T.C.
ERZURUM
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
3. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO\t: 2024/1010
KARAR NO\t: 2025/1682
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ\t: ERZURUM ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ\t: 25/05/2023 (Karar)
NUMARASI\t: 2022/326 Esas, 2023/546 Karar
DAVA\t: Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan)
Taraflar arasında görülen davanın yapılan yargılaması sonunda; kararda yazılı gerekçeyle davanın reddine karar verilmiş olup, söz konusu karara karşı davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine HMK 353. madde uyarınca dosya üzerinden inceleme yapıldı.\t
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili ile davalı ... San. ve Tic. A.Ş. arasında süregelen bir ticari ilişki mevcut olduğunu, söz konusu ticari ilişki neticesinde müvekkili, davalı şirkete çiğ süt sattığını, yapılan satış sonucunda müvekkili, davalı şirkete fatura kestiğini, müvekkili ile davalı şirket arasında kurulan ticari ilişki sonucunda 31/03/2022 tarihinde müvekkili tarafından ... fatura numaralı 85.850,00-TL tutarındaki fatura keşide edildiğini, söz konusu fatura e-fatura olarak düzenlendiğini, davalı şirketin onayına sunulduğu ve davalı şirket tarafından fatura kabul edildiğini, müvekkili tarafından kesilen faturanın karşılığı olarak, davalı şirket tarafından müvekkiline... numaralı 07/06/2022 düzenlenme tarihli 85.850,00-TL tutarında çek keşide edildiğini, anılan çekin müvekkilinin kesmiş olduğu faturaya istinaden düzenlendiğini, ancak davalı şirket tarafından 27/05/2022 tarihinde herhangi bir borcun olmadığı gerekçesi ile 2022/... arabuluculuk numarası ile kambiyo senetlerinden kaynaklanan nisbi ticari dava konusunda müvekkili aleyhine arabuluculuk yoluna başvurulduğunu, davalı şirketin müvekkiline karşı arabuluculuk yoluna başvurması hukuka ve ahlaka aykırı olduğunu, şöyle ki; müvekkili ile davalı şirket arasında ticari ilişkinin mevcut olduğunu, her iki tarafın tacir sıfatına haiz olduğu ve basiretli bir tacir gibi davranma yükümlülükleri olduğu göz önünde bulundurulduğunda, müvekkilinin davalı şirkete fatura karşılığı çiğ süt satışı yaptığını ve davalı şirketin söz konusu fatura karşılığı olarak yukarıda numarası ve düzenlenme tarihi verilen çeki müvekkilin emrine düzenlemiş olması işbu ticari ilişkinin gereği gibi yerine getirildiğini gösterdiğini, anılan nedenlerle müvekkili aleyhine haksız olarak arabuluculuk yoluna başvurulduğunu, davalı şirket ile müvekkili arasında kurulan ticari ilişkinin tespiti ve fatura karşılığı olarak düzenlenen çekin söz konusu ticari ilişkiden kaynaklandığını, anılan çek sebepsiz zenginleşmenin konusu olmayıp bir ticari ilişki neticesinde verildiğinin tespit edilmesi nedeniyle işbu davayı açma zaruretimiz hasıl olduğunu, davalarının kabulü ile... numaralı 07/06/2022 düzenlenme tarihli 85.850,00-TL tutarlı çekin 31/03/2022 tarih ... numaralı fatura borcuna istinaden düzenlendiğinin tespitini, kötü niyetli olarak arabulucuya başvuran davalının %20'den aşağı olmamak üzere tazminata mahkum edilmesini, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davalı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep ettiği anlaşılmıştır.
CEVAP:
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; dava konusu çek 08/06/2022 tarihinde takas sistemi üzerinden tahsil edildiğini, huzurdaki davanın ise 15/06/2022 tarihinde ikame edildiğini, dava tarihinde davacının hukuken korunmaya değer herhangi bir yararı bulunmadığını, davacının çeki tahsil ettikten sonra bu davayı açmasının kötü niyetli olduğunu, tüm bu nedenlerden dolayı davanın reddini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesini talep ettiği anlaşılmıştır.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI:
Mahkemece yapılan yargılama sonunda;\"Tüm deliller birlikte değerlendirildiğinde, davacı vekili... numaralı 07/06/2022 düzenlenme tarihli 85.850,00-TL tutarlı çekin 31/03/2022 tarih ... numaralı fatura borcuna istinaden düzenlendiğinin tespitini talep ve dava etmiştir.
Davacı vekili, davaya konu çek nedeniyle davalının arabulucuya başvurduğunu, Erzurum Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulduğunu, takipsizlik kararı verildiğini, müvekkilinin takipten önce menfi tespit davası açmakta hukuki yararı olduğunu ileri sürmüştür.
Davalı vekili, 27.05.2022 tarihinde arabulucuya menfi tespit davası ilgili çekten borçlu olunmadığının tespiti, sebepsiz zenginleşme davası ve ödemeden men yasağı talepli olarak başvurulmuş ise de bu başvuru nedeniyle herhangi bir dava ikame edilmediğini, dava konusu edilen çekin 08.06.2022 tarihinde takas sistemi üzerinden tahsil edilidiğini bu nedenle huzurdaki davada dava şartı olan hukuki yararın bulunmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu 106. Maddesi tespit davalarını düzenlemiştir, buna göre; 1) Tespit davası yoluyla, mahkemeden, bir hakkın veya hukuki ilişkinin varlığının ya da yokluğunun yahut bir belgenin sahte olup olmadığının belirlenmesi talep edilir.
(2)Tespit davası açanın, kanunlarda belirtilen istisnai durumlar dışında, bu davayı açmakta hukuken korunmaya değer güncel bir yararı bulunmalıdır.
(3) Maddi vakıalar, tek başlarına tespit davasının konusunu oluşturamaz.
Davacı vekili, ... numaralı 07/06/2022 düzenlenme tarihli 85.850,00-TL tutarlı çekin 31/03/2022 tarih ... numaralı fatura borcuna istinaden düzenlendiğinin tespitini talep ettiği, davaya konu çekin herhangi bir menfi tespit davasına veya icra takibine konu edilmediği, başlatılan soruşturma dosyasında takipsizlik kararı verildiği, davacının maddi bir vakıanın varlığını tespit davası ile talep edemeyeceği hususları gözetildiğinde davacının iş bu davayı açmakta hukuki yararı bulunmadığı anlaşıldığından davanın hukuki yarar yokluğu \" gerekçesiyle davanın hukuki yarar yokluğu nedeniyle reddine, karar vermiştir.
İSTİNAF NEDENLERİ:
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; müvekkilinin takipten önce menfi tespit davası açmasında hukuki yararı olduğunun açık olduğunu, müvekkilinin yedinde bulunan çek dolayısıyla hukuki hakkının tehlikeye girdiğini, ikame ettikleri tespit davasının bu hukuki tehlikeyi bertaraf edici nitelikte olduğunu, kabul anlamına gelmemekle birlikte davanın hukuki yarar yokluğundan reddine karar verilecek olduğu varsayımında dahi maktu vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiğini, davalı lehine nispi vekalet ücretine hükmedilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu, belirterek kararın kaldırılması istemiyle istinaf kanun yoluna başvurmuştur.
DELİLLERİN TARTIŞILMASI, HUKUKİ SEBEP VE GEREKÇE:
Dava, tespit istemine ilişkindir.
İstinaf kanun yolu başvurusuna konu edilen karar hakkında; 6100 sayılı HMK'nın 355. maddesindeki düzenleme gereğince, istinaf dilekçesinde belirtilen nedenler ve kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı hususlarıyla sınırlı olarak inceleme yapılmıştır.
Somut uyuşmazlıkta; davacı vekili, davalı ile müvekkili arasında süregelen ticari ilişki olduğunu, bu ticari ilişki kapsamında müvekkilinin 31/03/2022 tarihli 85.850,00-TL tutarlı fatura düzenlediğini, davalının da fatura karşılığı aynı miktarlı çek düzenleyerek müvekkiline verdiğini, ancak davalının kambiyo senedinden kaynaklanan menfi tespit talebi ile arabuluculuk yoluna başvurduğunu iddia ederek, müvekkilinin lehdar olduğu, davalı tarafında keşide edilen, ... seri numaralı, 85.850,00-TL bedelli çekin 31/03/2022 tarih ... numaralı fatura borcuna istinaden düzenlendiğinin tespitine karar verilmesi istemiyle eldeki davayı açmış, ilk derece mahkemesince yapılan yargılamada yukarıda yazılı gerekçe ile hukuki yarar yokluğu nedeniyle davanın reddine karar verilmiştir.
6100 sayılı Kanun’un 106. maddesinde tespit davası yoluyla mahkemeden, bir hakkın veya hukuki ilişkinin varlığının ya da yokluğunun yahut bir belgenin sahte olup olmadığının belirlenmesinin talep edilebileceği, maddi vakıaların ise tek başlarına tespit davasının konusunu oluşturamayacağı amir hüküm olarak düzenlenmiş olup, eldeki dava ile de talep edilen -davacı elinde bulunan çekin davacının düzenlediği fatura karşılığı verildiği- yönündeki talebin maddi vakıa olması hasebiyle tespit davasına konu edilemeyeceği anlaşıldığından davanın hukuki yarar yokluğundan usulden reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.
Ne var ki, davanın hukuki yarar yokluğu yani dava şartı yokluğu nedeniyle reddedilmesi nedeniyle karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca maktu vekalet ücretine hükmedilmesi gerekirken nispi vekalet ücretine hükmedilmesi doğru görülmemiş olup, HMK'nın 353/(1)-b-2. maddesi uyarınca yargılamada eksiklik bulunmamakla beraber, kanunun olaya uygulanmasında hata edilip de yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmadığı takdirde kararın düzeltilerek yeniden esas hakkında karar verileceği belirtilmiş olup anılan yasal düzenleme uyarınca davacı vekilinin vekalet ücretine yönelik istinaf itirazının kabulüne, mahkemece verilen kararın kaldırılarak yeniden hüküm tesisine, davacı vekilinin sair istinaf itirazlarının reddine karar verilerek aşağıda belirtilen şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
I-Davacı vekilinin istinaf kanun yolu başvurusunun vekalet ücreti yönünden kısmen KABULÜ ile; yerel mahkeme hükmün HMK'nın 353/(1)-b-2 maddesi uyarınca KALDIRILMASINA, davacı vekilinin sair istinaf itirazlarının REDDİNE
II-KALDIRILIP DÜZELTİLEN HÜKMÜN YERİNE GEÇMEK ÜZERE;
\"1-Davanın hukuki yarar yokluğu nedeniyle USULDEN REDDİNE,
2-Harçlar Kanunu uyarınca alınması gereken 615,40-TL karar ve ilam harcından, peşin yatırılan 1.466,11-TL harcın mahsubu ile bakiye fazla alınan 850,71-TL harcın karar kesinleştikten sonra talep halinde davacıya iadesine,
3-Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre 9.200,00-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
4-Yapılan yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına,
5-Davacı tarafından yatırılan ve arta kalan gider avansının karar kesinleştikten sonra iadesine,
6-Dava şartı olan arabuluculuk son tutanağı gereğince arabulucuya ödenen 1.560,00-TL'nin davacıdan alınarak hazineye gelir kaydedilmesine,\" şeklinde YENİDEN HÜKÜM TESİSİNE,
III-Davacıdan alınan istinaf karar peşin harcının davacıya iadesine,
IV-Davacı tarafından istinaf aşamasında yapılan, 1.169,40-TL başvuru harcı, 330,00-TL posta masrafı olmak üzere toplam 1.499,40-TL istinaf yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
V-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından vekalet ücretine hükmedilmesine yer olmadığına,
VI-Kararın taraflara tebliği, kesinleştirme, harç ikmali ve gider avansı iadesi işlemlerinin yerel mahkemece yerine getirilmesine,
Dosya üzerinden yapılan inceleme neticesinde HMK'nın 362/(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere 22/12/2025 tarihinde oy çokluğu ile karar verildi.
MUHALEFET ŞERHİ
Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinin 2/3 maddesinde; \"Hangi sebeple olursa olsun, temyiz veya istinaf başvurusu üzerine verilen bozma veya kaldırma kararı sonrasında hükmolunan yargı kararlarında, hükmün verildiği tarihte yürürlükte olan Tarife esas alınır.\" denilmekte olup, davalı lehine hükmedilen vekalet ücretinin maktu takdir edilmesi gerektiği yönündeki gerekçeye katılmakla birlikte, Dairemizce ilk derece mahkemesi tarafından verilen hüküm kaldırılarak yeniden hüküm tesisi nedeniyle istinaf karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca vekalet ücreti takdiri gerektiği kanaatinde olduğumdan, hükmün 3 nolu bendinde vekalet ücreti yönünden sayın çoğunluğun görüşüne katılmıyorum. (Yargıtay 6. Hukuk Dairesi'nin 2024/1618 Esas 2024/1903 Karar, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 2023/289 Esas 2024/3925 Karar sayılı ilamları da aynı yöndedir.)