T.C.
ANTALYA
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
16. HUKUK DAİRESİ
KARAR TARİHİ:19/09/2025
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ:DENİZLİ 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
KARAR TARİHİ:06/04/2022
DAVANIN KONUSU:Menfi Tespit
GEREKÇELİ KARAR
YAZIM TARİHİ:19/09/2025
İlk derece mahkemesinin kararı süresi içerisinde istinaf edilmiş olduğundan dosya içerisinde bulunan belgeler okunup incelendi.
Üye hakimin görüşü değerlendirildi.
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVACININ İDDİALARININ ÖZETİ:
Davacı vekili, müvekkili davacı ... A.Ş.'nin, davalı ... A.Ş.'ye sipariş verdiği iplikler için önceden avans niteliğinde çekler verdiğini, dava konusu ... İstanbul ... Mah Şubesi ... hesap numarasına ait, keşideci müvekkili, lehtarı davalı ... A.Ş. olan ... nolu 30/04/2016 tarihli 75.000,00 TL bedelli çeki de bu amaçla avans olarak verdiğini, davalı şirket hesabına borç kaydedildiğini, çeklerin ödeme amaçlı verilen çekler olmadığını, davalı şirketin, müvekkili şirkete bu çeklere istinaden iplik göndermesi gerekirken göndermediğini, çekleri de iade etmediğini, bu hali ile dava konusu çeklerin bedelsiz kaldığını, ... Esas sayılı dosyası ile hali hazırda iflas erteleme talebinde bulunduğunun öğrenildiğini, davalı şirketin iplikleri teslim edemeyeceğini, ancak çekleri iade edeceğini yazılı olarak beyan etmiş ise de, çekleri de iade etmediğini, çekin vade tarihi yaklaşmış olması nedeni ile iş bu davayı açmanın zorunlu olduğunu, dava konusu çekin, lehtar şirket tarafından tahsil amaçlı davalı bankaya verildiğini, davalı bankanın meşru hamil olmadığı gibi, müvekkilinin borçlu olmadığını bilen durumda olduğunu, dava konusu çekin karşılığı iplikler teslim edilmemiş, avans olarak verilen çek olması sebebi ile müvekkili şirketin borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
DAVALILARIN SAVUNMALARININ ÖZETİ:
Davalı ... A.Ş. vekili, davacı tarafından, dava konusu ... İstanbul ... Mah. Şubesi'nin muhatap olduğu ... nolu 30/04/2016 tarihli, 75.000,00 TL bedelli çekin aleyhine icra takibi yapılmaması için ihtiyati tedbir talebinde bulunduğunu, müvekkili bankanın dava konusu çekin iyi niyetli yetkili hamili durumunda olduğunu, davacı vekili, davalı ... San. Tic. A.Ş.'nin teslim etmesi gereken malları teslim etmediğini, bu sebeple dava konusu çekin bedelsiz kaldığını beyan ettiğini, keşidecinin, sadece lehtar ile arasında bir temel borç ilişkisi bulunabileceğini, TTK'nın 687. maddesi uyarınca müvekkili bankanın iyi niyetli hamil olduğundan, keşideci davacının, şahsi defilerini müvekkili bankaya karşı ileri sürülemeyeceğini, davacı keşideci şirket ile davalı ... San. Tic. A.Ş. arasındaki ilişkinin, çekin yetkili hamil olan müvekkili banka ile çek borçlularının ilişkisinden bağımsız bir ilişki olduğunu, söz konusu şirketin, müvekkili bankadan kullandığı kredilerin mevcut olduğunu, şuana kadar da bu borçları ödemediğini, vadesi gelen borçların mevcut olduğunu, müvekkili bankanın bu olay karşısında kötüniyetle ve ağır kusurla iktisap edilmiş olduğu kabul edilemeyeceğinden, herhangi bir haksız fiilin söz konusu olmadığını, 6102 sayılı TTK'nın ilgili maddesi uyarınca senedi elinde bulunduran hamil sıfatında ki müvekkili bankanın, taraflar arasındaki doğrudan doğruya mevcut olan münasebetlere dayanan şahsi defileri, iplik teslim edilip edilmediğini bilmediği gibi bilmek zorunda da olmadığını, satış sipariş formu ve çeklerin davacıya iade edileceğine dair düzenlenmiş belgenin her zaman düzenlenebilir bir belge olduğunu beyan ederek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı ....A.Ş. adına iflas idare memurluğu vekili, müflis ... San. Tic. A.Ş. hakkında 26/10/2016 tarihinde Denizli Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasından iflas kararı verildiğini, müflis şirketin 2016 yılının Nisan ayında iflas erteleme talebinde bulunduğunu, mahkemece 12/04/2016 tarihinde şirkete kayyım olarak Avukat ...'in, Tekstil Mühendisi ...'un ve ...'nin atandığını, mahkemece verilen bu atama kararının da ... tarihli Ticaret Sicil Gazetesi'nde yayınlandığını, iflas kararı verilen mahkeme dosyasının henüz taraflarınca incelenemediğini, eğer davacı bu dosyada müdahil durumunda ise ve kayyım atandığından haberdar olmuşsa, artık müflis şirket yetkililerince verilen \"ipliklerin teslim edilmeyeceği ancak çeklerin iade edileceği\" yönündeki beyanlarının da bir geçerliliğinin olmadığını biliyor olması gerektiğini, müflis şirketin 2016 yılının Nisan ayında iflas erteleme talebinde bulunmasının ardından şirket yetkililerinin FETÖ/PYD'ye yönelik soruşturma kapsamında tutuklanması talep edilmiş olup, yargılamalarının devam ettiğini, şirketlerin ise bir yandan iflasına karar verildiğini, öte yandan yönetim ve denetiminin TMSF’ye devredildiğini, huzurdaki davanın iflastan önce açılmış olmakla, gerek iflas idaresinin gerekse de müflis şirketin işbu davanın açılmasına sebebiyet vermediğini, davanın açılmasına sebebiyet vermeyen tarafın, mahkeme masraflarından sorumlu tutulmasınında mümkün olmadığını beyan ederek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ:
İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonunda;\"...çekteki cironun rehin ya da tahsil cirosu olmayıp, temlik cirosu olduğu, TTK'nın 818/e maddesi atfıyla 687. maddesi uyarınca, keşideci ile lehtar arasındaki hukuki ilişkiden kaynaklanan şahsi def'ilerin ciro yolu ile hamil olan davalı varlık şirketine karşı ileri sürülebilmesinin, çekin iktisabında bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olma şartına bağlı olduğu, davalı varlık şirketinin çekin iktisabında borçlunun zararına hareket ettiği yönünde davacının hiçbir delil ibraz etmediği, davalı varlık şirketinin iyi niyetli 3. kişi sıfatıyla ve yetkili hamil olarak çekleri temlik cirosu ile devraldığı anlaşılmakla davalı ... A.Ş. yönünden davanın reddine, davalı ... yönünden yapılan değerlendirmede; denetime ve hüküm kurmaya elverişli bilirkişi raporuna göre, taraflara ait ticari defterlerin usulüne uygun tutulduğu, dava konusu çekin davalı defterinde işli olup, taraflar arasında düzenlenmiş satış sipariş formunda dava konusu çekin sipariş avansı olarak yer aldığı, mal veya hizmet temin edilmediği, bu haliyle davacının, davalıdan çek bedeli olan 75.000,00 TL tutarında alacağı bulunduğu anlaşılmakla, davanın kabulü ile 75.000,00 TL alacağın kayıt ve kabulüne\" karar verilmiştir.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:
Karara karşı, davacı vekili ve davalı müflis şirket adına iflas idare memuru vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davalı banka yönünden davanın reddi gerekçesinin somut duruma uygun olmadığını, banka yetkilisi imzası taşıyan çek teslim yazısından da görüleceği üzere, çekin tahsil cirosu ile ve bu amaçla banka tarafından alındığını, davalı bankanın çekte meşru hamil olmadığını, bedelsizlik şahsi def'ilerinin tahsil cirosu ile hamil olan bankaya karşı da ileri sürüldüğünü, çek teslim bordosunda çekin tahsil amaçlı verildiğinin görüldüğünü, bu çek teslim bordosunun, cironun gerçek mahiyetini gösteren belge niteliğinde olduğunu, davanın konusunun menfi tespit olduğunu, müvekkili davacı yönünden nispi vekalet ücreti yerine maktu vekalet ücreti takdirinin yerinde olmadığını beyan ederek, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.
Davalı müflis şirket adına iflas idare memuru vekili istinaf dilekçesinde özetle; davanın menfi tespit davası olduğunu, taleple bağlılık ilkesi uyarınca talebi aşacak şekilde alacağa hükmedilmesinin ve iflastan sonra kayıt kabul davasına dönüştüğünün kabul edilmesinin hukuka aykırı olduğunu, menfi tespit davalarının, kayıt kabul davasına dönüşemeyeceğini, davacı borcunun olmadığı gerekçesiyle menfi tespit davası açmışken, alacaklı gibi dava konusu rakamın kayıt ve kabulüne şeklinde hüküm kurulmasının dava konusu ile çelişki yarattığını, davacının davasında borcum yok derken üstüne alacaklı yapıldığını, davacı tarafça, müvekkili aleyhine kayıt kabul davasının açıldığını ve davanın kabulüne karar verildiğini, bilirkişinin taraflar arasındaki cari hesap ilişkisini incelemediğini, bilirkişi raporunun çekin verildiği tarih ile cari hesap bakiyesi incelemesinin eksik bir inceleme olduğunu, davacı tarafından birden fazla menfi tespit davasının açıldığını, hepsinin gerekçesinin aynı olduğunu, bilirkişi incelemesinin davacının, müflis şirketten yaptığını iddia ettiği tüm siparişler üzerinden yapılması gerektiğini, beyan ederek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE:
Dava, menfi tespit istemine ilişkindir.
Dairemizce istinaf incelemesi, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.
Mahkemece yazılı gerekçeyle, davanın kısmen kabulü ile, davacı ... Şirketi'nin 75.000,00-TL tutarındaki alacağının müflis ... San. ve Tic. A.Ş.'nin iflas masasına kayıt ve kabulüne, davalı ... A.Ş. yönünden davanın reddine karar verilmiştir.
Dairemizce istinaf incelemesi, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.
Kural olarak çek ödeme vasıtası olup, aksi kararlaştırılmadıkça mevcut bir borcun tediyesi amacı ile verildiği yönünde karine mevcuttur. Bu karinenin aksini iddia eden davacının, çeklerin avans olarak verildiğini ve karşılığında mal ya da hizmet alınmadığını yazılı delille ispat etmelidir.
Mahkemece, davalı ... San. ve Tic. A.Ş.'ye ait ticari defterlerde, dava konusu çekin de aralarında bulunduğu çeklerin kayıtlı olduğu, taraflar arasında düzenlenmiş satış sipariş formunda dava konusu çekin sipariş avansı olarak yer aldığı, mal veya hizmet temin edilmediği, bu haliyle davacının, davalıdan çek bedeli olan 75.000,00-TL tutarında alacağı bulunduğu gerekçesi ile müflis şirket yönünden davanın kabulüne karar verilmiş ise de; çekin davalı müflis ... San. ve Tic. A.Ş.'nin ticari defterlerinde kayıtlı olmasının ve taraflar arasında düzenlenmiş satış sipariş formunda dava konusu çekin sipariş avansı olarak belirtilmesinin çekin avans çeki olduğunu göstermeyeceği gibi hükme esas alınan mali müşavir bilirkişisi tarafından düzenlenen raporda, davaya konu çekin avans çeki olarak kaydedildiğine ilişkin herhangi bir tespitin bulunmadığı anlaşılmıştır.
Öte yandan, eldeki davanın menfi tespit istemli olduğu, davaya konu çek bedelinin ödendiğine ilişkin herhangi bir bilgi, belge ve beyan bulunmadığı gibi, gerekçeli kararda da buna ilişkin bir açıklamanın bulunmadığı, iflas masasına kaydedilecek bir alacak olmadığından davanın da kayıt kabul davasına dönüşmesinin mümkün olmadığı halde, davalı müflis şirket hakkında kayıt kabul kararı verilmesi hatalı olmuştur.
Davalı müflis ... San. Tic. A.Ş. iflas idaresinin istinaf başvuru dilekçesinde, davacı tarafça ayrıca kayıt kabul davası açıldığı ve davanın kabulüne karar verildiği, ilgili kararın dilekçe ekinde bulunduğu belirtilmiş ise de; dilekçe ekinde söz konusu kararın olmadığı anlaşılmıştır.
İlk derece mahkemesince, davacının iddiasını yazılı delillerle ispatının gerektiği, davacının ticari defter ve belgelerini sunmadığı, davacı tarafça sunulan 14/11/2015 tarihli satış sipariş formu, müflis ... San. Tic. A.Ş. tarafından davacıya gönderildiği belirtilen 15/04/2016 tarihli belge fotokopilerinin her zaman düzenlenebileceği, 15/04/2016 tarihli belgenin düzenlendiği tarih itibariyle müflis ... San. Tic. A.Ş.'ye Denizli Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasında 08/04/2016 tarihli tensip tutanağının 4 ve devamı ara kararlarıyla kayyım atandığının gözetilmesi ile davaya konu çek bedelinin ödenip ödenmediği ve davacı tarafça müflis şirket aleyhine dava konusu çekten dolayı ayrıca kayıt kabul davası açılıp açılmadığı da araştırılarak gerektiğinde bilirkişiden rapor aldırılarak usuli kazanılmış haklar da gözetilerek oluşacak sonuç dairesinde karar verilmesi gerekir.
Sonuç olarak, davalı müflis ... San. Tic. A.Ş. iflas idaresi vekilinin istinaf başvurusunun, vekalet ücretine ilişkin istinaf istemi incelenmeksizin, açıklanan gerekçelerle kabulüne, kaldırma sebebine göre, davacı vekilinin istinaf sebeplerinin incelenmesine bu aşamada yer olmadığına, ilk derece mahkemesi kararının 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince kaldırılmasına, dosyanın ilk derece mahkemesine geri gönderilmesine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM:Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davalı vekilinin ilk derece mahkemesinin kararına ilişkin istinaf başvurusunun ESASTAN KABULÜNE,\t
2-6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince Denizli 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 06/04/2022 tarih ve ... Esas - ... Karar sayılı kararının KALDIRILMASINA,
3-6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince davanın yeniden görülmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,
4-İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırıldığından davacı vekilinin ve davalı vekilinin diğer istinaf nedenlerinin şimdilik incelenmesine YER OLMADIĞINA,
5-492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince peşin olarak yatırılan istinaf karar harcının ilk derece mahkemesince talebi halinde taraflara İADESİNE,
6-Taraflarca yapılan istinaf yargılama giderinin ilk derece mahkemesinde yapılacak yargılama sonunda dikkate ALINMASINA,
7-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından vekalet ücreti takdirine YER OLMADIĞINA,
8-6100 sayılı HMK'nın 333. maddesi gereğince peşin alınan ve harcanmayan istinaf gider avansının ilk derece mahkemesince ilgiliye İADESİNE,
9-Kararın ilk derece mahkemesince taraflara TEBLİĞİNE,
Dair, 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oybirliğiyle ve HMK'nın 353/1-a maddesince kesin olarak karar verildi.
...