsurlarının tamamlanması yeterli olduğundan, lehtar kısmı boş olarak düzenlenen bonoyu alan kişi lehdar hanesine kendi ismini yazabileceği gibi kendisinin borçlu olduğu başkasının ismini yazarak da bonoyu fiilen devretmesi mümkündür. Bonodan doğan haklar bonoyu elinde bulundurana aittir. Davacı, davalı hamile karşı ancak TTK'nun 687. maddesinde yazılı koşullarla def'ilerini ileri sürebilecek olup, ispat külfeti davacı üzerindedir. Davacının öncelikle bonoyu verdiği kişiye borçlu olmadığını davalı hamilin bildiğini ve ayrıca bonoyu iktisap ederken bile bile davacı borçlu zararına hareket ettiğini ispat etmesi gerekir.
Takibe konu bono sureti incelendiğinde üzerinde \"teminat\" olduğuna dair bir kaydın bulunmadığı, dava dışı araç kiralama şirketinin icra dosyasında taraf olarak yer almadığı, takip dayanağının bono olarak gösterildiği ve uyuşmazlığa konu bonoda davalının lehtar olarak bulunması karşısında ilk derece mahkemesince ispat külfetinin tayini ve karar gerekçesi yerinde olmadığı gibi davalının dava dışı şirketin muhasebecisi olduğuna ve kiralama işlemlerinin davalı tarafından yapıldığında dair iddianın da araştırılmaksızın eksik incelemeye dayalı hüküm kurulması yerinde değildir.
Bu nedenle, davalı vekilinin istinaf talebinin kabulü ile, ilk derece mahkeme kararının kaldırılmasına, gerekçede belirtildiği şekilde araştırma ve inceleme yapılarak tüm deliller birlikte değerlendirildikten sonra bir karar verilmek üzere dosyanın ilk derece mahkemesine iadesine karar verilmesi gerekmiştir.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1-Davalı vekilinin istinaf talebinin 6100 sayılı HMK nın 353/ 1- a-6 maddesi gereğince kısmen KABULÜNE,
2-Bakırköy 5. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 24.09.2024 Tarih ve 2024/35 Esas, 2024/877 Karar sayılı kararının KALDIRILMASINA,
3-Yukarıda gerekçede belirtildiği şekilde araştırma ve inceleme yapılarak tüm deliller birlikte değerlendirildikten sonra bir karar verilmek üzere dosyanın ilk derece mahkemesine İADESİNE,
4-Karar kaldırma sebep ve şekline göre, davalı vekilinin sair istinaf sebeplerinin bu aşamada incelenmesine yer olmadığına,
5-İstinaf peşin harcının talebi halinde davalıya iadesine,
6- İstinaf aşamasında davalı tarafından yapılan yargılama gideri olan 1.169,40 TL istinaf yoluna başvurma harcının davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
7-İstinaf incelemesi duruşmalı yapılmadığından vekalet ücreti takdirine yer olmadığına,
8- Artan gider avanslarının karar kesinleştiğinde ve talep halinde ilk derece mahkemesince ilgili tarafa iadesine,
Dair, dosya üzerinden yapılan inceleme sonunda, HMK'nun 353/1-a-6 maddesi uyarınca oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.26/03/2026