T.C. ... ... .... HUKUK DAİRESİ
T.C.
....
.... .... MAHKEMESİ
... .... DAİRESİ
DOSYA NO\t: .../...
KARAR NO\t: .../...
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
BAŞKAN\t\t: ... (...)
ÜYE\t\t: ... (...)
ÜYE\t\t: ... (...)
KATİP\t\t: ... (...)
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ\t: BURSA 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
NUMARASI\t\t: .../... Esas, .../... Karar
KARAR TARİHİ\t: ...
DAVACI\t: ...\t
VEKİLİ\t: Av. ...
\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
DAVALILAR\t: 1-) ...
\t\t2-) ...\t
VEKİLLERİ\t: Av. ..., .
\t Av. ..., A
\t
DAVANIN KONUSU\t: İtirazın İptali (Deniz Alacağından Kaynaklanan)
KARAR TARİHİ\t: ..
KARAR YAZIM TARİHİ\t: ...
Davacı vekili tarafından yukarıda belirtilen karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulmuş, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 352. maddesi uyarınca yapılan ön inceleme sonucu eksiklik bulunmadığı anlaşılmış olmakla dosya üzerinden yapılan inceleme neticesinde gereği görüşülüp düşünüldü:
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ:
Davacı vekili, müvekkillinin .... numaralı .... “....” isimli geminin donatanı olan .... şirketinin ortaklarından birisi olduğunu, geminin ...’da Mısır kara sularında seyir halindeyken karaya oturduğunu, geminin kurtarılması üzerine geminin maruz kaldığı hasarların onarılması amacıyla tersaneye çekildiğini, tersane tarafından gemiye verilmiş olan bakım ve onarım hizmetlerine ilişkin olarak 340.000,00 Amerikan Dolarının diğer şirket ortaklarına ulaşamaması ve geminin seferine devam edebilmesi amacıyla müvekkili tarafından şahsen şirkete borç verilmek sureti ile şirket adına ödendiğini, tersaneye yapılan ödemenin akabinde müvekkili tarafından diğer ortakları ile irtibata geçerek ödenen meblağın şirket tarafından kendisine ödenmesinin talep edildiğini ancak davalılar tarafından müvekkiline ödeme yapmaktan kaçınıldığını, müvekkilinin alacağının deniz alacağı olduğunu, ... .... .... .... Mahkemesinin .../...D.İş-.../...K. sayılı kararı ile “....” isimli geminin ihtiyati haczine karar verildiğini, ihtiyati haciz kararının ... ... ... Müdürlüğünün .../..E. sayılı dosyası tahtında uygulanarak “...” isimli gemi seferden men edildiğini, .... vekili tarafından yapılan borca itirazın üzerine takibin durdurulmasına karar verildiğini, itirazın haksız olduğunu ileri sürerek davalı tarafın ... .... İcra Müdürlüğü .../... Esas numaralı dosyasına yaptığı itirazının iptali ile davalı taraf aleyhine icra inkar tazminatına hükmedilmesi talep etmiştir.
Davalılar vekili, alacak iddiasının temelinin sebepsiz zenginleşme olup 5718 MÖHUK 39. ve 22. md. gereği alacak davasının Mısır'da açılması gerektiğinden alacak iddiasının esasını incelemeye mahkemenin görevli ve yetkili olmadığını, ...şirketinin .... adalarında kurulmuş bir şirket olup ....gemisinin ise .... bayraklı olduğunu, .... adalarında ABD hukukunun geçerli olduğunu, .... şirketinin idare merkezinin ise Mısır'da olduğunu, delil türleri bakımından Türk hukukunda lex fori prensibinin kabul edildiğini ve davada sunulan belgelerin bir itirazın iptali davasında delil olup olamayacağına HMK'ya göre karar verilmesi gerektiğini, davacı tarafından sunulan belgelerde tercüme hatalarının bulunduğunu, sunulan belgelerde davacı tarafça ödeme yapıldığını ispat eden bir belge bulunmadığını savunarak davanın reddini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ:
Mahkemece yapılan yargılama neticesinde, davanın geminin donatanı durumundaki şirketin ortaklarından birinin, gemi için yaptığı masrafları ileri sürerek başlattığı ilamsız takibe itiraz üzerine açtığı itirazın iptali davası olduğu, davalı şirket ortağının taraf sıfatının bulunmadığı, ortaklardan birinin şirket lehine bir ödeme yapmışsa bunu ancak şirketten talep edebileceğini, şirket ortağına açılan davanın sıfat yokluğu nedeniyle reddi gerekirse de dava tümden ve esastan reddedildiğinden her bir davalı için ayrı hüküm kurulmasına gerek görülmediği, şirketin ortağı olsa bile bir geminin veya malikinin adına yapılmış harcamaların deniz alacağı kabul edileceği, alınan bilirkişi raporu doğrultusunda davacı tarafça sunulan belgelerin çoğunlukla karaya oturma ve sonrasındaki işlemlere ilişkin olduğu, ödeme yapıldığına dair banka dekontu bulunmadığı, bu tür ödemelerin elden yapılmamasının uluslararası ticaretin önemli bir parçası olduğu, resmî subay olan ... kuvvetleri yetkililerinin elden para tahsil ettiğini kabul etmek ve buna göre hüküm kurmanın mümkün olmadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:
İstinaf talebinde bulunan davacı vekili, geminin kurtarılması, tersaneye çekilmesi, bakım ve onarımı gibi hizmetler için müvekkili ile .... arasında .... tarihli sözleşme imzalandığını, yapılan ödemelerin belgelerinin tercümeleriyle birlikte dosyaya sunulduğunu, yetersiz ve denetime elverişsiz bilirkişi raporuna istinaden hüküm kurulduğunu, rapora karşı sunulan itirazların mahkemece dikkate alınmadığını, raporda bazı delillere hiç değinilmediğini, bazı deliller konusunda ise asılsız tahminlerde bulunulduğunu, sunulan belgelere ilişkin araştırma yapılmadığını ileri sürerek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.
Davalılar vekili istinafa cevap dilekçesinde, ... ....HD.nin ... tarih ve .../... E. ve .../.... K. sayılı kesin nitelikli ilamla davacının, .... ....İcra Md. .../ .... E. dosya ile uygulanan ve ... ...Tic.... .../.... D.İş dosyasına dayanan ihtiyati haciz talebini reddettiğini, davacının ihtiyati haciz dosyasında sunduğu ödeme belgelerini daha evvel kendi ödediği iddiasında bulunmuşken cevabında \"Acenta da bu ödemeler karşılığında ilgili tutarları tersaneye ödemiştir.\" diyerek tüm davadaki iddialarını değiştirdiğini, iddiasının sebepsiz zenginleşmeye dayanmakta olup ispat yükünün alacaklı tarafta olduğunu savunarak istinaf başvurusunun reddini talep etmiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, HUKUKİ SEBEPLER VE GEREKÇE:
HMK'nın 355. maddesi uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebepler ve kamu düzeni ile sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesinde;
Dava, itirazın iptali talebine ilişkin olup mahkemece yazılı gerekçe ile davanın reddine karar verilmiş, karara karşı davacı vekilince istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.
Davacı, .... gemisinin donatanı olan şirketin ortağı olduğunu, geminin ....'da karaya oturması nedeniyle kurtarma ve tamirat için yapılan masrafların kendisi tarafından ödendiğini ancak ödediği bedeli tahsil edemediği iddiasıyla alacaklarının güvencesiz kalmaması adına ... ... Limanında bulunan .... numaralı .... isimli geminin ihtiyaten haczine karar verilmesini talep etmiş olup ... .... ... Ticaret Mahkemesinin .../... D.iş dosyasında ihtiyati haciz kararı verildiği ve ihtiyati haczi tamamlayıcı merasim olarak .... ... İcra Müdürlüğünün .../...Esas sayılı dosyasında icra takibi başlatıldığı, davalılar vekili tarafından borca itiraz edildiği ve işbu itirazın iptali davasının açıldığı anlaşılmaktadır.
5718 sayılı MÖHUK madde 48/1'e göre; “Türk mahkemesinde dava açan, davaya katılan veya icra takibinde bulunan yabancı gerçek ve tüzel kişiler, yargılama ve takip giderleriyle karşı tarafın zarar ve ziyanını karşılamak üzere mahkemenin belirleyeceği teminatı göstermek zorundadır”. MÖHUK’ta teminat gösterme yükümlülüğü konusunda “yabancılık” ölçütü esas alınmıştır. Buna karşın davalının veya kendisine karşı takibe girişilen karşı tarafın vatandaşlığı, bu madde kapsamında da bir öneme sahip değildir. Bu maddeye göre hakim tarafından verilen kesin süre içinde teminat gösterilmezse, dava, dava şartı eksikliğinden HMK'nun 114/1-ğ maddesi uyarınca reddedilir.
MÖHUK madde 48/2’de ise; “Mahkeme, dava açanı, davaya katılanı veya icra takibi yapanı karşılıklılık esasına göre teminattan muaf tutar” hükmü yer almaktadır.
Buna göre Türk hâkimi, yabancı davacının, davaya katılanın veya icra takibinde bulunanın vatandaşı olduğu ülke ile Türkiye arasında karşılıklılık (mütekabiliyet) var ise, bu kişiyi teminattan muaf tutacaktır. Karşılıklılık, iki devlet arasında imzalanan (iki taraflı) anlaşma veya iki devletin de taraf olduğu uluslararası (çok taraflı) anlaşma ile sağlanabileceği gibi, kanuni veya fiili karşılıklılık şeklinde de sağlanabilir. Az yukarıda belirtilen anlaşmalardan biri de 1954 tarihli Hukuk Usulüne Dair Lahey Sözleşmesi olup, anılan sözleşmenin 17. maddesinde; âkit devletlerden birinde ikamet eden ve diğer bir devletin mahkemeleri huzurunda davacı veya müdahil olarak bulunan âkit bir devletin vatandaşlarından yabancı olmaları sebebi ile herhangi bir teminat istenemeyeceği düzenlenmiştir.
Davacı Mısır vatandaşı olup teminat muafiyetinin bulunup bulunmadığı hususunda, hükme dayanak oluşturacak nitelikte bir araştırma yapılmadığı anlaşılmaktadır.
5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkındaki Kanun'un 48/2. maddesinde dava açanın karşılıklılık esasına göre, teminattan muaf tutulabileceği düzenlendiğinden öngörülen teminat hususu resen gözetilmelidir.
Bu sebeple mahkemece, öncelikle davacının teminattan muaf olup olmadığı hususunun Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü'nden sorularak alınacak yazı cevabına göre, davacının teminat göstermesi gerektiği sonucuna varılırsa, teminatın yatırılması için davacıya kesin süre verilmesi, anılan sürede belirtilen teminatın yatırılmaması halinde istemin usulden reddine, yatırılması halinde ise, dava şartı eksikliği süresinde giderilmiş olacağından işin esasına girilerek sonucuna göre karar verilmesi gerekirken doğrudan işin esasına girilmesi yerinde görülmemiştir.
Kabule göre de;
TTK'nın 1352/1-p maddesi uyarınca gemi için alınmış krediler dâhil olmak üzere, geminin veya malikinin adına yapılmış harcamalar deniz alacağı olarak kabul edilmekte olup deniz alacakları için ihtiyati haciz talep edilebileceği öngörülmüştür.
TTK'nın 1355.maddesinde ise Türkiye’de yabancı bayraklı gemiler hakkında ihtiyati haciz kararı, sadece, geminin demir attığı, şamandıraya veya tonoza bağlandığı, yanaştığı ya da kızağa alındığı yer mahkemesi tarafından verileceği, 1359.maddede ise 1355 inci maddeler uyarınca deniz alacakları hakkında ihtiyati haciz kararı vermeye yetkili olan mahkemenin, deniz alacağının esasına ilişkin olarak yapılmış bir yetki veya tahkim sözleşmesi yoksa, ihtiyati haczi tamamlamak üzere açılacak dava hakkında ve ihtiyati haczi uygulayan icra dairesi de icra takibi hakkında yetkili olduğu düzenlenmiştir.
Buna göre, itirazın iptali davasında Türk mahkemeleri yetkili ise de yabancılık unsuru taşıyan bu olayda MÖHUK hükümleri tartışılmaksızın ve uygulanacak hukuk belirlenmeksizin, hüküm kurmaya ve denetime elverişli olmayan bilirkişi raporuna istinaden karar verilmesi usul ve yasaya aykırı görülmüştür.
Açıklanan bu nedenlerle, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kamu düzeni uyarınca resen nazara alınan nedenlerle kabulü ile HMK 353/1-a-4-6 maddesi uyarınca ilk derece mahkemesinin kararının kaldırılmasına, diğer istinaf sebeplerinin şimdilik incelenmesine yer olmadığına karar verilmiştir.
H Ü K Ü M : Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-)\t Davacı vekilinin istinaf isteminin KABULÜNE, ilk derece mahkemesinin yukarıda anılan kararının 6100 sayılı HMK'nın m. 353/1-a-4-6 hükmü uyarınca KALDIRILMASINA,
2-)\tGerekçede belirtilen eksikliklerin giderilmesi amacıyla davanın yeniden görülmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesine,
3-) 492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince peşin alınan istinaf karar ve ilâm harcının talep halinde ilk derce mahkemesince davacıya iadesine,
4-)\tİstinaf kanun yoluna başvuran davacı tarafından yapılan istinaf yargılama giderlerinin ilk derece mahkemesince yeniden yapılacak yargılamada verilecek hükümle birlikte değerlendirimesine,
5-) 6100 sayılı HMK'nın 7035 sayılı Kanun ile değişik 359/4 maddesi uyarınca Dairemiz kararının ilk derece mahkemesince taraflara tebliğine,
dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda, 6100 sayılı HMK'nın m. 353/1-a hükmü gereğince kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi. 04/04/2023
\t\t\t\t
...
Başkan
...
¸e-imzalıdır
...
Üye
...
¸e-imzalıdır
..
Üye
...
¸e-imzalıdır
...
Katip
...
¸e-imzalıdır