T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
45. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2025/847
KARAR NO\t: 2025/1220
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL ANADOLU 6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 22/01/2025
NUMARASI\t: 2022/472 Esas - 2025/32 Karar
DAVANIN KONUSU: Menfi Tespit
KARAR TARİHİ: 05/11/2025
6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353. Maddesi uyarınca dosya incelendi ;
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA:Davacı vekili dava dilekçesi ile; davacı şirketin, Sivas Belediye Başkanlığı Su ve Kanalizasyon İdaresi İşleri Müdürlüğü'nden Sivas Atık Su Arıtma Tesisi İşletme işini alt yüklenici olarak davalı ... ... Yapı Çevre Teknolojileri San. Tic. A.Ş. (Yeni Ünvanı:... Su ve Atık Su Teknolojileri San. ve Tic. A.Ş.)'ye 30/01/2009 tarihli sözleşme ile verildiğini; davalılardan ... Bankası A.Ş. Kurumsal Şubesi'nin yukarıda tanımlanan iş nedeni ile 05/02/2009 tarihli ... sayılı teminat mektubu ile bahsi geçen iş için 436.201,00 EURO'luk teminat mektubu hazırladığını, bu teminat mektubunun şarta bağlı olarak düzenlendiğini, mektubu nakde dönüşmesi için davacı ... Yapı İnşaat ve Tic.A.Ş.'nin kusuru nedeniyle ilgili sözleşmelerin herhangi birinin sona erme sürelerinden önce feshedilmesinin gerektiğini, davalı ... A.Ş.'nin ... Arıtma Tesisi İşletme işine 14/02/2009 tarihinde başladığını, işin devamı esnasında davacı şirket hakkında Kadıköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2009/544 esas sayılı dosyası ile talep edilen iflasın ertelenmesi talebi reddedilerek, davacı şirket hakkında 03/06/2010 tarihinde iflas kararı verildiğini, işbu kararın Yargıtay'da bozulduğundan davanın halen derdest olduğunu, Sivas Belediye Başkanlığı Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü'nün 04/08/2010 tarihli yazı ile 03/06/2010 tarihinde ... Yapı İnşaat ve Tic. A.Ş.'nin iflasına karar verilmesi nedeniyle sözleşmeyi feshettiğinin bildirildiğini, işbu fesih yazısı üzerine işletme işinde davacı şirketin alt yüklenicisi olarak çalışan ... A.Ş., diğer davalı ... Bankası A.Ş. Kurumsal Şubesi'ne başvurarak 436.201,00 EURO'luk bahsi geçen teminat mektubunun paraya çevrilmesini ve kendilerine ödenmesini talep ettiğini, bilahare davalılardan ... Bankası A.Ş. Kurumsal Şubesi'nin talebi kabul ederek teminat mektubunu ... A.Ş.'ye ödediğini, teminat mektubunun bu şekilde paraya çevrilmesinin hukuka aykırı olduğunu, teminat mektubunun paraya çevrilebilmesinin ancak, sözleşmenin davacı şirket ... Yapı'nın kusuru nedeniyle sona ermesi halinde mümkün olacağını, oysaki davalı ... A.Ş.'nin işveren idare olan Sivas Belediyesi'nin davacı şirketle sözleşmesini feshetmesinden çok önce işi zaten fiilen bıraktığını, bu durumun SGK kayıtlarına yansıdığını ve davalı şirketin SGK'ya işçi çalıştırmayacağını bildirdiğini, Sivas Belediyesi'nin davalı şirketin sözleşmesini fesih nedeninin iflas kararı olmayıp, davalı ... A.Ş.'nin işi bırakması olduğunu, bu nedenle, davacı şirketin büyük zarara uğradığını, ... tesisi işi 3 yıl mecburi ve 2 yılda opsiyonel olduğunu, 3 yıllık mecburi işletme süresi 14/02/2019 tarihinde başladığını, davalı ... A.Ş 30/06/2009 tarihine kadar tesisi işlettiğini, bu durumda ... A.Ş. Mecburi işletme süresinin %46,31 tamamladığını, %53,69'nu tamamlamadığını, kabul anlamına gelmemek kaydıyla ... haklı bile olsa tamamlanmamış iş miktarı yönünden 234.196 Euroyu tazmin etme hakkı bulunmamasına rağmen teminat mektubunun tamamının tahsil edilmesi hukuka aykırı olduğunu, ayrıca teminat mektubunun verildiği muhattap ... ... Yapı İnş. Ve Tic. A.Ş. olmasına rağmen bankaya teminat mektubunun paraya çevrilerek ödenmesini talep eden şirketin ... Çevre Teknolojileri San. ve Tic. A.Ş (yeni unvanı ... Su ve Atıksu Tek. San. ve A.Ş olduğunu, bu nedenle muhattap dışındaki başka şirkete teminat mektubunun ödenmesi hukuka aykırı olduğunu, ayrıca teminat mektubu veren diğer davalı bankanın belli şartların ortaya çıkması halinde riski garanti etmesine rağmen bu şartlar gerçekleşmeden ödeme yaparak haksız ve hukuka aykırı davrandığını, bu nedenlerle, davalı ... Bankası A.Ş.'nin, dava konusu teminat mektubunda ... Arıtma Tesisi İşletme işi ile ilgili düzenlenmiş olan ve yine davalı ... Bankası A.Ş.tarafından Kadıköy 4.İcra Müdürlüğü'nün ... sayılı dosyası ile ilamsız icra takibi ile Kadıköy 5. İcra Müdürlüğü'nün 2011/20095 sayılı dosyası üzerinden ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla ve Kadıköy 5. İcra Müdürlüğü'nün 2011/20093 sayılı dosyası üzerinden ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla aynı alacak için açmış olduğu takiplerde dava konusu miktar olan 436.201,00 EURO'nun, ... Su ve Atık Su Teknolojileri San. ve Tic. A.Ş.'den sebepsiz olarak zenginleşmiş bulunduğundan tazmini ile davalı ... Bankası A.Ş.'ye de borçlu bulunulmadığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP:
Davalı ... Su ve Atıksu Tek. San. ve Tic. A.Ş. vekili cevap dilekçesi ile; davacı ... Yapı A.Ş.'nin 03/06/2010 tarihinde iflas etmesi üzerine, Sivas Belediyesi Su ve Kanalizasyon İdaresi İşleri Müdürlüğü (...), Sivas Su Temini ve Sağlığı Projesi Lot 3 işine ilişkin sözleşmeyi taraflarına yapılan sözlü bildirim ile 01/07/2010 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere feshedildiğini, ayrıca ..., söz konusu fesihle ilgili olarak yazılı kararını, 04/08/2010 tarihinde davalı şirkete bildirdiğini, fesih kararında da açıkça belirtildiği üzere...Temini ve Sağlığı Projesi Lot 3 işine ilişkin sözleşme, davacı ... Yapı A.Ş.'nin iflası nedeniyle süresinden önce feshedildiğini, bu durumda, teminat mektubunun nakde çevrilmesine ilişkin şart olan \"... Yapı İnşaat ve Tic. A.Ş.'nin kusuru nedeniyle ilgili sözleşmelerden herhangi birinin sona erme sürelerinden önce feshedilmesi\" şartının gerçekleştiğini, bu nedenlerle, davalının tazmin talebinin haklı ve hukuka uygun bulunduğunu, sözleşmenin davacının iddia ettiği gibi ... A.Ş.'nin sahayı terk etmesi nedeniyle değil, davacı ... Yapı A.Ş.'nin, iflas etmesi nedeniyle süresinden önce sona erdiğini, davacının iddia ettiği gibi ... ve Sivas Belediyesi'ne bilgi verilmeksizin tesisin işletmesi durdurulmuş olsa idi bu durumda işveren olan ... ve Sivas Belediyesi hem yüklenici konumunda olan davacı ... Yapı A.Ş.'ye, hem de alt yüklenici olan davalı şirkete en azından bir ihtarda bulunup ve bunun akabinde sözleşmeyle şartnamede belirtilen cezai yaptırımların uygulayacağını, oysaki davalı ... A.Ş. tamamen ...'nin isteği ile işletme işini 30/06/2010 tarihinde sonlandırdığını ve 01/07/2010 tarihinden itibaren tesisi devrettiğini. diğer davalı ... Bankası A.Ş. Kurumsal Şubesi tarafından davalıya verilen 05/02/2009 tarihli 436.201,00 EURO'luk teminat mektubu söz konusu tutarın 2 vadeye bölünmüş bulunduğunu; bu nedenle, davalı şirket tarafından vade tarihleri dolmadan önce nakde çevrildiğini, çünkü, davalı şirketin alt yüklenicilik görevinin süresinden önce sona ermesi nedeniyle uğradığı kayıplar ve aynı zamanda ... Yapı A.Ş.'nin iflas öncesi ve sonrasında kamuya olan borçlarını ödememesi nedeniyle, ...'nin de hakedişleri ödememesi sonucu oluşan zararları karşılamaya da yetmediğini, teminat mektubunun muhatabının davalı ... Su ve Atıksu Tek. San. ve Tic. A.Ş.olduğunu; davacının bu konudaki farklı şirket iddiasının yerinde olmadığını, bu nedenlerle, haksız davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Davalı ...Bankası A.Ş vekili cevap dilekçesi ile; davalı bankanın İstanbul Kurumsal Şubesi kredi müşterisi olan davacı ... Yapı İnş. ve Tic. A.Ş.'nin talebi üzerine ... ... Yapı İnş. ve Tic. A.Ş. (yeni unvanı ... Su ve Atıksu Teknolojileri San ve Tic. A.Ş.) 'ye hitaben 05/02/2009 tarihli ve toplam 1.350.000,00 TL bedelli teminat mektubunun verildiğini, 20/12/2010 tarihinde diğer davalı şirket tarafından teminat mektubunun...Temini ve Sağlığı Projesi Lot 3 sözleşmesi için verilen teminat mektubunun tazmini talebinde bulunulduğunu, muhatabın talebi davalı banka tarafından incelenerek yerinde görülmekle 24/02/2012 tarihinde teminat mektubunun tazmin edilerek 436.201,00 EURO karşılığı 836.683,98 TL'nin muhatabın hesabına gönderildiğini ve firma tarafından bankanın ibra edildiğine ilişkin yazı verildiğini, teminat mektubunun nakde çevrilmesi ile ilgili işlemlerin yerinde bulunduğunu, bu noktada, davalının yasal sorumluluğunu gerektiren bir durumun bulunmadığını, açıklanan nedenlerle haksız ve hukuka aykırı davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ'NİN KALDIRMA ÖNCESİ VE SONRASI KARARLARI İLE DAİREMİZİN KALDIRMA KARARI :
Mahkemece, \" 23/05/2007 tarihinde dava dışı Sivas Belediye Başkanlığı ve ... Yapı-Gelsenwasser Konsorsiyumu arasında imzalanan sözleşme; 03/06/2010 tarihinde, ... Yapı İnşaat ve Ticaret A.Ş.'nin iflas kararı açıklandığından ... Yapı-Gelsenwasser Konsorsiyumu pilot ortağı ... Yapı İnşaat A.Ş.'nin iflasından dolayı Sözleşme Şartları (Genel Şartlar) madde 15.1 (b ve e bentleri) ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun 18. maddesi uyarınca sözleşme, dava dışı Sivas Belediye Başkanlığı'nca tek taraflı olarak feshedildiği; davalı şirket/alt yüklenici şirketin, işletme faaliyeti 30/06/2010 tarihinde müflis/ana yüklenici- iş sahibi şirketin iflası nedeniyle; taraflar arasındaki sözleşmede belirlenen özel haklı neden dışında; müflis ... Yapı İnşaat A.Ş.'nin iflasından sonra borç ilişkisinin sürdürülebilmesi için karşılıklı güven/etkileşim ve işbirliğinin ortadan kalkması ve davalı/alt yüklenici şirket yönünden sözleşmenin çekilmez hale gelmesi nedeniyle bu aşamadan sonra davalı şirketin, sözleşmeyle bağlı kalmasının beklenemeyecek olması karşısında haklı nedenle sözleşmenin fiilen sonlandırıldığı ve tesisi iş sahibi/dava dışı ...'ye devredildiği; davacı müflis şirketin iflas Masasının 09/07/2010 tarihinde yapılan 1. alacaklılar toplantısında, müflis şirketin bütün işlerine devam edilmesine ve bu konuda, mevcut yönetimin yetkili olmasına karar vermesinin davalı/alt yüklenici şirket yönünden haklı nedenin oluşmasını engelleyen bir etkisinin bulunmadığı; bu hususun, müflis şirket iflas tasfiye sürecine yönelik bulunduğu ve davalı/alt yüklenici şirket yönünden doğrudan bağlayıcılığının da bulunmadığı; bu nedenlerle, davalı/alt yüklenici şirketin ... Arıtma Tesisine ilişkin 2009-2010 yılları (17) aylık (30/01/2009- 30/06/2010) kârı 965.473,67 TL olarak hesaplandığı; davalı şirketin, sözleşmeden bakiye kalan süredeki (43) aylık kâr kaybı ise aylık (965.473,67 TL/17 ay=) 56.792,57 TL üzerinden (56.792,57 TL x 43 ay=) 2.442.080,51 TL (dava tarihi itibariyle TCMB Euro karşılığı 1.026.213,60 EURO) olarak hesaplandığı; söz konusu 436.201,00 EURO bedelli teminat mektubunun dava tarihi itibariyle T.C.Merkez Bankası Döviz Kuru karşılığı [2,3797 TL x 436.201,00 EURO=] 1.038.027,52 TL olduğu; davacı/... ile davalı/... arasındaki akdi ilişki devam etse idi davalı/Remondisin sözleşmenin kalan süresi boyunca 2.442.080,51 TL kâr (kazanç) elde edecek iken bu kârından yoksun kaldığı; bu durumda; davalı/ ...'in teminat mektubunu nakde çevirmekte haklı bulunduğu; dava konusu teminat mektubunun ilk talepte ödeme kaydına havi bir mektup olduğu; şarta bağlı bir mektup olarak nitelendirilemeyeceği; bu sebeple, davalı bankanın, teminat mektubu konusu tutarı muhataba ödenmesi işlemleri/sürecinde davalı bankaya yüklenebilecek atfı kabil bir kusurunun bulunmadığı; bu kapsamda, davalı bankanın, davacı teminat mektubu lehtarına karşı sorumluluğunun bulunmadığı; ayrıca, davalı/alacaklı bankanın, nakde çevrilen teminat mektubu bedelini tahsil için yapmış olduğu icra takiplerinde de haklı olduğu; bu nedenlerle; davacı Müflis ... Yapı İnşaat ve Tic. A.Ş. İflas idaresi tarafından davalılar aleyhine açılan işbu davanın sübut bulmadığından reddine; Davacı ... Çelik Makina İmalat Arıtma ve Montaj San. A.Ş. tarafından, davalılar aleyhine açılan davanın 16/03/2016 tarihinde dosyanın işlemden kaldırıldığı ve taraflarca yasal süresi içinde yenilenmediği dikkate alınarak HMK. 150-(1) ve (5) maddesi uyarınca davanın açılmamış sayılmasına \" karar verilmiştir.\tVerilen karar davacı vekilince istinaf edilmesi üzerine dairemizin 25/05/2022 tarih 2020/671 E. 2022/639 K. Sayılı ilamı ; \" ... Davacı vekili her ne kadar sözleşmenin ... tarafından feshedilmesinin sebebinin verilen iflas kararı olmadığını, davalı ... tarafından işi fiilen bırakılması olduğu belirtilmiş ise de ...'nin 04/08/2010 tarihli fesih yazısında, fesih sebebi olarak davalı ...'in iş bırakması olmadığı, ... Yapı İnşaat ve Tic. A.Ş.'nin, iflasına karar verilmesi nedeniyle sözleşmenin feshedildiği açıkça belirtilmiştir. Nitekim, sözleşmenin feshi süreci ve nedeni hakkında dosyaya sunulan ... tarafından davalı ...'e verilen 08/06/2012 tarihli sözleşmenin feshi konulu cevap yazısında \" davacının, 03/06/2010 tarihinde Kadıköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2009/544 Esas sayılı dosyasında iflasına karar verildiği kontrol teşkilatınca tespit edilmesi üzerine, sözleşmenin 15.1 maddesi ve 4735 sayılı Kanunun 18. Maddesi uyarınca 04/08/2010 tarihli sözleşmenin feshi kararı alındığı, fesih sürecinde tesisin işletilmesi zorunlu bulunduğundan, iflas kararının öğrenilmesinden sonra da ... tarafından 30/06/2010 tarihine kadar tesisin işletilmesine devam edildiği, iflas kararının öğrenilmesinden sonraki süreçte Belediye personeli eğitimleri tamamlatıldığı ve tesisin alt yükleniciden devralındığı ve 01/07/2010 tarihinde ...' den devralınan tesisin belediye personeli tarafından işletilmeye başlandığı\" bildirilmiş olduğu gözetildiğinde; davacı ile ... arasındaki sözleşmenin feshine sebep olan olayın davalı ...'in işi bırakması değil, davacının iflası oluğu, iflas kararı ve ...'nin talebi üzerine davacı şirketin 30/06/2010 tarihinde işletme işini ve personelinini ...\" ye devrettiği anlaşılmıştır.Ancak, davacı ile ... arasında sözleşmenin 15. Maddesinde, davacı şirketin iflası halinde ...'nin ihbar ile sözleşmeyi derhal sona erdirme hakkı bulunduğu, davacı ile davalı arasındaki sözleşmenin 9. Maddesi ile, ana sözleşmenin sona ermesi halinde bu sözleşmenin de hiç bir ihtara gerek kalmaksızın sona ereceği kararlaştırılmış ise de alt yüklenici davalı ...'in, sözleşmenin süresinden önce sona ermesi halinde bundan dolayı oluşacak zararının ( kar kaybı, masraflarda dahil) davacıdan karşılanmasını talep edebilmesi için sözleşmenin davacının kusuru ile sona erdirilmesi gerekmektedir. Nitekim, sözleşmeye konu teminat mektubu da, davacı şirketin kusurundan kaynaklanan bir nedenle süresinden önce sözleşmenin feshedilmesi halinde davalının uğrayacağı zararların karşılanması amacıyla düzenlenmiştir. Taraflar arasındaki sözleşme davacı ... Yapı İnşaat ve Tic. A.Ş.'nin, iflasına karar verilmesi nedeniyle feshedildiği sabit ise de bu husus davalı ...'in, davaya konu teminat mektubunu paraya çevirebilmesi için tek başına yeterli değildir. Aynı zamanda davacının, iflas etmesinde ve dolayısıyla sözleşmenin süresinde önce feshedilmesinde, kusuru olduğu da ispatlanması gerekmektedir. Bu durum taraflarca ileri sürülmese bile, gerek teminat mektubunun nakde çevrilme şartlarında gerek sözleşmenin 9. Maddesinde kusur şartı getirildiğinden mahkemece resen araştırılması gerekmektedir. O halde mahkemece, iflas erteleme dosyası da getirtilerek davacının iflasına karar verilmesinde dolayısıyla sözleşmenin süresinden önce feshedilmesinde davacının kusuru bulunup bulunmadığı konusunda gerekirse bilirkişi incelemesi de yaptırılarak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme ile karar verilmesi hatalı olmuştur.Davalı vekili diğer bir istinaf nedeni olarak; dava konus teminat mektubunun paraya çevrilmesi lehine düzenlenen şirket tarafından değil 3. bir şirket tarafından talep edildiğini ve 3. şirket lehine paraya çevrildiğininden bahisle davalı bankanın sorumlu olduğunu ileri sürmüştür. Davaya konu teminat mektubu incelendiğinde; ... ... Yapı İnşaat ve Tic. A.Ş. lehine düzenlenen 1.350.000 Euro tutarındaki teminat mektubunun, 436.201 Euro olan kısmı, davacının talebi üzerine, davaya konu ... ile davacı ... Yapı şirketi arasında imzalanan 23/05/2007 tarihli ... Arıtma Tesisi İnşaatı için tanzim edildiği, talebe dayanak yapılan sözleşmenin alt yüklenicisi ... Çevre Teknolojileri San. Tic. A.Ş. (... Su Ve Atıksu Teknolojileri San. Ve Tic. A.Ş.) olduğu, yine davalı ...'in cevap dilekçesi ekinde sunmuş olduğu hisse devir sözleşmesinden anlaşıldığı, davacı ile davadışı/... Su Sistemleri Şirketi arasında imzalanan 30.12.2008 tarihli hisse alım devir sözleşmesinin Satın Alma başlıklı 2.maddesinin 2.bendinin (b) fıkrasında, söz konusu teminat mektubunun verilmesi şartından söz edildiği, burada, alt yüklenicilik (taşeronluk) sözleşmelerinin garanti altına alınabilmesi için şirkete 1,35 milyon Euro tutarında teminat mektubunun verilmesinden söz edildiği, burada şirket ile kastedilenin, yine aynı sözleşmenin giriş başlıklı kısmında tanımlanan, işbu davanın davalısı .../... Yapı Çevre Teknolojileri San. Ve Tic. A.Ş. olduğu, davalı şirketin ünvanı daha sonra, ... Su ve Atık Su Teknolojileri San. Ve Tic. A.Ş olarak değiştiği anlaşılmıştır. Görüldüğü üzere davacının, davalı ... Su ve Atık Su Teknolojileri San. Ve Tic. A.Ş adına teminat mektubu düzenlenmesi hususunda taahhütte bulunmasına rağmen kendi hatası ile teminat mektubunun yanlış ünvana düzenlettirmiş olduğu görülmekle sonradan teminat mektubunun, üçüncü firma tarafından nakde çevrildiği iddiası dürüstlük kuralı ile bağdaşmadığından bu yöndeki istinaf nedeni yerinde görülmemiştir. \" gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile dairemiz kararına uygun şekilde yargılama yapılamak ve yeniden bir karar verilmek üzere kaldırma kararı verilmiştir. Dairemizin kaldırma kararında sonra yapılan yargılama sonucunda mahkemece, \"...Yapılan yargılama toplanan deliller bilirkişi ek raporları ve tüm dosya kapsamına göre davacı Müflis ... Yapı İnş.Ticaret A.Ş ile davalı ... ... Yapı çevre teknolojileri Tic.A.Ş arasında imzalanan 30/01/2009 tarihli sözleşme ile ana sözleşmenin 4.5 maddesinde yer alan işlerin alt yüklenici davalı firma tarafından devralındığı sözleşmenin 9. Maddesinde işveren ile yüklenici arasındaki ana sözleşme sona erdiği taktirde bu sözleşmeye göre hiçbir ek ihtara gerek kalmaksızın sözleşmenin sona ereceği sözleşmenin yüklenicinin kusuru nedeniyle süresinden önce sona ermesi halinde alt yüklenicinin bundan dolayı oluşacak zararları yüklenici tarafından tazmin edileceği kararlaştırıldığı davacı ... Yapı İnş.Ticaret A.Ş'nin Kadıköy 1 ASHM 2009/544 Esas sayılı dosyasında iflasına karar verildiği, bu tarihten sonra Sivas Belediye Başkanlığı Su ve Kanalizasyon Genel Müdürlüğünün ... Yapı İnş.Ticaret A.Ş ile arasındaki sözleşmeyi feshettiği, bu durumun müflis şirkete bildirildiği, bu durumun davalı ... tarafından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı, Sigorta İşleri Genel Müdürlüğü, Sivas Sigorta İl Müdürlüğüne sözleşmenin feshedilmesi nedeniyle fesih tarihten itibaren işçi çalıştırmayacakları için kurumda açılan sicil dosyasının kapatılmasını talep ettiği, diğer davalı... Bankası A.Ş Kurumsal Şubesine başvurarak Sivas Atık su Arıtma işi ile ilgili olan 436201 Euroluk bahsi geçen kısım yönünden teminat mektubunu paraya çevrilmesini talep etmesi üzerine 24/12/2010 tarihinde teminat mektubu tanzim edilerek 436.201 Euro karşılığı 863.697,98 TL'nin davalı ...'in hesabına yatırıldığı, davacı müflis şirketin hakkında iflas kararı verilmesinin kendi kusurundan kaynaklanmadığı ticari defter ve kayıtları üzerinde yapılan incelemede hileli iflas işlemi olmadığı, 2010 yılından önceki yıllara ait geçmiş yıllara ait zarar ile 2010 yılına ait net zarar ve 2011 yılına ait dönem net zararı ve 2012 yılına ait dönem net zararının hesap edilmesinde öz kaynakların negatif olmasında bu zararlardan kaynaklandığı bu nedenle davacı şirkete izafe edilebilecek bir kusur olmadığı ...\" gerekçesiyle davacı ... Çelik Makina İmalat Arıtma Montaj Sanayi A.Ş. tarafından davalılar aleyhine açılan davanın 16/03/2016 tarihinde dosyanın işlemden kaldırıldığı ve yenilenmediği dikkate alınarak HMK 150/1 ve HMK 150/5 maddesi uyarınca davanın açılmamış sayılmasına, davacı Müflis ... Yapı İnşaat Ticaret A.Ş. İflas idaresi tarafından davalı İş Bankasına açılan davada borçlu olmadığının tespitine, davalı ... Su ve Atık Su Teknolojileri Sanayi A.Ş aleyhine açılan davada 436.201 Euronun davalı ...'ten tahsili ile davacı Müflis ... Yapı İnşaat Ticaret A.Ş.'ye ödenmesine karar verilmiştir.
İSTİNAF SEBEPLERİ
Davalı ... Su ve Atıksu Teknolojileri San. Ve Tic. A.Ş. vekili yasal süresi içinde sunmuş olduğu istinaf dilekçesinde; Teminat mektubunun nakde çevrilmesine ilişkin şart olan \"... Yapı İnşaat ve Tic. A.Ş.'nin kusuru nedeniyle ilgili sözleşmelerden herhangi birinin sona erme sürelerinden önce feshedilmesi\" şartı gerçekleşmiş olup müvekkil ve davacı arasında yer alan sözleşmenin 9. madde hükmünde davacının, müvekkil şirketin zararına sebep olması halinde bu zararları karşılayacağı kararlaştırıldığından, müvekkil şirket de zararını tazmin etmek için teminat mektubunu paraya çevirdiğini, kaldı ki, taraflar arasındaki sözleşmede hüküm olmasa dahi, taraflar arasındaki gibi sürekli edimli sözleşmelerde iş görme borcu altına giren sözleşme tarafının iflas etmesi halinde, diğer tarafın haklı sebeple ve feshi ihbar süresine gerek olmaksızın derhal sözleşmeyi feshetme hakkı bulunduğunu, bu tür fesih hakkına Borçlar Hukuku açısından “olağanüstü fesih hakkı” dendiği bilindiğini, bu nedenle davacı Müflis ... Yapı, müvekkil şirket ile olan sözleşmeyi de uygulanamaz hale getirmiş olduğundan müvekkilin sözleşme ile bağlı kalması beklenemeyeceğini, Somut uyuşmazlıkta dikkate alınması gereken hususun, davacının hileli iflası değil başlı başına iflas etmesinin sözleşme kapsamında bir kusur olarak değerlendirilmesi gerektiğini, ortaya çıkan kusur başlı başına müflis şirketin 'iflas etmiş olması' konusu olduğunu, müvekkil şirketin bu iflas sebebiyle zarara uğradığı aşikar olup işbu sebeple davalı müvekkil tarafından teminat mektubu haklı ve hukuka uygun olarak nakde çevrildiğini, ...'nin fesih hakkını kullanmasına müvekkil şirket sebep olmadığını, tam aksine müvekkilin işi kaybetmesine, davacının iflas kararı neden olduğunu, bu aşamada müflisin kusuru nedeniyle iflas edip etmediğinin araştırılması hususu müvekkil şirketin maddi anlamda hak kaybı yaşamasını hukuka aykırı şekilde kabul etmek anlamı taşıdığını,Davacının kusuru olmadan iflas etmiş olmasında, belirtilen \"kusur\" kavramı ile taraflar arasındaki sözleşme ve teminat mektubu kapsamındaki \"kusur\" kavramı birbirinden farklı olup sözleşmede Türk Borçlar Kanunu kapsamında belirlenen bir \"kusur\" kavramı var iken yerel mahkeme bu durumu üst bir mertebeye taşıyarak gerçekleşen işlemde \"kasıt\" kavramını araştırmaya girdiğini ve hatalı bir değerlendirme yaptığını, \"kusur\" kavramı \"kasıtla\" bir tutulmuş, müvekkil aleyhine son derece hakkaniyete aykırı bir yaklaşım sergilenerek taraflar arasındaki sözleşme şartları ağırlaştırıldığını ve müvekkil aleyhine hukuka aykırı bir sonuca varıldığını, sözleşmedeki \"kusur\" kavramının Türk Borçlar Hukuku nezdinde değerlendirilmesi gerekirken, Türk Ticaret Kanunu ee Türk Ceza Kanunu nezdinde bir kusur kavramı ile değerlendirilmesi hatalı olduğunu belirterek mahkeme kararının kaldırılmasını talep etmiştir.Davalı ... Bankası A.Ş. vekili yasal süresi içinde sunmuş olduğu istinaf dilekçesinde; Teminat mektubunun içeriğinden de anlaşılacağı üzere, müvekkil bankanın, muhatabın şeklen ve içerik olarak uygun olan tazmin talebini reddetme hakkı bulunmadığını, teminat mektubu ile müvekkil banka, muhataba ilk yazılı talep halinde ödeme taahhüdünde bulunmakta olup gerekli şekli kontroller ile ödeme yaptığını, teminat mektuplarının niteliği gereği bankalar, usulüne uygun bir yazılı tazmin talebinin gelmesi halinde, Yargıtay’ın yerleşmiş kararlarında belirtildiği gibi, derhal ve hiç bir araştırma yapmadan ödemeye ve lehtara rücu etmeye yetkili olduğunu, bankanın itibarı da, usulüne uygun bir teminat mektubunun derhal tazminini gerektirdiğini, tazmin talebinin yerine getirilmemesi halinde bankanın yasal sorumluluğu doğacağını, banka, hukuka uygun tazmin talebi neticesinde ödediği bedeli ilgili müşterisine rüc' u ederek alacaklı olduğunu, teminat mektubu tazmini ile ilgili olarak tüm koşulların sağlandığı bildirildiğinden, yasalar gereği ödemekten kaçınması söz konusu olmadığını, ödediği tutarı da hayatın olağan akışı ve yasalar kapsamında elbette lehine teminat mektubu düzenlenen müşterisinden talep edebileceğini ve taraflar arasındaki hukuki ihtilafın tarafı da olmadığını belirterek mahkeme kararının kaldırılmasını talep etmiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRMESİ VE GEREKÇE
HMK'nın 355. ve 357. maddeleri gereğince istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle bağlı olarak ve kamu düzenine aykırılık hususları da gözetilerek yapılan inceleme neticesinde;Dosya kapsamına göre, davacı ... Yapı-Gelsenwasser Konsorsiyumu ile Sivas Belediye Başkanlığı Su ve Kanalizasyon idaresi arasında imzalanan ... Arıtma tesisi işinin alt yüklenici davalı ... ... Yapı Çevre Teknolojileri San. Tic. A.Ş. (Yeni Ünvanı: ... Su ve Atık Su Teknolojileri San. ve Tic. A.Ş.) 'ye 30/01/2019 tarihli sözleşme ile devredildiği, bu iş kapsamında 05/02/2009 tarihli ...Bankası tarafından düzenlenmiş 436.201,00 Euro tutarında teminat mektubu verildiği, teminat mektubunun 24/12/2010 tarihinde muhatabın talebi üzerine nakde çevrilmesi nedeniyle uğranılan zararın tazmini amacıyla işbu davanın açıldığı görülmüştür.Somut olayda; davacı müflis ... Yapı İnşaat Ticaret A.Ş ile davalı ... ... Yapı Çevre Teknolojileri San. Tic. A.Ş arasında imzalanan 30/01/2009 tarihli sözleşme ile ana sözleşmenin 4.5 maddesinde yer alan işlerin alt yüklenici davalı firma tarafından devralındığı, sözleşmenin 9. Maddesinde işveren ile yüklenici arasındaki ana sözleşme sona erdiği takdirde işbu sözleşmenin hiç bir ek ihtara gerek kalmaksızın sona ereceği, sözleşmenin yüklenicinin kusuru nedeniyle süresinde önce sona erdirilmesi halinde alt yüklenicinin bundan dolayı oluşacak zararları (örneğin kar kaybı, masraf) yüklenici tarafından tazmin edileceği kararlaştırıldığı, müflis davacı şirketinin Kadıköy 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2009/544 esas sayılı dosyasında iflasına karar verilmesinden sonra Sivas Belediye Başkanlığı Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü'nün 04/08/2010 tarihli yazısı ile 03/06/2010 tarihinde ... Yapı İnşaat ve Tic. A.Ş.'nin, iflasına karar verilmesi nedeniyle sözleşmeyi feshettiği müflis şirkete bildirildiği, davalı ... tarafından, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı Sigorta İşleri Genel Müdürlüğü Sivas Sigorta İl Müdürlüğü’ne hitaben 06.08.2010 tarihinde yazılan yazıyla; “... Yapı İnş. ve Tic. A.Ş'nin alt taşeronu olarak işlem gördüğünü, ... Arıtma Tesisi İşletmeciliği işinin 30.06.2010 tarihi itibariyle sözleşmenin fesih edilmesi nedeniyle sona erdiği, bu tarihten itibaren işçi çalıştırmayacakları için kurumda açılan sicil dosyasının kapatılmasını…” talep ettiği, akabinde diğer davalı ... Bankası A.Ş. İstanbul Kurumsal Şubesi'ne başvurarak ... Arıtma Tesisi İşi ile ilgili olan 436.201,00 EURO'luk bahsi geçen kısım yönünden teminat mektubunun paraya çevrilmesini talep etmesi üzerine 24/12/2010 tarihinde teminat mektubu tazmin edilerek 436.201 Euro karşılığı 863.697,98 TL'nin davalının hesabına yatırıldığı anlaşılmıştır.Dairemizin kaldırma kararı sonrasında alınan 20/11/2023 tarihli bilirkişi raporunda özetle; \"... Yapı hakkında, iflas erteleme talebinin reddi ve iflasının açılması karar verilmesi olgusu da dikkate alındığında, salt iflas gerekçesiyle kusur atfedilemeyeceği, dava dosyası içerinde müflis hakkında İİK'da belirtilmiş olan hileli iflas ve taksirli iflasa ilişkin ceza davası açıldığına dair bir belge dava dosyasında yer almadığı, İİK'da belirtilmiş olan hileli iflas ve taksirli iflasa ilişkin veya başka bir kusurunun bulunup bulunmadığının tespiti ... Yapı'ya ait defterlerin incelenmesi ile tespit edilebileceği, takdir mahkemenize ait olmak üzere yerinde inceleme yetkisi verilerek iflas dosyası içerisinde bulunan defterlerin yerinde incelemesi ile gerekli tespitlerin yapılabileceği\" bildirilmesi üzerine alınan 08/08/2024 tarihli bilirkişi raporunda özetle; \" Davacı müflis şirketin incelenen, 2010, 2011 ve 2012 yılı ticari defterlerinin noter açılış onamaları ile yevmiye defterinin noter kapanış onamasının sürelerinde yaptırılmış olduğunu, defterlerin usulüne uygun tutulduğu, birbirini teyit ettiğinin görüldüğün, davacı müflis şirketin 2010, 2011 ve 2012 yıllarına ait zkaynaklarının, sırasıyla negatif - 16.490.294,76 TL, - 20.642.763,52 TL ve - 25.707.426,28 TL olduğunu, özkaynaların negatif olmasında, 2010 yılından önceki yıllara ait 39.249.368.25 TL geçmiş yıllara ait zararları ile 2010 yılına ait 14.438.735,76 TL dönem net zararı, 2011 yılına ait 4.152.468,76 TL dönem net zararı ile 2012 yılına ait 5.064.662,76 TL dönem net zararından kaynaklandığının görüldüğü, davacı müflis şirketin incelenen defterlerinde, davacı müflis şirketin iflasına karar verilmesinde davacı ... Yapı şirketine yüklenebilecek kusur olduğuna dair hesap hareketlerini rastlanmadığı\" sonuç ve kanaatine varıldığı bildirilmiştir.Davacı ve ... arasındaki...Temini ve Sağlığı Projesi Lot 3 işine ilişkin ihale sözleşmesinin Genel Şartlar bölümünün “Sona Erdirme” başlıklı 15.2 maddesinde Müflis ... Yapı’nın iflası (yahut sözleşmede sayılan diğer haller) halinde ...’nin ihbar ile sözleşmeyi derhal sona erdirme hakkı bulunduğu, dava konusu teminat mektubununda, teminat mektubunun paraya çevirme şartı olarak “… sözleşmelerin herhangi birinin ya da tamamının her ne sebeple olursa olsun ... Yapı İnşaat Ve Ticaret A.Ş. tarafından ya da … Sivas Belediyesi Su Kanalizasyon İşleri Müdürlüğü (...) … tarafından ... Yapı İnşaat Ve Ticaret A.Ş.’den kaynaklanan bir kusur nedeni ile sona erme sürelerinden önce feshedilmesi durumunda ...’in uğrayacağı zarar ile ilgili olarak ... Yapı İnşaat Ve Ticaret A.Ş.’nin ödemek zorunda olduğu teminat tutarı…” olarak kararlaştırıldığı görülmüştür.Dairemizin önceki kaldırma kararında ayrıntılı olarak ifade edildiği gibi davacı ile ... arasındaki sözleşmenin feshine sebep olan olayın davalı ...'in işi bırakması değil, davacının iflası oluğu, iflas kararı ve ...'nin talebi üzerine davacı şirketin 30/06/2010 tarihinde işletme işini ve personelinini ...\" ye devrettiği anlaşılmıştır. Ancak davacı ile davalı arasındaki sözleşmenin 9. Maddesi ile, ana sözleşmenin sona ermesi halinde bu sözleşmenin de hiç bir ihtara gerek kalmaksızın sona ereceği kararlaştırılmış ise de alt yüklenici davalı ...'in, sözleşmenin süresinden önce sona ermesi halinde bundan dolayı oluşacak zararının (kar kaybı, masraflarda dahil) davacıdan karşılanmasını talep edebilmesi için sözleşmenin davacının kusuru ile sona erdirilmesi gerekmektedir. Nitekim, sözleşmeye konu teminat mektubu da, davacı şirketin kusurundan kaynaklanan bir nedenle süresinden önce sözleşmenin feshedilmesi halinde davalının uğrayacağı zararların karşılanması amacıyla düzenlenmiştir.O halde somut olayda; sözleşmenin feshine dayanak yapılan davacı şirketin iflası etmesinin, davacıya atfedilecek bir kusur olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği tartışılması gerekmektedir. Dairemizin önceki kararında mahkemece bu konuda kusur araştırılması yapılması gerektiğinden bahisle kaldırma kararı verilmiş ise de mahkemece yapılan \"kusur\" tespitinin yerinde olmadığı, hukuki değerlendirmede hataya düşüldüğü, davacı şirketin iflasına ilişkin süreçteki \"kusur\" değerlendirmesinin bir nevi \"hileli iflas\" ya da \"taksirli iflasın\" şartları oluşup oluşmadığı yönünde bir tespit yapıldığı görülmüştür.Bu aşamada kusur kavramından bahsedilmesi yararlı olacaktır. Öncelikle geniş anlamıyla sorumluluk kavramı, bir kişinin başka bir kişiye verdiği zararları giderme yükümlülüğü olarak tanımlanabilir. Hukukî anlamda sorumluluk ise, taraflar arasındaki hukukî ilişkisinin zedelenmesi sonucu doğan zararların giderilmesi (tazmin edilmesi) yükümlülüğünü içerir. Sorumluluğun doğması için kusurun varlığı gereklidir. Kusur, bir kimsenin hukuk düzeni tarafından tasvip edilmeyen ve uygun bulunmayan davranış biçimidir. Kusur sorumluluğu bakımından; kusurun ağır veya hafif olmasının bazı durumlarda sonuçları dışında bir önemi bulunmamakla birlikte davacının tacir sıfatı ile basiretli tacir gibi davranma yükümlülüğü bulunmaktadır. (TTK 18/2 : \"her tacirin, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmesi gerekir\") Diğer yandan Yargıtay 6. Hukuk Dairesi'nin 15/02/2024 tarih 2022/5107 E. 2024/620 K. Sayılı ilamında belirtildiği gibi \"sorumluluk hukukunda gerçekleşen zararlı sonuçla bu zararın sebebini oluşturan fiil veya olay arasındaki sebep-sonuç bağına, nedensellik (illiyet) bağı denir. Hukuki sorumluluk; ister sözleşme sorumluluğuna, ister sözleşme dışı sorumluluğa, ister kusur sorumluluğuna, ister kusursuz, hatta tehlike sorumluluğuna dayansın, nedensellik bağının varlığı mutlaka aranır. Böyle bir bağ kurulamıyorsa sorumluluk oluşmaz. \" O halde, basiretli tacir gibi davranma yükümlülüğünde bulunan davacı şirketin, elinde olmayan ve öngörülmeyen durumlar hariç (diğer bir ifade ile illiyet bağını kesen haller) ticari faaliyetlerinde gerekli dikkat ve özeni göstermemesi nedeniyle iflas etmesinde esasen kusurlu olduğu kabul edilmesi gerekmektedir. Ancak mahkemece bu hususta yeterli bir araştırmanın yapılmadığı görülmüştür.Bu durumda mahkemece; dairemizin önceki kararında da belirtildiği gibi davacı şirkete ait iflas erteleme dosyası getirtilerek ve iflastan önceki döneme ait ticari faaliyetler ayrıntılı incelerek davacı şirketi iflasa sürükleyen nedenler tespit edilerek davacı şirketin iflas etmesinde olağan ticari faaliyetleri dışında, basiretli tacir gibi davranma yükümlülüğü aşacak şekilde elinde olmayan nedenlerle öngörülmeyen durumlar bulunup bulunmadığı (misal; ticari faaliyetleri kapsamında gerekli özeni göstermesine rağmen yüklü miktardaki alacağın tahsil edilememesi, yine gerekli özeni göstermesine rağmen kusursuz sorumluluk hallerinden kaynaklı tazminata maruz kalmasının, vb. durumların iflasa neden olması gibi) belirlenerek sonucuna göre karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile yazılı şekilde karar verilmesi hatalı olmuştur.Açıklanan nedenlerle, eksik inceleme ve yetersiz bilirkişi raporuna dayanılarak yazılı biçimde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olduğundan davalı ... Bankası'nın istinaf nedenleri şimdilik incelenmeksizin Davalı ... Su ve Atıksu Teknolojileri San. Ve Tic. A.Ş. vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne; kararın açıklanan gerekçeler doğrultusunda kaldırılmasına ve davanın yeniden görülmesi için 6100 sayılı HMK'nın 353-(1).a.6 maddesi gereğince dosyanın mahkemesine iadesine karar verilmiş aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.
H Ü K Ü M : Gerekçesi yukarıda izah edildiği üzere;
1-Davalı ... Bankası'nın istinaf nedenleri şimdilik incelenmeksizin, Davalı ... Su ve Atıksu Teknolojileri San. Ve Tic. A.Ş. vekilinin istinaf başvurusunun KABULÜ ile, İSTANBUL ANADOLU 6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'nin 22/01/2025 tarihli ve 2022/472 Esas 2025/32 Karar sayılı kararının 6100 sayılı HMK'nun 353/1.a.6 maddesi uyarınca KALDIRILMASINA,2-Dosyanın, Dairemiz kararına uygun şekilde yargılama yapılarak yeniden bir karar verilmek üzere mahal mahkemesine İADESİNE,3-Davalı ... Bankası A.Ş. taraflarından yatırılan başvuru ve karar harçlarının istemi halinde davalıya iadesine,-Davalı ... Su ve Atıksu Teknolojileri San. Ve Tic. A.Ş. taraflarından yatırılan başvuru harcının Hazineye gelir kaydına, karar harcının istemi halinde davalıya iadesine,4-Davalılar yapmış olduğu istinaf yargılama giderlerinin ilk derece mahkemesince yeniden verilecek kararda dikkate alınmasına,5-İstinaf yargılaması sırasında duruşma açılmadığından vekalet ücreti takdirine yer olmadığına,6-Kararın ilk derece mahkemesince taraflara tebliğine,Dosya üzerinden yapılan inceleme neticesinde, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 362/1.g bendi gereğince kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi.05/11/2025