T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
43. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2022/451
KARAR NO\t: 2025/1838
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 15. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 09/12/2021
NUMARASI\t: 2019/486 Esas - 2021/1001 Karar
DAVA: Alacak (Satım Sözleşmesinden Kaynaklanan)
İSTİNAF KARAR TARİHİ: 09/12/2025
Taraflar arasında görülen dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün davalı/birleşen davada davacı vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;
DAVA : Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkili davacı şirket ile davalı şirket arasında 28.03.2018 tarihinde \"... Malzemesi Temini\" konusunda sözleşme imzalandığını; Sözleşmenin 'Tanımlar' başlıklı 3. maddesinde sözleşme konusu malzemelerin TMO'nun belirlediği teknik şartnamelere uygun olacağı, 'Ödeme' başlıklı 4. maddesinde sözleşme bedelinin KDV hariç 5.350.000,00 TL olduğu, bu bedelin 3.210.000,00 TL'sinin (%60'ı) satıcı tarafın sunacağı teminat mektubu karşılığında peşin olarak ödeneceği, bakiye 2.140.000,00 TL alacağın ise yükleme tarihinden sonra düzenlenecek fatura tarihinden itibaren 1 hafta içerisinde ödeneceği; avans ödemesi karşılığı satıcı tarafından alıcı müvekkil şirket lehine \"3 ay süreli teminat mektubu\" verileceği, ilk sevkiyatta gönderilecek sözleşme konusu malların bedelinin avans olarak verilen 3.210.000,00 TL'ye denk gelmesi\" halinde teminat mektubunun satıcıya iade edileceği 'Siparişin iptali' başlıklı 5. maddesinde \"5.1. Alıcının siparişi iptal etmesi veya planlanan sevkiyat tarihini 60 gün aşması durumunda alıcının ödediği avans satıcıya irad kaydolur ve sipariş otomatik olarak iptal olmuş sayılır. Satıcının alıcıya vermiş olduğu teminat alıcıya irad olarak kaydedilecektir\" 'Sevkiyat' başlıklı 7. maddesinde \"Malların de-monte olarak sevkiyat başlangıç tarihi 50 takvim günü, sevkiyat tamamlanma tarihi ise 105 takvim günüdür. Partiler halinde yapılacak olan sevkiyatlara en geç 50 gün içinde başlanacak ve en geç 150 günde tamamlanacaktır\" hükümleri bulunduğunu, davalı tarafa 23.03.2018 tarihinde 3.210.000,00 TL avans ödemesi yapıldığını,davalı tarafça davacı lehine düzenlenmiş muhatabı ... Aksaray Şubesi olan 19.03.2018 tarihli ve 19.06.2018 tarihine kadar geçerli teminat mektubunun sunulduğunu, davalı tarafça teminat mektubunun süresinin uzatılmaması, bu hususda davacı müvekkiline olumlu cevap verilmemesi , 20 adet olduğu ileri sürülen ... malzemesinin sevkiyatının yapılmaması ,nedeniyle teminat mektubunun nakde çevrildiğini ve avansın geri alındığını; davacı tarafından davalıya sözleşmenin feshedilmediği, yükümlülüklerin karşılıklı olarak yerine getirilmesi gerektiği yönünde ihtarname gönderildiğini, ancak davalı tarafın cevabi ihtarnamede; sözleşmede yer bulan ifadeye göre Satıcı'nın siparişi iptal ettiğinin kabulünün gerektiğini, Sözleşmenin 5.2. maddesi \"Satıcının siparişi iptal etmesi durumunda avans olarak alınan bedel alıcıya iade edilecektir. Satıcının alıcıya vermiş olduğu teminat alıcıya irad olarak kaydedilecektir\" hükmü gereği, fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydıyla, şimdilik 200.000,00 TL nin davalıdan tahsili ile müvekkiline ödenmesine, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davacı .... Yapı San. Tic. AŞ vekili 05/07/2021 tarihli ıslah dilekçesi ile; dava dilekçesindeki fazlaya ilişkin hakları saklı tutmak suretiyle dava değeri olarak talep ettikleri 200.000,00-TL'yi 3.010.000,00-TL artırarak 3.210.000,00-TL'nin davalıdan tahsiline karar talep ve dava etmiştir.
CEVAP : Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Taraflar arasında imzalanan 27.03.2018 tarihli 2018/1802552 numaralı sözleşme kapsamında sözleşmede belirlenen mal ve hizmetlerin müvekkili tarafından muhataba satılması konusunda anlaşıldığını; sözleşmenin imzalanmasından sonraki aşamada müvekkilinin üstlendiği tüm yükümlülükleri yerine getirmesine rağmen davacının malın sevkiyatının yapılması konusunda talimat vermesi gerekirken bu iradesini ortaya koymaktan kaçındığını; idarenin davacı ile arasındaki sözleşmeyi feshetmesi sonucu davacının da teslimat yerini bildirmekten imtina ettiğini, sözleşme kapsamında müvekkili tarafından temin edilen malzemelerin davacı talimat vermediğinden sevkiyata çıkarılamadığını; 18.05.2018 tarihli ihtarnamede davacıdan sevk tarihi ve yerinin bildirilmesinin, iş takvimini müvekkili ile paylaşmasının istendiğini, buna karşılık davacının 04.06.2018 tarihli ihtarnamesinde sevkiyat tarihi yerine malzeme listesinin kendisiyle paylaşılmasını istediğini; kısmi sevkiyatın tercih sebebi olacağını belirttiğini; şifahi görüşmeler sonucu istenen malzemenin hazır olduğunu bilmesine rağmen zaman kazanmak ve davalıyı oyalamak için malzeme listesini istediğini,19.06.2018 tarihli olan teminat mektubunu nakde çevirmek ihtarnameler yoluyla zaman geçirmeyi tercih ettiğini; 19.06.2018 tarihinde de teminat mektubunu nakde çevirdiğini; davalının iyiniyetle hazır olan ... ve ekipmanlara ilişkin malzeme listesini 13.06.2018 tarihli ihtarname ile ve 18.06.2018 tarihinde mail ile bildirdiğini; Davacının 22.06.2018 tarihli ihbarnamesinde sevkiyat yerini bildirdiğini, ilgili kişileri tespit ettiğini, bir gün öncesinden talimat vererek avans karşılığı olarak teslim edilen teminat mektubunu nakde çevirdiğini; şayet davacı taleplerinde tutarlı ve samimi olsaydı teminat mektubunu nakde çevirmeyeceğini, çünkü sözleşmenin esaslı unsurunun sevk tarihinden önce, 3.210.000 -TL'nin ödenmesi olduğunu; Malzeme Temin sözleşmesinin Sevkiyat Başlıklı 7.4. Maddesinde sevkiyatın başlamasının ve sözleşmenin geçerliliğinin ancak 4.1.maddesinde yazılı alıcının yapacağı ödemelerle mümkün olacağını, Sözleşmenin 4.1.maddesi nazara alındığında teminat mektubunun nakde çevirilmesiyle davacının malzeme ile ilgili talebinin mümkün olamayacağını; sözleşmenin 7.4.maddesine göre sözleşmenin imzalanması ve geçerliliğinin; 4.1. maddesindeki ödemelerin alıcı tarafından yapılmasına ve gerçekleşmesine bağlı olduğunu;teminat mektubunun nakde çevrilmesi ile malzeme temin sözleşmesinin eylemli olarak davacı tarafından feshedildiğini davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
BİRLEŞEN DAVADA
DAVA : Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; taraflar arasında 27.03.2018 tarih ve 2018/1802552 numaralı malzeme temin sözleşmesi akdedildiği, sözleşme kapsamında belirlenen mal ve hizmetlerin davacının tüm yükümlülüklerini eksiksiz olarak yerine getirdiğini, ancak davalı ile arasındaki malzeme temin sözleşmesinin davalı tarafça eylemli olarak feshedildiğini, sözleşme feshedildikten sonra ihtarda bulunulduğunu, 16.06.2018 tarihinden itibaren tüm ihtarnamelerin halen geçerli olduğunu, 23.07.2019 tarihli ihtarnamesinde önceki ihtarnamelerden farklı olarak malzeme temin sözleşmesinin davalı tarafça feshedilmediğini Müvekkili ... tarafından feshedildiğini, iddia ettiğini, cezai şart olarak sözleşmedeki avans tutarının 08.10.2018 tarihinden itibaren işleyecek faizi ile birlikte ödenmesini istediğini, davacının önceki ihtarnamelerindeki talep ve iddiaları ile 23.07.2019 tarihli ihtarname ve huzurdaki davadaki talepleri ile taban tabana çelişkili hale geldiğini, Müvekkili tarafından davalıya keşide edilen ve arabulucu görüşmelerinde davalıya yöneltilen tüm iddia ve taleplerin aynı olduğu, emeksiz gelir ve menfaat temin etme gayretine girdiğini, 23.07.2019 tarihli ihtarnamenin akabinde davalı tarafından emeksiz menfaat etmek amacıyla İstanbul 15.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2019/486 E. Sayılı dosyası üzerinden dava açtığını, açılan dava ile mahkememiz davasının taraflarının aynı olduğunu, bu nedenle öncelikle davaların birleştirilmesini, davalı tarafça eylemli olarak haksız şekilde feshedilen taraflar arasındaki 27.03.2018 tarihli malzeme temin sözleşmesinin haksız feshi nedeniyle sözleşmede yazılı (madde 5.1. uyarınca ve diğer nedenlerle) matbu haksız fesih cezai şartın şimdilik 150.000.-TL'sinin 19.06.2018 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalı taraftan alınarak müvekkiline verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP : Davalı vekili cevap dilekçesinde ve özetle; Taraflar arasında imzalanan malzeme temin sözleşmesinin İdare (TK ...) ile imzalanan sözleşmeye bağlı sözleşme olduğunu, İdare ile müvekkil arasındaki sözleşmenin sona ermesi nedeniyle davacıdan talep edilen malların nitelik ve vasfının belirlenmesinin mümkün olmadığının davacı tarafından iddia edildiğini, buna ilişkin olarak; Her ne kadar işbu dava konusu malzeme satın alımının ilk ortaya çıkış nedeni TK ... ile bir sözleşme yapılması olsa da, bahse konu iki sözleşmenin kesinlikle birbirine bağlı nitelik taşımadığını, malzeme temin sözleşmesinin taraflarının müvekkili şirket ile davacı şirket olduğunun Sözleşmenin 1. maddesinde net bir şekilde ifade edildiğini, sözleşmede sadece bu iki tarafın imzalarının bulunduğunu, bağlı sözleşme olsaydı dahi bunun davacıya değil müvekkili şirkete fesih hakkı tanıyor olacağını, sözleşme konusu malzemelerin nitelik ve vasfında Tk ... ile yapılan sözleşmenin feshedilmesine bağlı herhangi bir değişikliğin söz konusu olmadığını, teklif formu, ilgili doküman ve şartnamelerle vasfı ve niteliği belirlenmiş malzemelerin bu özelliklere uygun olarak temin edilme yükümlülüğünün sürdüğü, bu kontrolü müvekkilin kendi teknik elemanlarına yaptırabileceği gibi bu hususta uzman üçüncü şahıslardan da destek alabileceği, ... malzemesi satışıyla iştigal eden davacı tarafın, böyle bir iddia öne sürerek sözleşmesel edimini yerine getirmekten (... malzemesi satmaktan) kaçınmasının hayatın olağan akışına aykırı olacağı hususları bir arada değerlendirildiğinde, davacı tarafın söz konusu iddialarının kabul edilebilir olmadığını, Tk ... ile davalının sözleşmesinin feshedilmiş olmasının davaya konu malzeme temin sözleşmesini kendiliğinden sona erdireceği gibi bir iddiada bulunduktan sonra, müvekkilin sözde eylemli feshinden hareketle davacının müvekkilden ceza i şart talep etmesinin birbiri ile tam olarak çelişki arzettiğini belirterek ; birleşen davada davacının davasının reddini, yargılama gideri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI: İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, \"Tüm dosya kapsamına göre; Satıcı ... ... Depolama Sistemleri Sanayi ve Ticaret AŞ ile Alıcı ... Taah.Yapı Sanayi Ticaret arasında 27.03.2018 tarih ve 2018/1802552 numaralı \"... Malzemesi Temini” sözleşmesinin akdedildiği, Sözleşmenin 4.maddesi gereğince; KDV hariç 5.350.000,00 TL olan sözleşme bedelinin %60 ı olan 3.210.000,00 TL nin, satıcı ... ... Depolama Sistemleri Sanayi ve Ticaret AŞ nin 23.03.2018 tarihinde sunduğu muhatabı ... Aksaray Şubesi olan 19.03.2018 tarih ve 3 ay süreli (19.06.2018 tarihine kadar geçerli) teminat mektubu karşılığında alıcı ... Taah.Yapı Sanayi Ticaret AŞ tarafından ödendiği tarafların kabulündedir. Bakiye sözleşme bedeli 2.140.000,00 TL nin malzemenin yüklenme tarihinden sonra düzenlenecek fatura tarihinden itibaren 1 hafta içerisinde ödenmesi 3 ay süreli teminat mektubu ilk sevkiyatta gönderilecek sözleşme konusu malların bedelinin avans olarak verilen 3.210.000,00 TL'ye denk gelmesi halinde satıcıya iade edilmesi 4.madde ile kararlaştırılmıştır. Sözleşmenin 7. Maddesinde ... malzemelerinin “de-monte olarak” sevk edileceği, sevkiyatın sözleşme tarihinden itibaren en geç 50 takvim günü içinde başlayacağı ve sevkiyatın tamamlanma tarihinin 105 takvim günü olacağı, partiler halinde yapılacak olan sevkiyatın; en geç 150 günde tamamlanacağı kararlaştırılmıştır. Satıcı ... ... Depolama Sistemleri Sanayi ve Ticaret AŞ nin sözleşmenin imzalandığı 27.03.2018 den itibaren 50 takvim günü içinde malzeme sevkiyatına başlamadığı, sözleşmeye konu ... malzemesinin teslim edilmediği, alıcı ... Taah.Yapı Sanayi Ticaret AŞ nin 3.210.000,00 TL bedelli teminat mektubunu 19/06/2018 tarihinde nakde çevirerek tahsil ettiği tarafların kabulündedir. Satıcı ... ... Depolama Sistemleri Sanayi ve Ticaret AŞ sevkiyat için malzemenin hazır olduğunu ancak alıcı ... Taah.Yapı Sanayi Ticaret AŞ nin teslimat yerini bildirmediğini bu nedenle sevkiyatın başlamadığını savunmuştur. Alıcı ... Taah.Yapı Sanayi Ticaret AŞ ihtarname ve mail ile bildirilen malzeme listesindeki 10 adet malın avans miktarını karşılamadığı, 50 günlük sevkiyat başlama süresi ve 3 aylık teminat mektubu süresi içinde avans verilen 3.210.000 ,00 TL karşılığı malzemenin temininin mümkün olmadığını, bu nedenle teminat mektubunun süresinin uzatılmasının istendiğini, ancak süre uzatımının kabul edilmediğini, teminat mektubunun nakde çevirilmek zorunda kaldığını açıklamıştır. Dava dosyasına sunulan; Ankara 24 Noterliğinin 04/06/2018 tarih ve ... yevmiyeli alıcı ihtarnamesinin davalı satıcıya 06/06/2018 tarihinde tebliğ edildiği, ihtarname incelendiğinde: 7 gün içinde (14/06/2018 tarihine kadar) imalatı tamamlanmış malların listesinin istendiği, satıcının bu ihtara Kartal 23 Noterliğinin 13/06/2018 tarih ve ... yevmiyeli ihtarname ile cevap verdiği (cevabın satıcıya 19/06/2018 tarihinde tebliğ edildiği, ihtarın mail yoluyla 18/06/2018 tarihinde de gönderildiği) 10 adet düz tabanlı ... ve ekipmanının imalatının bittiğinin bildirildiği, imalatı biten 10 silonun siparişin %41,66 sını karşıladığı, avans miktarının karşılığı olan %60 maldan %14,4 nün imalatının tamamlanmadığı, satıcının teminat mektubunun süresinin dolduğu ve paraya çevirildiği gün gönderdiği Kartal 23 Noterliğinin 19/06/2018 tarih ve ... yevmiyeli ihtarnamesinde ürünlerin %75 inin hazır olduğunu %25 inin imalatının devam ettiğini bildirdiği anlaşılmıştır. Sözleşmenin 7. Maddesi gereğince satıcı ... ... Depolama Sistemleri Sanayi ve Ticaret AŞ nin 3.210.000,00 TL avans karşılığı ( siparişin %60 ı) malı 50 takvim günü içinde hazır etmediği, sevkiyata başlamadığı, teminat mektubunun süresinin dolduğu 19/06/2018 tarihinde davacı alıcının teminat mektubunun süresinin uzatılması taleplerini de kabul etmediği , bu nedenle alıcı ... Taah.Yapı Sanayi Ticaret AŞ nin teminat mektubunu paraya çevirmekte haklı olduğu anlaşılmıştır. Alıcı ... Taah.Yapı Sanayi Ticaret AŞ nin Ankara 24 Noterliğinin 22/06/2018 tarih- ... yevmiyeli ihtarnamesi, 27/08/2018 tarih- ... yevmiyeli ihtarnamesi, 17/09/2018 tarih-... yevmiyeli ihtarnamesi ile sözleşmeyi fesih etmediğini açıkca beyan ettiği, Satıcı ... ... Depolama Sistemleri Sanayi ve Ticaret AŞ nin Kartal 23 Noterliğinin 06/07/2018 tarih-..., 03/09/2018 tarih-... yevmiyeli ihtarname, 08/10/2018 tarih - ... yevmiyeli ihtarnamede eylemli olarak sözleşmenin fesih edildiğini, temin edilmesi istenen malzemenin gerçekte ifasının mümkün olmadığını bildirdiği anlaşılmıştır. Satıcı ... ... Depolama Sistemleri Sanayi ve Ticaret AŞ nin böylece davacı alıcının ifa taleplerini yerine getirmediği, istenen malzemenin gerçekte ifasının mümkün olmadığını belirterek sözleşmeyi fesih ettiği sabit bulunmuştur. Mahkememizin 2019/486 esas sayılı asıl dava dosyasında; Sözleşmenin 5.2. maddesi \"Satıcının siparişi iptal etmesi durumunda avans olarak alınan bedel alıcıya iade edilecektir. Satıcının alıcıya vermiş olduğu teminat alıcıya irad olarak kaydedilecektir” şeklindedir Davalı Satıcı ... ... Depolama Sistemleri Sanayi ve Ticaret AŞ nin siparişi iptal ettiği, sözleşmeyi fesih ettiği mahkememizce sabit bulunmuştur. Davalı satıcının siparişi iptal etmesi halinde 5.2 madde gereğince davacı Alıcı ... Taah. Yapı Sanayi Ticaret AŞ avans bedelinin iadesini isteyebilecek, teminatı irad kaydedebilecektir. Davacı alıcı ... Taah. Yapı Sanayi Ticaret AŞ Ankara 24 Noterliğinin 23/07/2019 tarih- ... yevmiyeli ihtarnamesinde sözleşmenin 5.2 maddesi gereğince; 19/06/2018 tarihli teminat mektubunu paraya çevirerek avans bedeline mahsup ettiğini, 3.210.000,00 TL cezai şartın 25/07/2019 a kadar sözleşmenin fesih tarihi 08/10/2018 den itibaren avans faizi ile birlikte iadesini istemiş, ihtarname 25/07/2019 da tebliğ edilmiştir. 26/07/2019 tarihli dava dilekçesi ile 200.000 TL'nin 05/07/2021 tarihli ıslah dilekçesi ile 3.010.000 TL artırım ile 3.210.000 TL alacak talep edilmiştir. Mahkememizce davalı satıcı ... ... Depolama Sistemleri Sanayi ve Ticaret AŞ nin 26/07/2019 tarihinde temerrüde düştüğü, mahkememiz dosyasındaki davanın tarihinin de 26/07/2019 olduğu, dava tarihi ve temerrüd tarihinin aynı olduğu dikkate alınarak 3.210.000,00 TL nin dava tarihinden ( aynı zamanda temerrüd tarihi) itibaren avans faiziyle davalıdan alınıp davacıya verilmesine karar verilmiştir Birleşen İstanbul 21 Asliye Ticaret mahkemesi nin 2019/472 esas sayılı asıl dava dosyasında; Sözleşmenin 5.1 maddesi ; “Alıcının siparişi iptal etmesi veya planlanan sevkiyat tarihini 60 gün aşması durumunda alıcının ödediği avans satıcıya irad kaydolur ve sipariş otomatik olarak iptal olmuş sayılır. Satıcının alıcıya vermiş olduğu teminat alıcıya irad olarak kaydedilecektir\"hükmü mevcuttur. Birleşen dava dosyasında davacı satıcı ... ... Depolama Sistemleri Sanayi ve Ticaret AŞ 27.03.2018 tarihli sözleşmenin davalı alıcı ... Taah.Yapı Sanayi Ticaret AŞ tarafından eylemli olarak fesih edildiğinden sözleşmenin 5.1 maddesi gereğince haksız fesih cezai şart alacağı olarak fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak üzere şimdilik 150.000 TL nin tahsiline karar verilmesini istemiştir. Mahkememizce yapılan yargılama sonunda davacı Satıcı ... ... Depolama Sistemleri Sanayi ve Ticaret AŞ nin siparişi iptal ettiği, sözleşmeyi fesih ettiği sabit bulunmuştur.Sözleşmeyi davacı satıcı fesih etmiş olmakla sözleşmenin 5.1 maddesi gereğince cezai şart isteyemecektir. davanın reddine, ...\" karar verilmiştir.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ : Davalı-birleşen dosya davacısı vekili istinaf dilekçesinde özetle; asıl dava bakımından; davalının sözleşmeyi feshetmediğini, sözleşmenin bizzat karşı tarafça eylemli olarak feshedildiğini, karşı taraf davalının malların gönderilmesini istediği sevkıyat adresini süresi içinde bildirmediğini, teminat mektubunu nakde çeviren karşı taraf, sözleşmenin ifası imkanını davalı bakımından ortadan kaldırdığını, asıl sözleşmeye aykırı hareket eden karşı taraftır. müvekkilin borca aykırı bir davranışı ve niyeti olmadığını, bu fesih namede karşı tarafın, davalı ile arasındaki sözleşmeye göre, davalının ödeme yaptığını iddia ettiği ve yaptığı bu ödemeleri, idareden istediğini, mahkemece vazedilen hükümde bahsi geçen bağlantılı ihtilaf üzerinde hiç durulmamış ve inceleme yapılmamış, mahkemece hükme tesir edecek delillerimiz toplanmadan karar verilmiş olması da isabetsiz olmuş, hükmün bu sebeple istinaf incelemesi neticesinde davalının ... yararına kaldırılması gerektiğini, karşı taraf, davalıya keşide ettiği Ankara 24. noterliğinin 04.06.2018 tarihli ihtarnamesinde kesin ve net olmayacak şekilde malzeme listesi talep ettiği anlaşıldığını, şayet karşı tarafça 04.06.2018 tarihinde sevkiyat adresi verilse idi, davalının, teminat mektubu tutarı kadar malı çok önceden davacıya gönderecek olduğunu, davacı bu suretle ilk sevkiyatın yapılmasının önünü tıkadığını, taraflar arasındaki sözleşmeye göre müşteriye hazır ürünlerin listesinin gönderim şartı düzenlenmediğini, müşteri bir bütün proje olarak satın alma yapmış olup müvekkil istediği ürünleri önce sevk edebileceğini, arz edildiği üzere ... firmasının hazır olan mallardan seçim yapma tercih şansı olmadığını, davalının; sözleşmenin 4.1. maddesinde yazılı tutarı davacı tarafından ödenmedikçe sevkiyat göndermek zorunda olmadığı kabul edilmiş, davacı sözleşmeyi bu surette ayakta tutmak yerine teminat mektubunu tümüyle nakde çevirdiğini, bu noktadan sonra, davalıdan sözleşmede yazılı karşılık olmadan davacı tarafa sevkıyat yapmasının beklenmesi isabetli olmadığını, sözleşmenin davalı bakımından ifası imkanını kalmaması bizzat davacı tarafın arz edilen borca aykırı davranışlarından kaynaklandığını, davacı tarafça, Ankara 24. Noterliğin'den 19.06.2018 tarihinde keşide ettiği ihtarmade de aynı şekilde sevkiyat adresi belirtilmemiştir. ihtarnamede bir yandan da samimi olmayan taleplerde bulunulmuş ancak davacı çok önceden bankadan teminat mektubunun nakden çevrilmesini istemiştir sadece teminat mektubunun süresinin 31.12.2018' e uzatılması halinde bozulması talebinden vazgeçebileceğini bankaya beyan ettiğini, 22.06.2018 tarihindeki ihtarname ise tamamıyla davacının gerçek niyetini ve planını ortaya koyduğunu, davacı bankaya teminat mektubunu 3 gün öncesinden (19.06.2019 tarihinde) nakde çevirme talimatı verdiğini, hükme esas alınan bilirkişi raporunun aksine, dosyada mübrez Kartal 23. Noterliği'nin 18.05.2018/14346, 13.06.2018/..., 19.06.2018/... tarih ve yevmiye numaralı ihtarnamelerinde, ilk sevkiyata çıkarılmak istenen malzemelerin; \"10 adet ... ve ekipman aksamı\" olduğu denmek suretiyle teminat mektubu tutarını karşıladığını, mahkemece taraflar arasındaki sözleşmeyi ve yazışmaları yanlış yorumlamış ve davamıza hatalı kanun maddelerini uygulamış, karşı tarafın maskelemeye çalıştığı gerçek niyetinin ortaya konması asıl dava ve birleşen davadaki delil listemizde 17. sırada olan davacı ile idare arasındaki asıl işe ilişkin ihale dosyasının celbi ile mümkün olduğunu ancak ilk derece mahkemesince bu delilimiz toplanmadığını, ilk derece mahkemesince TBK hükümleri sebebiyle cezai şart tutarını re'sen fahiş olduğu gerekçesiyle indirilmesine karar vermesi gerektiğini, zira davalı için öngörülen cezai şart tutarı sözleşme tutarının %5 'i olarak sınırlandırıldığını ancak karşı taraf için ise aynı sınırlama olmaması; sözleşmedeki edimlerin dengesini bozduğunu, davalının menfaati sözleşmenin ifası iken karşı tarafın menfaati ise sözleşmeyi bozmak yönünde olduğunu kabul anlamına gelmemek kaydıyla davacının sözleşmenin 5.2. maddesine dayanarak cezai şart alacağı talep etmesinin mümkün olmadığını, zira cezai şart maddesinde davalının davacı nezdindeki diğer borçlarından mahsup edilmeyeceği şartı düzenlenmediğini, birleşen dava bakımından yukarıdaki bentteki açıklamaları yapmamızın sebebi karşı tarafın en baştan beri idare ile arasındaki sözleşmenin fesihi akabinde, davalı ile arasındaki sözleşmeyi feshetmek için yollar arayışı içerisine girmesi olup karşı taraf şayet isteklerinde samimi olsa ve davalıdan talep ettiği malzemeleri almak niyetinde olsa teminat mektubunu nakde çevirmezden evvel davalıya sevk adresi vermesi gerektiğini, davalı teminat mektubunu nakde çevirerek taraflar arasındaki sözleşmeyi eylemli olarak feshettiğini, davalı tarafça teminat mektubu da nakde çevrildikten sonra davalı uhdesinde siparişin karşılığı kalmadığı taraflar arasında uyuşmazlık konusu değildir. bu sebeple asıl sözleşmeyi eylemli olarak fesheden davalının sözleşmenin 5.1.maddesinde yazılı cezai şart tutarını davalıya ödemesi gerektiğini, karşı taraf gelinen aşamada sözleşmeyi açıkça feshetseydi ödeyeceği cezai şart miktarının farkında olduğunu cezai şart ödemekten kaçınmak için ihtarnameler yoluyla vakit geçirmiş çıkış yolunu bu şekilde teminat mektubunu nakde çevirmekte bulmuş zira taraflar arasındaki \"sözleşmenin feshi\" başlıklı madde 11' de fesih nedenleri belirtilmiş ancak sözleşmenin davalı tarafça eylemli olarak feshedildiği (teminat mektubunun nakde çevrildiği 19.06.2018 tarihi de dahil) davalı sözleşmedeki tüm yükümlülüklerini yerine getirmiş bünyesinde aleyhine olacak fesih nedenlerinden hiçbiri gerçekleşmediğini, ticari uyuşmazlıkların çözümünde kanunun emredici hükümlerinden sonra taraflar arasındaki ticari sözleşme hükümleri esas olduğunu, davalının hiçbir haklı nedeni de yokken sözleşmeyi feshedip cezai şart ödememek için sözleşme hükümlerini dolanmayı tercih ettiğini, maddi tazminat davalarının aynı manevi tazminat davalarında olduğu gibi, AAÜT 'nin 13. maddesinin 3 ve 4. fıkralarında yazılı kuralların uygulanması gerektiğini, dava tümüyle reddolduğundan karşı taraf yararına maktu vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiğini beyanla, ilk derece Mahkemesince verilen kararın kaldırılmasını ve davanın reddine karar verilmesini talep ve istinaf etmiştir.
GEREKÇE : Asıl ve birleşen dava, sözleşmeye aykırılık ve sözleşmenin haksız feshi nedeniyle cezai şart alacağının tahsili davasıdır.
İstinafa gelen uyuşmazlık temelde, sözleşmenin feshedilip feshedilmediği, sözleşmeye aykırılık ve haksız fesih bulunup bulunmadığı ve cezai şart koşullarının oluşup oluşmadığı noktasındadır.Taraflar arasında 27/03/2018 tarihinde malzeme temin sözleşmesi imzalanmıştır.Asıl davada davacı tarafça, sözleşmenin davalı satıcının feshetmesi nedeniyle 5.2 maddesi uyarınca cezai şart alacağının tahsiline; birleşen davada davacı tarafça sözleşmenin davalı alıcı tarafından feshedilmesi nedeniyle 5.1 maddesi uyarınca cezai şart alacağının tahsilini karar verilmesi istemiyle eldeki asıl ve birleşen dava açılmıştır.Davalı/karşı davacı vekili tarafından davacı/karşı davalıya gönderilen 18.05.2018 tarihli ihbarnamede, muhatabın malın sevkiyatının yapılması hususunda talimat vermesi ve iradesini açıkça ortaya koyması gerekirken henüz bu durumun gerçekleşmediği için malzemelerin sevkiyata çıkarılamadığı bildirilmiştir. Davacı/karşı davalı tarafından, davalı/karşı davacı muhatabına çekilen Ankara 24. Noterleği'nin 04.06.2018 tarih ve 2018/... YN'lu cevabi ihtarnamede, sevkiyat tarihinin gecikmemesi için üretim sahasında hazır olan malzemelerin sevkiyatının öncelikli olarak yapılması tercih edilecek olup sevkiyata hazır olan malzemelerin neler olduğunu görebilmek adına bu malzemelerinin listesinin iletilmesi ve iletilen liste üzerinden sevkiyat talimatı verilmesi kararı alındığını beyanla, sevkiyata hazır olan malzemelerin nelerden ibaret olduğunun yedi gün içerisinde bildirilmesi ve yapılacak inceleme neticesinde hangi malların öncelikle sevk edileceği bilgisinin verileceği beyan edilmiştir. Bu ihtarnameye cevap olarak davalı/karşı davacı tarafından, davacı/karşı davalı muhatabına gönderilen Kartal 23. Noterliğinin l3.06.2018 tarih ve ... YN'lu ihtarnamesinde, sözleşme konusu siparişlerinize istinaden 10 adet düz tabanlı ... ve ekipmanlarının üretimi tamamlanmış olup, sevk talimatına hazır halde bekletildiği, kalan siloların ve taşıma sistemlerinin üretiminin ise tarafların mutabık kaldığı iş takvimine uygun olarak devam ettiği bildirilmiştir.Bunun üzerine davacı/karşı davalı tarafından, davalı/karşı davacı şirkete gönderilen Ankara 24. Noterliğinin 19.06.2018 tarih ve .... YN'lu ihtarnamesinde, hazır olduğunu beyan edilen malzeme tutarının Avans Teminat Mektubu tutarı olan 3.210.000 TL'yi karşılamadığı, gelinen noktada 19.06.2018 tarihinde vadesi dolacak olan Avans Teminat-Mektubunun iade şartlarının oluşmadığı, bu durum karşısında tarafınızdan Avans Teminat Mektubunun vadesinin uzatılmasının sözleşme düzenlemelerine aykırılık teşkil ettiği, avans teminat mektubunun vadesi dolana kadar, sevkiyata hazır malzeme tutarının teminat mektubu tutarına ulaşmamasına rağmen Avans Teminat Mektubunuzun vadesini uzatılması kaydıyla herhangi bir ceza-i işlem uygulanmayacağını, teminat mektubunun vadesinin uzatılmaması 19.06.2018 günü saat 15.00'te avans teminat mektubunuzun tahsili yönünde bankaya talimat verileceği ihtar edilmiştir. Davalı/karşı davacı tarafından, davacı/karşı davalıya gönderilen Kartal 23. Noterliğinin 19.06.2018 tarihli ve ... YN'lu ihtarnamesinde 13.05.2018 tarihli ihbarnamede sevk adresi talebi üzerine başlayan süreçte bugün(ihtarname tarihi itibariyle) ürünlerin %75'i hazır kalan %25'inin ise üretimi devam ettiği, avans teminat mektubunun süresinin uzatılması talebine karşın sevk adresi verilmemesinden kaynaklı olarak sürenin bilinmediği ancak banka aracılığı ile gelen bilgide ise 31.12.2018 tarihine kadar uzatma veya bugün tahsil edilmesi talimatının bankaya verildiği, bu sürenin ürünlerin teslim alınması için gereken süreden çok daha uzun olmasından dolayı art niyetin varlığından şüphe duyulduğu, söz konusu şüphelerden ve %75’lik kısmı hazır olan ürünlerin teslim alınmamasından dolayı avans teminat mektubun süresinin uzatımının uygun olmadığını bildirilmiştir.Bu şekilde karşılıklı ihtarlaşmalar devam etmiş, son ihtarnameler ile taraflar birbirinden cezai şart talep etmiştir.Taraflar arasındaki sözleşmenin 4.1 maddesine göre, satış bedeli olarak 5.350.000,00 TL karalaştırılmış ve 3.210.000 TL'nin peşin ödeneceği(aynı tutarda teminat mektubu karşılığında), 4.2. Maddesine göre ise, avans ödemesi karşılığında satıcı tarafından alıcıya 3 ay süreli avans teminat mektubu verileceği, söz konusu mektubunun ilk sevkiyatta sözleşme eki teklif içeriğinde yer alan kalem tutarlarının toplamının avans tutarına eşit olması durumunda satıcıya iade edileceği düzenlenmiştir.Sözleşmenin 7.2 maddesine göre ise, malların de-monte olarak sevkiyat başlangıç tarihi 50 takvim günü, sevkiyat tamamlanma tarihi ise 105 takvim günüdür. Partiler halinde yapılacak olan sevkiyatlara en geç 50 gün içinde başlanacak ve en geç 105 günde tamamlanacaktır. Ayrıca 7.2 maddesinde satıcı için, 7.3 maddesinde de alıcı için gecikme cezası düzenlenmiştir.Sözleşmenin sipariş iptali başlıklı 5. Maddesinin 1. Bendinde, alıcının siparişi iptal etmesi veya planlanan sevkiyat tarihini 60 gün aşması durumunda alıcının ödediği avansın satıcıya irad kaydolunacağı ve sipariş otomatik olarak iptal olmuş sayılacağı; 2. Bendinde ise, satıcının siparişi iptal etmesi durumunda avans olarak alınan bedelin alıcıya iade edileceği ve satıcının alıcıya vermiş olduğu teminatın alıcıya irad olarak kaydedileceği düzenlenmiştir. Sözleşmenin 12.6. maddesi “Cezai şart gerektiren hallerde (5.2. madde hariç) ceza miktarı mal için ödenen toplam tutarın %5’ini geçemez” hükmünü içermektedir.Taraflar arasındaki sözleşmede sevkiyata başlama ve tamamlama süreleri düzenlenmiş ise de açık bir sevkiyat takvimi düzenlenmemiştir. Ancak, ilk sevkiyatın avans tutarına eşit olması ve bu halde teminat mektubunun iadesi gerekeceğinden en geç teminat mektubunun süresinin dolduğu tarihte yapılması gerekmektedir. Davalı/karşı davacı vekili tarafından davacı/karşı davalıya gönderilen 18.05.2018 tarihli ihbarnamede, muhatabın malın sevkiyatının yapılması hususunda talimat vermesi istenmiş ise de, sevkiyata konu olacak malın avans tutarını karşılayıp karşılamadığı hususunda bir bilgi verilmemiştir. Davalı/karşı davacı tarafından, davacı/karşı davalı muhatabına gönderilen Kartal 23. Noterliğinin l3.06.2018 tarih ve ... YN'lu ihtarnamesinde, sözleşme konusu siparişlerinize istinaden 10 adet düz tabanlı ... ve ekipmanlarının üretiminin tamamlandığı bildirilmiştir. İlk derece mahkemesince alınan bilirkişi heyeti raporunda 84 günlük sürede 10 adet silonun (%41,46 oranında) imalatının tamamlandığı tespit edilmiş olup, bu miktar avans tutarını karşılamaya yetmemektedir. Buna göre, teminat mektubunun iadesi koşulları oluşmamış olup, davacı/birleşen dosya davalısının 19/06/2018 tarihinde süresi dolacak olan teminat mektubunu -aynı miktarda avans ödemesi bulunduğundan- nakde çevirmesinde bir aykırılık bulunmamaktadır. Davalı satıcı tarafından, alıcının teslimat adresini bildirmekten kaçındığını ileri sürmüş ise de, davalı satıcının teslime hazır hale getirdiği malların avans tutarını karşılamaması nedeniyle bu iddiaya itibar edilmemiştir.Bu aşamada, satış sözleşmesinin ifası için karalaştırılan avansın sonuç olarak geri alınması nedeniyle davalı-birleşen dosya davacısından sözleşmenin ifası istenemeyecek ise de, davacı-birleşen dosya davalısı tarafından gönderilen Ankara 24. Noterliğinin 17.09/2018 tarih ve ... YN'lu ihtarnamesinde, teslim talep edilerek avans teminat mektubu karşılığında avans ödemesinin tekrar yapılabileceği ve yükleme tarihini müteakip kesilecek fatura karşılığında malzeme bedelinin bir hafta içinde peşin olarak ödeneceği bildirilmesine rağmen davalı-birleşen dosya davacısının Kartal 23. Noterliğinin 08.10/2018 tarih ve ... YN'lu cevabi ihtarnamesi ile, davacı-birleşen dosya davalısı ile idare arısındaki sözleşmenin feshedilemesi nedeniyle temini istenen malzemelerin artık gerçekte ifasının mümkün olmadığı, sözleşmenin davacı-birleşen dosya davalısı tarafından eylemli olarak feshedilmesi nedeniyle sözleşmenin kendileri açısından ifası mümkün olmadığı ve yürürlükte olmayan sözleşmeye istinaden cezai şart ve aynen teslimin mümkün olmadığı hususlarının bildirilmiş olması ve davacı-birleşen dosya davalısının eylemli fesih niteliğinde bir eyleminin bulunmaması ve teminat mektubunun haklı nedenle nakde çevrilmiş olması nedaniyle bu durumun eylemli fesih olarak yorumlanamayacak olması karşısında davalı-birleşen dosya davacısının ifanın yapılmayacağını bildirmesinin sözleşmenin 5.2 maddesine göre siparişin iptali niteliğinde olduğunun kabulü gerekir. Bu durumda sözleşmenin 5.2 maddesinde düzenlenen cezai şart koşulları oluşmuş bulunmaktadır. Davacı-karşı davalının eylemli feshi bulunmadığından sözleşmenin 5.1 maddesindeki cezai şartın ise koşulları oluşmamıştır. Bu nedenle, ilk derece mahkemesince asıl davanın kabulüne, birleşen davanın reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.Davalı-birleşen dosya davacısı davaya konu sözleşmenin, davacı-birleşen dosya davalısının idare ile yaptığı sözleşmeye bağlı bir sözleşme olduğun iddia etmiş ise de, idare ile yapılan sözleşmenin feshedilmesi, taraflar arasındaki sözleşme bakımından bir fesih nedeni olarak düzenlenmemiş olup, alıcı da ifa talep ettiğine göre davalı -birleşen dosya davacısının söz konusu iddiası yerinde görülmemiştir. Bunun yanı sıra, cezai şat miktarından indirim talep edilmiş ise de, sözleşme bedeli ile cezai şart bedeli nazara alındığında hüküm altına alınan cezai şartın davalı-birleşen dosya davacısının ekonomik mahvına neden olacak nitelikte görülmemiştir.Asıl davada davacı yararına takdir edilen vekalet ücreti karar tarihindeki Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine uygundur. Birleşen davada, cezai şart alacağının tazminat olarak kabulü mümkün olmayıp, davalı yararına takdir edilen vekalet ücreti de tarifeye uygundur. Bu nedenle davacı-birleşen dosya davalısının aksi yöndeki itirazları yerinde değildir.HMK'nın 355. maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda; ilk derece mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığından davalı-birleşen dosya davacısı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun reddine karar vermek gerekmiştir.
KARAR : Yukarıda ayrıntısı ile açıklanan nedenlerle;
1-Davalı-birleşen dosya davacısı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,
2-Asıl dava yönünden;
Davalı tarafından başvuru sırasında peşin olarak yatırılan 54.819,00 TL harcın, alınması gerekli olan 219.275,10 TL harçtan mahsubu ile bakiye 164.456,10 TL istinaf karar harcının davalıdan alınarak hazineye irat kaydına,
3-Birleşen dava yönünden;
Davacı tarafından başvuru sırasında istinaf karar harcı peşin olarak yatırıldığından başkaca harç alınmasına yer olmadığına,
4-Davalı-birleşen dosya davacısı tarafından istinaf aşamasında yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,
5-Kararın, HMK'nın 359/4 maddesi uyarınca Dairemiz Yazı İşleri Müdürlüğünce taraflara resen tebliğine,
Dair, dosya üzerinden yapılan inceleme sonunda, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 2(iki) hafta içerisinde Yargıtay'a temyiz yasa yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi. 09/12/2025
\t