T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ
ESAS NO\t: 2025/1383
KARAR NO\t: 2025/1773
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
K A R A R
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 16. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 25/06/2025
NUMARASI: 2021/538 Esas - 2025/488 Karar
DAVA: İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
İSTİNAF KARAR TARİHİ: 03/11/2025
Davanın kabulüne ilişkin verilen kararın davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;
DAVA: Davacı vekili; davaya konu çekin iptali davasının görüldüğü 14. ATM'nin 2021/332 E. Sayılı dosyası 30.07.2021 tarihli kararı ile, TTK nın 763. Maddesi'ne göre; davalı aleyhine çek istirdat davası açmak üzere taraflarına 2 haftalık kesin süre verildiğini, müvekkili şirket “... Kozmetik Sanayi ve Ticaret AŞ” ile “... Dağıtım..Ltd. Şti.” arasında bayilik sözleşmesi kapsamında, ... Dağıtım şirketinin borcuna karşılık verdiği çekler 02.04.2021 tarihinde müvekkili şirket Ankara Bayi Sorumlusu...'ye teslim edildiğini,... Gıda'nın çek tahsilat makbuzlarını da ekte sunduklarını, ...'nin iki adet çeki almasının ardından, müvekkili şirketin Merkez adresine göndermek üzere çekleri 02.04.2021 tarihinde ... Kargo Ümitköy/Ankara şubesine teslim ettiğini, söz konusu 1051610872870 numaralı gönderi müvekkili şirkete teslim edilmediğini, kargo şubesinin şifahen yapılan görüşmelerde kargonun 03.04.2021 tarihinde teslim edildiği iddia edildiğini, belirtilen tarihte müvekkiline çekleri içerir herhangi bir teslimat yapılmadığını, müvekkili şirket güvenlik kamera kayıtlarında, kargo görevlisinin elinde yalnızca bir adet “koli kutu” olduğunu, bunun dışında ... Kargo tarafından bahse konu çekleri içerir teslim edilen herhangi bir paket ve/veya herhangi bir zarf bulunmadığı açıkça görüldüğünü,çekleri hukuka aykırı olarak ele geçiren kişiler tarafından tahsilat amacıyla faktöring firmalarıyla görüştüğü bilgisi müvekkili şirket tarafından haricen öğrenildiğini, 20.05.2021 tarihinde İstanbul 14. ATM'nin 2021/332 esas sayılı dosyası ile çekin iptali için dava açıldığını, mahkeme kaybolan çek için ödemeden men kararı verdiğini, müvekkili ile çekin keşidecisi olan kişilerin yetkilisi oldukları firmalar arasında ticari ilişki bulunduğunu ve bu ticaretten kaynaklı alacağına karşılık dava konusu çeklerin müvekkiline verildiğini, davaya konu çek, meşru yollardan davalının eline geçmediğini ... Bankası A.Ş Siteler Şubesine ait ... seri numaralı 21.000-TL bedelli çeki usule ve hukuka aykırı olarak kötüniyetle elinde bulunduran davalıdan alınarak müvekkiline istirdadına veya çek bedelinin yasal faizi ile birlikte müvekkiline ödenmesini talep etmişlerdir.
CEVAP: Davalı vekili; Ankara ... Market..Ltd. Şti. tarafından 26.06.2021 tarihli, ... seri numaralı, 21.000-TL bedelli çek keşide edildiğini ve diğer dava dışı borçlu ... Dağıtım ..Ltd. Şti.'ye ciro edildiğini, dava dışı borçlu ... Dağıtım şirketi. ile dava dışı... arasındaki ticari ilişkide ... nolu 02.04.2021 tarihli e-faturaya konu malların satın alınması sonucu bahsi geçen çek düzenlendiğini ve anılan çekin ciro yolu ile müvekkili şirkete teslim edildiğini, akabinde 6361 sayılı Kanun çerçevesinde müşteri... ile müvekkili şirket ... ... A.Ş. arasında 24.03.2021 tarihli ... sözleşme numaralı ... Sözleşmesi akdedildiğini, sözleşme kapsamında müşteri... huzurdaki davaya konu çeki müvekkili şirkete ciro ettiğini, müvekkili şirketin yetkili hamil sıfatını haiz olduğunu, çekin müvekkili yanca bankaya ibrazında çek hakkında İstanbul 14. ATMnin 03.06.2021 tarih ve 2021/332 Esas sayılı dosyasından ödeme yasağı kararı olduğu gerekçesi ile tahsil edilmediğini , bu durum çekin arka yüzüne yazıldığını, çekin bila tahsil kalmasından bahisle anılan dava dışı borçlular aleyhine İstanbul 6. İcra Dairesinin 2021/18016 esas sayılı dosyasından 06.07.2021 tarihinde kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takibe girişildiğini davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEME KARARI: Mahkemece; ... şirketinin, BDDK tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde, kambiyo senetlerine dayalı olsa bile, bir mal veya hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacaklar ile yine BDDK tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilemeyen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir alamayacaklarını ve tahsilini üstlenemeyeceklerini öngördüğü, ... şirketleri ancak gerçek ve fatura ile tevsik olunan mal veya hizmet satışına dayalı olup alacakları devralabilecekleri, ... işlemi bakımından mal veya hizmet satışının sadece fatura ile tevsik edilmesi yeterli olmayıp, ... şirketince faturaya konu mal veya hizmet satışının fiktif nitelikte olup olmadığı, işlem taraflarının ve faturanın güvenilirliği, ilgililerin mali durumları konularında araştırma ve istihbarat çalışması yapılması gerektiği, ayrıca temlik alınan alacağı temsil eden kambiyo senedinin fatura tutarı ile uyumlu olup olmadığına bakılarak açık uyumsuzluk halinde işlem yapılmaktan kaçınılması, senedi düzenleyen ve sair ilgililer açısından da borcun varlığı bakımından teyit işlemleri yapıldıktan sonra ve ancak tüm bu araştırma ve soruşturma sonucunda olumlu bir sonuca varılması halinde ... işlemi yapılmasının öngörüldüğü gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.
İSTİNAF SEBEPLERİ: Davalı vekili;... Dağıtım şirketi adına... tarafından düzenlenen 02.04.2021 tarihli e-fatura alacağına binaen... tarafından Müvekkil Şirket ile aralarında 24.03.2021 tarihli ... Sözleşmesi kapsamında bahsi geçen çekin ciro yolu ile müvekkil şirkete teslim edildiğini, bilirkişi raporunda iş bu faturanın fiktif nitelikte olduğu tesbitinin yerinde olmadığını ,çekin 06.04.2021 tarihinde iktisap edildiğini, çeki iktisap ederken gerekli özeni gösterdiği ve basiretli tacir sıfatıyla yükümlülüğünü yerine getirdiğini, çek ve fatura iktisap sürecinde KKB ve Memzuç sorgulamaları yapılmış, MFKS üzerinden faturanın mükerrerliği ve geçerliliği kontrol edilmiş, ayrıca Gelir İdaresi Başkanlığı sisteminde faturanın varlığı teyit edildiğini, yönetmeliğin 5. ve 6. maddeleri açıkça; faturanın mükerrer olup olmadığının MFKS üzerinden kontrol edilmesini, e-fatura ve e-arşiv faturaların GİB üzerinden teyit edilmesini ve istihbarat çalışmalarının yapılmasını öngördüğünü bu aşamadan öteye geçerek, faturanın dayandığı ticari ilişkiye müdahil olmak veya mal tesliminin fiilen yapılıp yapılmadığını araştırmak gibi bir yükümlülüğü bulunmadığını, Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da belirtildiği üzere, ... şirketi yalnızca mevzuat ve iç yönerge kapsamında öngörülen kontrollerden sorumlu olduğunu, ticari ilişkinin tarafı olmadığından, faturanın içeriğine veya mal teslimine ilişkin defilerin faktora karşı ileri sürülmesinin mümkün olmadığını,çekin iktisabından önce herhangi bir ödemeden men/ ihtiyati tedbir kararı bulunmadığını, müvekkilin çeki iktisap ederken ve müşterisi ile sözleşme akdederken bu iptal davasının açılmış olmadığını ileri sürerek kararın kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.
GEREKÇE: Dava, 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesine dayalı olarak çekin istirdatı istemine ilişkindir.
TTK’nın 792. maddesine göre, \"Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.''TTK'nın 790. maddesinde ise, \"cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır\" hükmü düzenlenmiştir.Çek istirdatı davalarında davacı çekin yetkili hamili olduğunu, çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve davalının çeki kötüniyetle iktisap etmiş veya çeki iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlaması gerekmektedir. Çeki elinde bulunduran davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, aksi düşüncenin kabulü çekin “mücerretlik” vasfını ortadan kaldırır.Somut olayda; Davalı ... ... A.Ş. İle müşterisi... arasında 24.03.2021 tarihli, 500.000-TL limitli,... Sözleşmesi imzalandığı, 06.04.2021 tarihinde dava dışı... tarafından davalıya ABF (Alacak Bildirim Formu) ile, dava dışı çek lehdarı (ve 1.ciranta) ... Dağıtım olan, 02.04.2021 tarihli GIB-..010 Seri-Sıra No'lu 50.740-TL bedelli e-faturanın ve ... Seri No'lu, 26.06.2021 vade ve 21.000-TL tutarlı çekin cirolanarak 'Çek Teslim Bordrosu” teslim edildiği; çekin davacının elinden hırsızlık sonucunda rızası dışında çıktığı, çek cirantalarının ise sırasıyla lehdardan sonra... ve davalı hamil olduğu çekin davalı tarafından İstanbul 6. İcra Dairesinin 2021/18016 esas sayılı dosyasında icra takibine konulduğu anlaşılmaktadır. Davacının Ankarada ki yetkilisine teslim edilen çeke ilişkin tahsilat makbuzu , diğer çek borçluları tarafından açılan menfi tespit davası içeriğine göre davacının çekin yetkili hamili olduğu ve çekin de kargoda hırsızlık sonucunda davacının elinden çıktığı sabittir. 6361 sayılı yasanın 9/2. maddesi; ... şirketinin, BDDK tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde, kambiyo senetlerine dayalı olsa bile, bir mal veya hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacaklar ile yine BDDK tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilemeyen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir alamayacaklarını ve tahsilini üstlenemeyeceklerini öngörmektedir. ... şirketleri ancak gerçek ve fatura ile tevsik olunan mal veya hizmet satışına dayalı olup alacakları devralabilirler. Dolayısıyla ... işlemi bakımından mal veya hizmet satışının sadece fatura ile tevsik edilmesi yeterli olmayıp, ... şirketince faturaya konu mal veya hizmet satışının fiktif nitelikte olup olmadığı, işlem taraflarının ve faturanın güvenilirliği, ilgililerin mali durumları konularında araştırma ve istihbarat çalışması yapılması gerektiği, ayrıca temlik alınan alacağı temsil eden kambiyo senedinin fatura tutarı ile uyumlu olup olmadığına bakılarak açık uyumsuzluk halinde işlem yapılmaktan kaçınılması, senedi düzenleyen ve sair ilgililer açısından da borcun varlığı bakımından teyit işlemleri yapıldıktan sonra ve ancak tüm bu araştırma ve soruşturma sonucunda olumlu bir sonuca varılması halinde ... işlemi yapılmasının öngörüldüğü açıktır. Dava konusu çekin 02.04.2021 tarihinde davacı şirket yetkilisi tarafından şirket merkezine gönderilmek üzere kargoya teslim edildiği ve 03.04.2021 tarihinde teslim edildiği bilgisi verildiği anlaşılmaktadır. Böylelikle çekin bu iki günde kaybolduğunun kabulü gerekir.Bu tarihde konulan ödeme yasağı yok ise de... tarafından düzenlenen 02.04.2021 tarihli GIB-..010 Seri-Sıra No'lu 50.740-TL bedelli faturaya istinaden, aralarındaki sözleşme gereğince alacak bildirim formu ve tevdi bordrosu düzenlenerek davalı ...'e teslim edilmiştir. Ancak davalı ... tarafından, yukarıda açıklanan esaslar doğrultusunda istihbarat çalışması yapıldığı, dayanak faturanın gerçek bir mal-hizmet satışına dayalı olduğu, faturanın taraflarından da teyit alındığı yönünde herhangi bir delil sunulmamıştır. Bu durumda kendisine bir takım imtiyazlar tanınan ve ilave özen yükümlülüğü bulunan davalı ...'in, gerekli istihbaratı yaptığını savunsa da istihbarat çalışmasını yeterli yapmadığı; fiktif olduğu belirlenen fatura lehdarı ... şirketini araştırması halinde temlik edilen faturanın gerçek olmadığını iktisap anında kolaylıkla tespit edebileceğinden çeki kabulünde ağır kusurlu olduğu açıktır. Açıklanan nedenlerle; karara yönelik istinaf nedenleri yerinde olmayan davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle:
Davalı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nun 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,Alınması gereken 1.434,51-TL istinaf karar harcından peşin yatırılan 615,40-TL harcın mahsubu ile kalan 819,11 -TL harcın davalıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına,Davalı tarafından yapılan giderlerin üzerinde bırakılmasına,Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi.03/11/2025