T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
45. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO:2025/524
KARAR NO:2025/760
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ:İSTANBUL ANADOLU 10. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ:05/11/2024
NUMARASI:2023/916 Esas 2024/696 Karar
DAVANIN KONUSU:Tespit
KARAR TARİHİ:02/07/2025
6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353. Maddesi uyarınca dosya incelendi;
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:DAVA:Davacı vekili dava dilekçesi ile; Çek Cumhuriyeti'nde kayıtlı bir limited şirket olan müvekkil ..., ll. sınıf tıbbi cihaz sayılan ...'” üreticisi olduğunu, davalı ... tarafından ürün hakkında gerekli teknik kontrollerin sağlanmasıyla verilen ... işareti sertifikaları ve ... sertifikaları, 2018 Temmuz'da alındığını ve geçerlilikleri sırasıyla Mayıs 2024 ile Temmuz 2024'e kadar uzatıldığını, ancak davalı ..., müvekkile temin ettiği ... ve ... sertifikalarını 23.03.2023'te askıya aldığını ve süresinden önce 02.05.2023'te geri çektiğini, Tıbbi Cihaz Yönetmeliği'nin ilgili maddesi (56/4) gereği, bir onaylanmış kuruluşun uygunluk gerekliliklerinin imalatçı tarafından karşılanmadığını tespit etmesi ve uygun düzeltici faaliyetin verilen sürede sağlanmaması durumunda, sertifikayı askıya alma veya geri çekme hakkı bulunduğunu, fakat somut olayda, uygunluk gerekliliklerinin tespit edilmediği, düzeltici faaliyetlerin belirtilmediği ve bunlar için süre verilmeden yapılan sertifikaların askıya alınması ve sonrasında geri çekilmesi işlemlerinin hukuka aykırı bir şekilde yürütüldüğünü, davalı, her ne kadar sertifikaları askıya alma kararını test protokollerine dayandırdığını belirtse de bu aşamada test hakkında bir bilgi vermediğini, bir test sonucu sunmadığını, askıya alma gerekçesini açıklamadığını, askıya alma kararı verdikten sonra düzeltici faaliyette bulunmak için müvekkil defalarca kendisine test protokolünün sunulmasını istemişse de, davalı uzunca bir süre müvekkili bundan mahrum bıraktığını, davalı ... tarafından müvekkile temin edilen ... ve ... sertifikalarının askıya alınması ve geri çekilmesi işlemlerinin hukuka aykırılığının tespiti nedeniyle dava açma gereksinimi doğduğunu, yukarıda açıklanan nedenlerle, davalı tarafından ... ve ... sertifikalarının askıya alınması ve geri çekilmesi işlemlerinin hukuka aykırı olduğunun tespitine karar verilmesini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı üzerine bırakılmasını talep etmiştir.
CEVAP:Davalı vekili cevap dilekçesi ile; davacı taraf yabancı tüzel kişi olup teminat yatırması gerektiğini, huzurdaki davanın açılmasında hukuki yarar bulunmadığını, Müvekkil ... A.Ş. tıbbi cihaz yönetmeliği uyarınca T.C Sağlık Bakanlığı tarafından atanan ve böylelikle Avrupa Komisyonu tarafından tanınan, Türk menşeili dünyada toplamda 50 tane olan onaylanmış kuruluşlardan bir tanesi olduğunu, bu kapsamda başta Türk üreticiler olmak üzere bütün dünyaya aktif olarak hizmet verdiğini, müvekkil şirketin sertifikaları davacıya herhangi bir gerekçe sunmadan yaptığı ve davalıya sertifikalar askıya alınmadan önce süre tanımaması iddiasına yönelik cevaplarımız her ne kadar davacı tarafça Tıbbi Cihaz Yönetmeliği'nin 56. maddesine atıfla, müvekkil şirketin askıya almadan evvel düzeltme için uygun bir süre vermesi gerektiği belirtilmişse de aksine yukarıda alıntılanan ve müvekkilin yalnızca tıbbi cihazlar ile ilgili olarak değil tüm uygunluk değerlendirme alanlarında uymakla yükümlü olduğu yönetmelik maddesi uyarınca müvekkil şirketin uygunsuzluğu imalatçıya bildirmekle birlikte gerektiğinde -düzeltici faaliyetler beklenmeksizin- sertifikayı askıya alma \"zorunluluğu\" bulunduğunu, burada söz konusu olan kamu sağlığı olup askıya alma kararının \"gerekli\" olduğu izahtan vareste olduğunu, kaldı ki bu esnada davacının piyasada bulunan ürünlerine yapılan test sonuçları olumsuz geldiğini beyanla, davanın hukuki yarar yokluğu nedeniyle usulden reddine, aksi halde esastan reddine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI: Mahkemece, \"...Dava dosyasının incelenmesinden; davalı ... ... Şirketi'nin idare Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu tarafından yetkilendirilen onaylanmış kuruluş statüsünü haiz bir kuruluş olduğu, adı geçen... tarafından davacı ürettiği ürünlere ... işaretli ve ... sertifikaları düzenlenerek ürünlerin mevzuata uygun olduğunun beyan edildiği, ancak davalı tarafından sertifikaların 23/03/2023 tarihinde askıya alındığı ve 02.05.2023 tarihinde geri çekildiği anlaşılmaktadır.Bu açıklamalar ışığında; somut olayda davanın Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu tarafından yetkilendirilen onaylanmış kuruluş olan davalı taraf hakkında açıldığı, davacı yanca tespit talep edilmiş ise de tespit davasının açılmasında hukuki yarar bulunmadığı, eda veya inşai dava açılabilecek durumda tespit davası açılmasında davacının hukuki yararı bulunmadığı\" gerekçesiyle dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddine karar verilmiştir.
İSTİNAF SEBEPLERİ:Davacı vekili yasal süresi içinde sunmuş olduğu istinaf dilekçesinde; Somut uyuşmazlıkta 'hukuki yarar' yokluğuna dair hüküm tümüyle hatalı olup dava konusu ihtilafın çözümü tam olarak ve ancak bir tespit davası ikame edilmesiyle mümkün olduğunu, ikame edilen dava neticesinde elde edilecek tespit hükmü doğrultusundaki somut kazanımlar hakkında açıkça belirtmek gerekirse;-Sertifikanın 'süresinin dolması' ile 'geri çekilmesi' arasında önemli farklar ulunduğunu, süresi dolmuş sertifika, üreticinin, ürünün veya markanın itibarına zarar vermezken, geri çekilmiş sertifika ciddi bir itibar kaybına yol açtığını, dolayısıyla bu konuda tespit davası en elverişli yol olmakla birlikte, kanunda sınırlı haller için öngörülen inşai bir dava ikame edilmesi de bu konuda mümkün olmadığını,-Geri çekilmiş sertifikayla ilgili bilgiler kamuya açıktır ve internet üzerinden kolayca erişilebilir durumda olduğunu, kamuya açık bilgilendirmede test sonuçlarındaki uygunsuzluğun gerekçe olduğu belirtildiğini, fakat somut olayda aslında test uygunsuz olup geçerli bir test yapılmadığını, ...’in geri çekme kararı esasında geçerli bir teste dayanmadığını, bu uyuşmazlığın bir tespit davasıyla açığa çıkarılması gerekli ve yeterli olup bu konudaki menfaat bakımından inşai dava veya eda davası türleri noksan kaldığını, geri çekilme kararı hukuken geçerli kaldıkça, üretici kararın nedenini veya usulsüzlüğünü müşterilerine açıklamak durumunda olduğunu, somut olayda geri çekme kararının nedeni açıklanamamakta olduğundan, mahkemece elde edilebilecek bir tespit hükmü tek çare olduğunu,-Geri çekilmiş ... Sertifikasının müvekkilin ticari ilişkilerine doğrudan etkileri bulunduğunu, geri çekilme kararı hukuken geçerli kaldıkça, üretici kararın nedenini veya usulsüzlüğünü müşterilerine açıklamak durumunda kaldığını, somut olayda geri çekme kararının nedeni açıklanamamakta olduğundan, mahkemece elde edilebilecek bir tespit hükmü tek çare olduğunu,-Geri çekilmiş ... Sertifikası, ilgili kamu otoriteleriyle yürütülen süreçler bakımından da benzer sorunlara neden olduğunu, Sınıf III tıbbi cihaz üreticisi olarak müvekkilin, ülkelerin ilgili denetleyici ve düzenleyici otoritelerine, ürünle hakkındaki olumsuzlukları, komplikasyonları bildirme yükümlülüğü bulunduğunu, sertifikaların geri çekilmesi de bunlardan biri olduğunu, yine bu bildirim kapsamında da, söz konusu geri çekme kararının arkasındaki teknik standardizasyon gerekçesi ilgili kamu otoritelerine izah edilemediği, bunun temini adına ...’e yahut bir başka kuruma karşı başka bir ülkede, başkaca bir taleple dava açılması da mümkün olmadığını,-... Sertifikalandırma sürecinde yetkilendirilmiş kuruluşların birbirleriyle işbirliği söz konusu olduğunu, Daha önce geri çekilmiş bir ... sertifikası varken yeni bir sertifika başvurusunda bulunmak, ciddi zaman ve maliyet kayıplarına yol açmaktadır. Bu noktada, elde edilecek hukuka aykırılığın tespiti kararı sonrasında başka bir yetkilendirilmiş kuruluş nezdinde yeniden bir başvuruda bulunmak daha etkili bir çözüm olarak görünmektedir.-Adli yargı mahkemesinin bir akredite kuruluş yerine geçerek sertifika verilmesine veya geri çekme işleminin geri alınmasına dair bir hüküm tesis etmesi mümkün olmadığını, Mahkemece eda davası açılmasının mümkün olduğu hallerde tespit davası açılmasında hukuki yarar bulunmadığı kuralına atıfla hüküm kurulmuş ise de uyuşmazlık konusu olayda sertifika teminine dair açılabilecek bir eda davası da bulunmadığını, zira sertifikanın verilmesi, geri çekilmesi ve benzeri tüm işlemler uluslararası standartlara göre ve kanunla verilen yetkiye dayalı olarak akredite kuruluşlarca yapılmakta olup adli yargı mahkemesinin bir akredite kuruluş yerine geçerek sertifika verilmesine veya geri çekme işleminin geri alınmasına dair hüküm tesis etmesi mantıken ve hukuken doğru olmayacağını, Ancak, mahkemenin yaptıracağı bir teknik inceleme ile geri çekme işleminin hukuka aykırı olup olmadığını tespit etmesi mümkün olup somut uyuşmazlık çözümü için gerekli olduğunu, Bu konuda somut uyuşmazlığın usul hukuku bakımından aydınlatılması için mütalaasına başvurduğumuz İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Medeni Usul ve İcra İflas Hukuku Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. ..., kapsamlı ve objektif olarak dosyayı incelemiş, somut uyuşmazlıktaki hukuki yarar ile dava türü hakkında birebir aşağıdaki değerlendirmelerde bulunduğunu, \"...yetkilendirilmiş kuruluşların kararları, ... sertifikasyon sisteminin bütünlüğü ve standardizasyon ilkesi çerçevesinde değerlendirildiğinden, münferit bir eda davası ile geri çekme kararının hukuka aykırılığının giderilmesi tam anlamıyla mümkün olmayacağı, dolayısıyla, üreticinin hukuki güvencesinin sağlanabilmesi adına, geri çekme kararının hukuka aykırılığının tespitine yönelik bir dava açılması en uygun çözüm yolu olarak öne çıktığı\" mütalaa edildiğini, bu nedenle eksik bir değerlendirmeyle \"eda veya inşai dava açılabilecek durumda tespit davası açılmasında davacının hukuki yararı bulunmadığı\" kuralından hareketle verilen usulden ret kararı somut gerçeklerle bağdaşmadığını ileri sürmüştür.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRMESİ VE GEREKÇE:HMK'nın 355. ve 357. maddeleri gereğince istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle bağlı olarak ve kamu düzenine aykırılık hususlarını da gözetilerek yapılan inceleme neticesinde; Dava, ... ve ... sertifikalarının askıya alınması ve geri çekilmesi işlemlerinin hukuka aykırı olduğunun tespitine karar verilmesi istemine ilişkindir.Dosya kapsamına göre; tıbbı cihaz alanında yetkili kuruluş olan Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu, tıbbi cihazların test, muayene ve belgelendirme işlemlerini gerçekleştirmek ve uygunluk değerlendirmesi yapmak üzere bazı kuruluşları onaylanmış kuruluş olarak yetkilendirmekle görevli ve yetkili kılabileceği, davalı firma da bu bağlamda idari kurum tarafından yetkilendirilen kuruluşlardan olduğu, davacı üretici firmaya ait tıbbı cihazlar için verilen ... ve ... sertifikaların, davalı firma tarafından süresinden önce askıya alındığı ve geri çekildiği hususunda bir ihtilaf bulunmamaktadır. Davacı yan, davalının imalatçı tarafından karşılanmadığını tespit etmesi ve uygun düzeltici faaliyetin verilen sürede sağlanmaması durumunda, sertifikayı askıya alma veya geri çekme hakkı bulunduğunu, ancak uygunluk gerekliliklerinin tespit edilmeden, düzeltici faaliyetlerin belirtilmeden ve bunlar için süre verilmeden yapılan sertifikaların askıya alınması ve sonrasında geri çekilmesi işlemlerinde Tıbbi Cihaz Yönetmeliği ve ilgili diğer mevzuata aykırı olduğunu ileri sürerek ... ve ... sertifikalarının askıya alınması ve geri çekilmesi işlemlerinin hukuka aykırı olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun \"Dava Çeşitleri\" bölümünde ... davası başlıklı 105.maddesi \"... davası yoluyla mahkemeden, davalının, bir şeyi vermeye veya yapmaya yahut yapmamaya mahkûm edilmesi talep edilir.\",Tespit davası başlıklı 106.maddesi \" (1) Tespit davası yoluyla, mahkemeden, bir hakkın veya hukuki ilişkinin varlığının ya da yokluğunun yahut bir belgenin sahte olup olmadığının belirlenmesi talep edilir. (2) Tespit davası açanın, kanunlarda belirtilen istisnai durumlar dışında, bu davayı açmakta hukuken korunmaya değer güncel bir yararı bulunmalıdır. (3) Maddi vakıalar, tek başlarına tespit davasının konusunu oluşturamaz.\",İnşai dava başlıklı 108.maddesi \"(1) İnşaî dava yoluyla, mahkemeden, yeni bir hukuki durum yaratılması veya mevcut bir hukuki durumun içeriğinin değiştirilmesi yahut onun ortadan kaldırılması talep edilir. (2) Bir inşaî hakkın, dava yoluyla kullanılmasının zorunlu olduğu hâllerde, inşaî dava açılır. (3) Kanunlarda aksi belirtilmedikçe, inşaî hükümler, geçmişe etkili değildir.\" şeklinde düzenlenmiştir.Yargıtay yerleşik içtihatları uyarınca da tespit davası açılmasında hukuki yarar aranacağı, eda ve inşai dava açma imkanı bulunan hallerde tespit davası açılamayacağı kabul edilmiştir.O halde, davacının huzurdaki tespit davasını açmakta hukuki yararın mevcut olması gerekmektedir. Mahkemece eda veya inşai dava açılabilecek durumda tespit davası açılmasında davacının hukuki yararı bulunmadığı gerekçesiyle dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddine karar verilmiş ise de eda yada inşai dava açılmadan dava neticesinde elde edilecek tespit hükmü doğrultusunda davacının elde edeceği hukuki yararlar bulunmaktadır. Esasen dava dışı idari kurum tarafından yetkilendiren davalı firma tarafından verilen ... ve ... sertifikalar ile sertifikaların askıya alınması ve geri çekilmesi işlemlerinin davacının halihazırda ve gelecekteki tüm ticari faaliyetini etkileyen bir durumdur. Dosyaya sunulan Prof. Dr. ...'nın hukuki mütalaasında ifade edildiği gibi söz konusu sertifikının geri çekilmesi işleminin hukuka aykırılığının tespitinin, davacının müteakip ticari faaliyetleri üzerinde doğrudan sonuç doğuracağı, müstakbel ihtilafları engelleyeceği hususu çekişmesizdir. Kaldı ki davalı, dava dışı idari kurum tarafından yetkilendirilmiş özel bir şirket olması nedeniyle, davalının yapmış olduğu işlemlerden dolayı, dava dışı idari kuruma, idari yargılamadaki gibi açılabilecek bir iptal davası (sertifikanın askıya alınması ve geri çekilmesi işleminin iptali) bulunmadığından, diğer bir ifade ile açılacak eda davası yada inşai dava ile mahkemenin, davalı akredite kuruluşun yerine geçerek sertifika verilmesine veya geri çekme işleminin geri alınmasına (iptaline) dair bir hüküm tesis etmesi mümkün olmadığından, münferit bir eda yada inşai dava ile geri çekme kararının hukuka aykırılığın giderilmesi tam anlamıyla mümkün olmayacaktır. Bu itibarla davacı yanın, söz konusu ... ve ... sertifikalarının askıya alınması ve geri çekilmesi işlemlerinin hukuka aykırı olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmesinde hukuki yararı bulunduğundan işin esasına geçilerek karar verilmesi gerekirken hukuki yanılgı ile yazılı şekilde karar verilmesi hatalı olmuştur.Açıklanan nedenlerle, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne; kararın açıklanan gerekçeler doğrultusunda kaldırılmasına ve davanın yeniden görülmesi için 6100 sayılı HMK'nın 353-(1).a.6 maddesi gereğince dosyanın mahkemesine iadesine, karar verilmiş aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.
H Ü K Ü M:Gerekçesi yukarıda izah edildiği üzere; 1-Davacının istinaf başvurusunun KABULÜ ile, İSTANBUL ANADOLU 10. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'nin 05/11/2024 tarihli ve 2023/916 Esas 2024/696 Karar sayılı kararının 6100 sayılı HMK'nun 353/1.a.6 maddesi uyarınca KALDIRILMASINA, 2-Dosyanın, Dairemiz kararına uygun şekilde yargılama yapılarak yeniden bir karar verilmek üzere mahal mahkemesine İADESİNE, 3-Davacının tarafından yatırılan başvuru harcının Hazineye gelir kaydına, karar harcının istemi halinde davacıya iadesine, 4-Davacının yapmış olduğu istinaf yargılama giderlerinin ilk derece mahkemesince yeniden verilecek kararda dikkate alınmasına, 5-İstinaf yargılaması sırasında duruşma açılmadığından vekalet ücreti takdirine yer olmadığına, 6-Kararın ilk derece mahkemesince taraflara tebliğine,Dosya üzerinden yapılan inceleme neticesinde, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 362/1.g bendi gereğince kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi.02/07/2025