T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
16. HUKUK DAİRESİ
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
DOSYA NO: 2024/230 Esas
KARAR NO\t: 2025/1346 Karar
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 08/09/2023
NUMARASI\t: 2020/472 E. - 2023/514 K.
DAVANIN KONUSU: Menfi Tespit (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan)
KARAR TARİHİ: 23/10/2025
İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla, HMK 353. ve 356. maddeleri gereğince dosya içeriğine göre duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu;
G E R E Ğ İ D Ü Ş Ü N Ü L D Ü :
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ
DAVA:
Davacı vekili dava dilekçesinde; tesisin 2020 yılının yaz sezonunda oda satışında tek yetkili olabilmek amaçlı yapılan anlaşma gereğince sözleşmede belirtilen çeklerle birlikte toplam 1.300.000 TL ön ödeme avans ödemesi yapıldığını, 2020 yılı başında ortaya çıkan Covit-19 salgını nedeni bahane edilerek yaz sezonda otelin hizmet vermek için açılmadığını, oysa dava konusu tesisinin yakınındaki tesislerin hizmete açıldığını, bu durumda davacı tesisin açılması, açılmayacaksa sözleşmenin iptal edilmesi, anlaşma gereği yapılan ödeme ve çeklerin iade edilmesi konusunda ihtarda bulunulduğunu, ancak iade edilmediğini, davalı şirketin sözleşmeye konu oteli hizmete açmaması yapılan ödemeleri geri ödememesi üzerine Kadıköy 29. Noterliğinden 17 Temmuz tarih ve ... nolu ihtarname ile aynı isteğin tekrarlandığını, davalı tarafın ön ödeme/avans olarak aldığı ödemeleri ve çekleri iade etmediğini, taraflar arası var olan sözleşmenin 39. maddesine aykırı olarak davalı verilen çeklerin ikisini faktöring firmasına devrettiğini, sözleşme gerçekleşmediği için devredilen çeklerin iadesinin talep edildiğini, ancak diğer davalı çekleri iade etmediğini, TBK'nun 188/1. maddesi gereği davalı otel işletmesine karşı sahip olunan savunmaları davalı faktöring şirketine karşı da ileri sürme hak ve yetkisi bulunduğunu, dava konusu çeklerin bir iş akdi neticesinde verildiğini, ancak davalı otel işletmecisi şirket öteli sözleşme süresi olan 1 Mayıs 2020 tarihinde açmadığını, sözleşmede belirlenen işin yapılmadığını, çeklerin yapılacak işin ön ödemesi olarak verildiğini, davacı şirketin davalı şirketlere borcu oluşmadığını, başkaca borcu da olmadığını, çeklerin istirdadına ve davacı şirkete iadesine, çeklerin davacı yönünden iptaline, davalıların dava değerinin %20'den az olmamak üzere tazminatına mahkum edilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
CEVAP:
Davalı ... ... Otomotiv Gıda Nakliyat Sanayi Ve Ticaret Limited Şirketi vekili beyan dilekçesinde özetle; müvekkili firmaya ait ... ... isimli otele ilişkin olarak 2019 Eylül ayında tek yetkili otel kontenjan sözleşmesi imzalandığını, iş bu sözleşme kapsamında ön ödeme olarak bir takım çeklerin müvekkili firmaya teslim edildiğini, sözleşme imza tarihinden sonra 2020 yılı başından itibaren Covid-19 salgın hastalığı tüm dünyayı etkisine aldığını, aynı salgın hastalık Mart 2020 den itibaren ülkemizde görülmeye başlandığını, sonrasında ülkemizi etkisi altına aldığını, seyahat engelleri salgının ilk alınan önlemlerden olduğunu, tek yetkililik imza tarihi ile günümüz şartlarının artık birbirinden çok farklı olduğunu, iş bu dava öncesi davacı firma ile müvekkili firma arasında yazılı sözlü görüşmeler yapıldığını, otelin hangi şartlarda hizmete açılabileceği daha öncesinde davacı şirkete bildirildiğini, bu şartların ... Bakanlığınca belirlendiğini, bu şartlara uyum sağlamak için mali külfetler ortaya çıktığını, hazırlıklar ve yeni koşullara adaptasyon için çalışmalar yapıldığını, fiyatların tekrar hesaplanmış yeni hizmet koşullarının belirlendiğini, firmaya ait oteller açılmaması ve misafir kabul etmemesi tesisin kapalı olması firmayı da zarar uğrattığını, davacı tarafın mücbir sebebi ile ortaya çıkan yeni koşulları kabul etmediğini, tek taraflı olarak haksız bir şekilde sözleşmeyi fesih ettiğini, iş bu sebep ile bilirkişiler arasında mutlaka ... konularındaki hesaplama alanında uzman bir bilirkişinin yer almasını Covid-19 pandemisinin taraflar açısından etkisinin hesaplanmasını ve mücbir sebep teşkil edip etmediği hususlarının tespitini talep etmiştir. Davalı ... ... Anonim Şirketi vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkilin dava konusu çeklerinin Temlik işlemi her yönüyle hukuka uygun ve geçerli olduğunu, temlik alınan alacak faturaları ile alınan çekler tevsik edildiğini, araştırmaları yapıldığını, mevzuata uygun olduğunun saptandığını, bu nedenle müvekkilinin taraflar arasındaki ticari ilişkinin şartlarını inceleme ve araştırma yükümlülüğü hiçbir surette bulunmadığını, çeklerin temlik işleminin davacıya bildirildiğini, davacı devam sürecinde borcuna veya temlik işlemine karşı itirazda bulunmadığını, aksine borcunu ikrar ederek çeklerin müvekkiline ödeneceğini kabul ve beyan ettiğini, ayrıca müvekkiline verilen çekler için ödeme güçlüğü nedeniyle değişiklik talep edildiğini, temlik edilen üç çekin değiştirildiğini, dilekçede detaylı bahsedildiği üzere devir ve temlik işlemiyle ilgili davacı tarafça bilgilendirildiğini, işleme muvafakat alınmış olduğundan davalının sözleşmede yer alan devir temlik yasağının ileri sürmesi de açıkça hakkın kötü kullanımı teşkil etmekte olduğundan kabulünün mümkün olmadığını, çekin iktisabında ağır kusurlu yahut kötü niyetli olduğu davacı tarafça ispat olunmadıkça davacının senet methinden anlaşılanlar dışında kalan def'ileri müvekkiline yöneltilmesinin mümkün olmadığını, ... sözleşmesi kapsamında davalı ... ... firmasına ödeme yapılmış olup müvekkili şirket mezkur çeklerin iyi niyetli ve yasal hamili olduğunu, şahsi def'ilerin devralan müvekkili şirkete de ileri sürülebileceği iddia edilmişse de Faktöring sözleşmesi gereği yapılan temlik işlemi tarihi itibari ile davacı ile diğer davalının ... Turizme olan borcu devam etmekte olduğundan, davacının temlikten sonra meydana gelen itirazlarını müvekkiline karşı ileri sürülebilmesi gerek faktöring mevzuatı gerekse TBK gereği mümkün olmadığını, müvekkili şirketin çek bedelini talep hakkı olduğunu, davanın reddine, Alacağın %20'sinden az olmamak kaydıyla davacının tazminata mahkum edilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARI:
\"...Yapılan yargılama, toplanan deliller ve tüm dosya kapsamına göre, davacı tarafından dava konusu çeklerin avans niteliğinde olduğunun davalı ... ... Otomotiv Gıda Tic.Ltd.Şti tarafından kabul edildiği, çeklerin teslimine dayanak teşkil eden ve davacı ile davalı ... şirketi arasında aktedilen sözleşmeden doğan edimin davalı davalı şirket tarafından ifa edilmediği, bu nedenle davalı şirket tarafından hizmetin ifa edildiğine dair herhangi bir fatura tanzim edilmediği, davacının davalıya teslim ettiği dava konusu çeklerin bedelsiz kaldığı, davalı ... şirketi ile davacı şirket çalışanları arasında yapılan elektronik posta yazışmalarında dahi,dava konusu çeklerin avans çeki mahiyetinde olduğunun davalı ... şirketine bildirildiği, ayrıca kök bilirkişi raporunda belirtildiği üzere, dava konusu çeklere ilişkin davalı ... şirketi tarafından diğer davalı ... şirketine teslim edilen faturaların 2019 tarihli olduğu ve çekin keşide tarihleri ile uyumlu olmadığı, bu nedenle dava konusu çeklerin 6361 sayılı yasanın 9/2 maddesi uyarınca usulüne uygun olarak tevsik edilmediği, ayrıca davalı ... şirketinin dava konusu çek bedelini tahsili için ... sözleşmesine dayanarak diğer davalı hakkında İstanbul 31. İcra Dairesi’nin 2020/15564 Esas sayılı takip dosyasında icra takibi başlattığı ve alacağını haricen tahsil ettiği, bilirkişi ek raporunda çeklerdeki ciro zincirinin kopuk olmadığı ve dolayısıyla davacının davalı ... şirketine karşı açmış olduğu işbu davadaki talebinin yerinde olmadığı bildirilmiş ise de, dava konusu çeklerin usulüne uygun olarak fatura ile tevsik edilmemesi ve avans niteliğinde olduğundan haberdar olduğu nazara alınarak ek bilirkişi raporuna Mahkememizce itibar edilmeyerek, davacının sübut bulan davasının kabulüne karar vermek gerekmiş ;Davacının davasının KABULÜNE, 1-Dava konusu 31/08/2020 keşide tarihli 100.000,00 TL bedelli 9195939 Seri numaralı ve 15/09/2020 keşide tarihli 150.000,00 TL bedelli ... Seri numaralı çeklerden dolayı davacının davalılara borçlu olmadığının tespitine, 2-Dava konusu çeklerin davalılardan alınarak davacıya verilmesine,\" Şeklinde karar vermiştir.
İSTİNAF İSTEMİ:
Davalı ... ... AŞ vekili istinaf isteminde özetle;Yerel mahkeme tarafından deliler gereği gibi incelenmeden yapılan tarafından temlik işleminin hukuk uygun olmadığı şeklinde hüküm tesis edilmesi hukuk ve hakkaniyete aykırı olduğunu, temlik işleminin her yönüyle hukuka uygun ve geçeli olup temlik alınan alacak faturalar ile tevsik edildiğini, alacakların teminatı olarak müvekkili şirkete çekler ciro edildiğini, müvekkilin devraldığı alacak ve faturalar üzerinde mevzuatta öngörülen tüm araştırmayı yaptığını, Mahkemece, davalı müvekkili şirketin çeklerin avans çeki olduğunu bildiği şeklinde gerekçe bildirilmişse de davacı kendisine yapılan bildirim sırasında ve devamındaki süreçte borucuna veya temlik işlemlerine karşı hiçbir itiraz da bulunmadığını, aksine borcunu ikrar ederek çeklerin müvekkile ödeneceğini kabul ve beyan ettiğini, hatta ... sözleşmesi kapsamında müvekkiline ciro edilmiş keşidecisi konumunda davacının bulunduğu çeklerin ödeme güçlüğü nedeniyle vade farkı ödenmek şartıyla daha ileri vade tarihli yeni çekler ile değişimi talep edildiğini, mail silsilesinin ibraz edildiğini, Müvekkili tarafından davacı firmanın talebi kabul edilerek vade farkı uygulanmak suretiyle ... Bayrampaşa Şubesine ait 0065854 no’lu, 30.06.2020 keşide tarihli 100.000-TL bedelli çek, ... İkitelli Şubesine ait 9195939 nolu, 31.08.2020 keşide tarihli, 100.000,000-TL bedelli çek, İşbankası Altunizade Şubesi’nden keşide edilen 15.09.2020 keşide tarihli ... nolu 150.000,00-TL bedel çekler ile değişim yapıldığını, 30.06.2020 vadeli ilk çekin ibrazı ile davacı tarafından hiçbir itiraz da bulunulmayarak çek bedelinin müvekkiline ödendiğini, Sözleşme'nin 39. Maddesinin; \"Tesis acentenin yazılı muvafakatini almaksızın işbu sözleşmedeki alacak ve haklarını (çekleri) 3. Kişilere devir temlik ve ciro edemez.\" şeklinde olduğunu, çeklerde tam bir muntazam ciro silsilesinin bulunduğu ve cirolarda bir kopukluk bulunmadığını, müvekkili ... şirketin yetkili meşru hamil olduğunu, mahkemenin ek raporu dikkate almadığını, ... ...'in borcunu ifa edemeyeceği hususu ancak Haziran 2020'de öngörüldüğünü ve davacı da ... ...'e karşı borcu olmadığı iddiasını ilk olarak 17.08.2020 tarihli ihtarname ile ileri sürdüğünü,bir an için doğru olduğu kabul edildiği takdirde dahi; Ağustos 2020'ye kadar taraflar arasındaki ticari ilişki ve davacının borcu devam etmekte olup bu tarih itibariyle davacının diğer davalı ... ...'e karşı borcu olmadığına ilişkin herhangi bir savunma hakkı bulunmadığını, davacının iddia konu defileri de müvekkiline karşı ileri süremeyeceğini belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.
G E R E K Ç E :
Dava, İİK 72.maddesine dayalı olarak açılan borçsuzluğun tespiti istemine ilişkindir.İlk derece mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir. Bu karara karşı davalı ... ... AŞ vekili, yasal süresi içinde istinaf kanun yoluna başvurmuştur.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi gereğince, ileri sürülen istinaf başvuru nedenleri ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.Somut uyuşmazlıkta; dava konusu çeklerde davacı ile davalı ... şirketi arasında görünürde temel ilişki mevcut olup davacı davalı ... şirketine karşı ileri sürebileceği şahsi defileri çekleri ... işlemi ile devralan davalı ... şirketine karşı da ileri sürebilir. Dosya kapsamında; dava konusu çeklerin davacı tarafça davalı ... ..şirketine avans olarak verildiği, ancak davalı ... şirketi tarafından hizmetin yerine getirilmediği anlaşılmaktadır. Bu durumda davacının menfi tespit talebinin kabulüne karar verilmesi yerinde olup davalı ... şirketi vekilinin istinaf isteminin reddine karar vermek gerekmiştir.Açıklanan nedenle ilk derece mahkemesinin kararında usul ve esas yönünden hukuka aykırılık bulunmadığından davalı vekilinin istinaf isteminin HMK 353/1-b-1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.
HÜKÜM : Gerekçesi ayrıntılı kararda açıklandığı üzere;
1-6100 sayılı HMK'nın 353/1-b-1 maddesi gereğince, davalı ... şirketi vekilinin yerinde görülmeyen istinaf isteminin ESASTAN REDDİNE, 2-Alınması gereken 17.077,50 TL nispi harçtan, peşin alınan 4.270,00 TL harcın mahsubu ile bakiye 12.807,50 TL eksik harcın istinafa başvuran davalı ... şirketinden alınarak hazineye irat kaydına, 3-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından avukatlık ücreti takdirine yer olmadığına,4-İstinaf yargılama giderleri olarak; Davalı tarafça yapılan masrafların üzerinde bırakılmasına,5-Artan gider avanslarının karar kesinleştiğinde ve talep halinde ilk derece mahkemesince yatıran tarafa iadesine, Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu 23/10/2025 tarihinde oy birliği ile kesin olarak karar verildi.