T.C.
ANTALYA
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
YEDİNCİ HUKUK DAİRESİ
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İncelenen Kararın
Mahkemesi:Antalya 2. Asliye Ticaret Mahkemesi \t\t
Tarihi:13/04/2021
Davanın Türü:Menfi Tespit (Eser Sözleşmesi) (Antalya Genel İcra ... E.)
Dava Tarihi:04/01/2021
Karar Yazım T:24/06/2025
İlk derece mahkemesince verilen karar istinaf edilmekle dairemiz üyesi tarafından hazırlanan rapor okunduktan ve dosya kapsamı incelendikten sonra yapılan müzakere sonucu gereği düşünüldü;
I. DAVA
Davacı vekili açtığı dava ile, davalı şirketin müteahhitliğini aldığı inşaat işlerinin, demir kalıp ve beton işçiliğinin, davacı tarafından 82.000,00 TL iş bedeli karşılığında yapılması hususunda anlaşma yapıldığını, yapılacak işlerin teminatı olarak, iş bitiminde iade edilmek üzere, davaya konu 82.000,00 TL bedelli bononun davacı tarafından imza atılmak suretiyle, diğer kısımları boş olarak davalı şirkete teslim edildiğini, yaklaşık 1 aylık çalışma sonrası davalı şirketle, dava dışı iş sahibi arasında anlaşmazlık çıkması üzerine davacının üstlendiği işe devam edemediğini, davalı şirket tarafından, davacıya ödeme yapılmadığını, söz konusu bononun davalı şirket tarafından, diğer davalı ...'ya cirolandığını ve davalı ... tarafından, bu bonoya istinaden davacı ve davalı şirket aleyhine icra takibi başlatıldığını belirterek, davacının borçlu olmadığının tespiti ile davalıların kötü niyet tazminatına mahkum edilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
II. CEVAP
Davalı ... vekili cevabında, öncelikle davacının temel borç ilişkisine dayalı def'ilerinin bonoyu düzgün ciro zinciri ile elinde bulunduran ve iyi niyetli hamil olan davalıya karşı ileri sürülemeyeceğini, haricen edindikleri bilgiye göre, söz konusu bononun davacı tarafından başka bir borca istinaden diğer davalıya verildiğini, akabinde borç nedeniyle davalı şirket tarafından cirolanarak davalı ...'a verildiğini, bono üzerinde nakden kaydının bulunduğunu, teminat olarak verildiği belirtilen bono ile taraflarınca icra takibine konu edilen bononun birbirinden farklı olduğunu, ispat yükünün davacıda olduğunu ve senedin teminat senedi olduğunu yazılı delille ispat etmesi gerektiğini belirterek, davanın reddine ve kötü niyet tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini istemiştir.
Davalı şirket tarafından cevap dilekçesi sunulmamıştır.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk derece mahkemesi, davacıya karşı bono alacaklısı olarak takip başlatan ve alacak talebinde bulunan davalı ... olup, davalı ... Ltd. Şirketinin bonodan ve takipten kaynaklı herhangi bir alacak talebinin olmadığı, dolayısıyla eldeki dava açısından pasif husumet ehliyeti bulunmayan davalı şirkete açılan davanın, HMK'nın 114/1-d ve 115/2 maddeleri uyarınca dava şartı yokluğundan usulden reddedilmesi gerektiği, davalı ...'ya açılan davanın değerlendirilmesinde ise, TTK 687. maddesi uyarınca, poliçeden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def'ileri başvuran hamile karşı ileri süremeyeceği, meğer ki hamil, poliçeyi iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun, dava konusu bonolar unsurları tam olduğundan kambiyo senedi vasfında olup, TTK 778/1-a maddesi uyarınca bonolarda da uygulama alanı bulunan 687. madde dikkate alındığında, davacının, lehtar şirket ile olan temel ilişkiden kaynaklı defileri, diğer davalı ...'a karşı ileri sürebilmesi için, ...'ın bonoyu iktisap ederken lehtar ile keşideci olan davacı arasındaki bu temel ilişki ile bononun bedelsiz olduğunu bilmesi ve bile bile davacı borçlu zararına hareket etmiş olması gerektiği, dava dilekçesinde davalı ...'ın bonoyu iktisap anında kötü niyetli olduğu veya ağır kusurunun bulunduğu yönünde ortaya atılmış tek bir iddianın bile bulunmadığı, olmayan iddianın ispatının da olamayacağı, bu nedenle davacıya yemin hakkının hatırlatılmadığı, diğer taraftan bedelsiz senedi kullanmak suç olup, HMK'nın 226/3 maddesi uyarınca konusu suç olan vakıalar hakkında yemin deliline başvurulamayacağından, bu yönde herhangi bir işlem yapılmadığı, dolayısıyla davacı taraf, hamilin kötüniyetli olduğunu iddia ve ispat edemediğinden, temel ilişkiden kaynaklı def'ilerin gerçekliğini araştırmanın da hükmü etkiler bir yönünün olmadığı kanaatiyle, bu yönde herhangi bir inceleme ve araştırma yapılmaksızın davanın reddine karar verildiği, mahkemece verilen tedbir kararı uygulanmadığından ve bu nedenle koşulları oluşmadığından davalı ...'ın tazminat talebinin de reddedilmesi gerektiği gerekçesiyle, davalı ... ... San. ve Tic. Ltd. Şirketi aleyhine açılan davanın pasif husumet yokluğu sebebiyle usulden reddine, davalı ... aleyhine açılan davanın reddine, mahkemece verilen tedbir kararı uygulanmadığından ve bu nedenle koşulları oluşmadığından davalı ...'ın tazminat talebinin reddine karar vermiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk derece mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.
B. İstinaf Nedenleri
Davacı vekili, kararın usul ve yasaya aykırı olduğu, cevap dilekçesinde açıklanan nedenlerle, dava konusu teminat senedinin bedelsiz hale geldiği, davacının, davalılara karşı borcunun bulunmadığı, teminat olarak verilen bononun geri kalan kısımlarının sonradan doldurularak davacının aleyhine kullanıldığı, davacıyı menfi tespit davası açmaya zorlayan takibin haksız ve kötü niyetli olduğu, dava konusu bononun teminat olarak düzenlendiğinin dosyaya sundukları yazılı delillerle sabit olduğu, davacının iş bu bonodan dolayı davalılara borçlu olmadığının tespit edilmesi ve icra takibinin durdurulmasına karar verilmesi gerektiği gibi nedenlerle kararı istinaf etmiştir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Dava, İcra İflas Kanununun 72. maddesine göre açılmış menfi tespit davasıdır. Davacı ile davalı şirket arasında TBK 470 vd. maddelerinde düzenlenen eser sözleşmesi bulunmakta olup, davacı yüklenici, davalı şirket ise iş sahibidir. İddiaya göre, davacı tarafından, davalı şirkete teminat olarak verilen bono ciro yoluyla diğer davalıya temlik edilmiştir.
2. Ön İnceleme ve İncelemenin Kapsamı
İlk derece mahkemesi kararının; kesinlik, süre, istinaf başvuru şartları ve diğer usul konuları yönünden HMK 352. maddesine göre ön incelemesi yapılmış ve eksiklik bulunmadığı anlaşılan dosyanın incelenmesine geçilmiştir. İstinaf incelemesi de, HMK 355. maddesi göz önünde bulundurularak, kamu düzeninden olan hususlar re'sen gözetilmek suretiyle istinaf sebepleriyle sınırlı olarak yapılmıştır.
3. Değerlendirme
3.1.Taraf sıfatı, bir başka deyişle husumet ehliyeti dava konusu hak ile kişiler arasındaki ilişkiyi ifade eder. Sıfat, bir maddi hukuk ilişkisinde tarafların o hak ile ilişkisinin olup olmadığının belirlenmesi anlamına gelir. Davacı sıfatı, dava konusu hakkın sahibini, davalı sıfatı ise dava konusu hakkın yükümlüsünü belirler. Uygulamada davacı sıfatı aktif husumeti, davalı sıfatı ise pasif husumeti karşılayacak şekilde değerlendirilmektedir. Dava konusu şey üzerinde kim ya da kimler hak sahibi ise, davayı bu kişi veya kişilerin açması ve kime karşı hukuki koruma isteniyor ise o kişi veya kişilere davanın yöneltilmesi gerekir. Bir kimsenin davacı veya davalı sıfatına sahip olup olmadığı, tıpkı hakkın mevcut olup olmadığının tayininde olduğu gibi maddi hukuka göre belirlenir. Taraf sıfatının mahkemece re'sen gözetilmesi gerekir ise de, ilk derece mahkemesinin taraf sıfatını dava şartı olarak nitelendirmesi ve bu yönde hüküm tesis etmesi usul ve yasaya uygun düşmemektedir.
3.2.Somut olayın incelenmesinde, davaya konu bononun keşidecisi davacı, lehtarı ise davalı şirkettir. Söz konusu bono, davalı ...'a, davalı şirket tarafından ciro yoluyla devredilmiş olup, davalı ... tarafından bu bonoya istinaden davacı ve davalı şirket aleyhine icra takibi başlatılmıştır. Davacı takibe konu bononun teminat senedi olduğunu ve davalı şirketle aralarında düzenlenen eser sözleşmesine istinaden iş bitiminde iade edilmek üzere bu senedin teminat olarak davalı şirkete verildiğini, bedelsiz kalan bononun geçersiz hale geldiğini ileri sürerek, borçlu bulunmadığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir. Dosya içerisinde mevcut, davacı ve davalı şirket arasında düzenlenen \"İnşaat Kalıp İşi Sözleşmesi\" başlıklı 11/11/2017 tarihli sözleşmesi ile yapılacak işlere teminat olarak alınan 82.000,00 TL'lik senedin, iş bitiminde tekrar iade edileceği hususu düzenlenmiştir.
3.3. Mahkemece her ne kadar davalı şirket hakkında açılan davanın, davalı şirketin takip alacaklısı olmadığından bahisle pasif husumet yokluğu nedeniyle davanın reddine karar verilmiş ise de, davaya konu senette davalı şirket lehtar olup, davacının öncelikle lehtara karşı borçlu bulunmadığının ispatlanması gerekmektedir. (Bkz. Emsal Yargıtay 11. HD 26/01/2023 tarih 2022/110 Esas 2023/592 Karar) Bu nedenlerle, davalı şirket yönünden, davanın pasif husumet yokluğundan reddine karar verilmesi usul ve yasaya uygun düşmediğinden, taraf delillerinin eksiksiz şekilde toplanması ve değerlendirilmesi suretiyle, her iki davalı yönünden davanın esası hakkında hüküm tesis edilmesi gerekmektedir.
3.4. Yukarıda açıklanan nedenlerle, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile HMK'nun 353/1-a/6 maddesi uyarınca, esası incelenmeden kararın kaldırılmasına karar vermek gerekmiştir.
V. KARAR
1)Yerel mahkeme kararının esası incelenmeksizin ORTADAN KALDIRILMASINA ve davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye GÖNDERİLMESİNE,
2)Peşin alınan istinaf karar harcının isteği halinde ilk derece mahkemesince istinaf yoluna başvuran tarafa iadesine,
3)Dosya üzerinde yapılan inceleme neticesinde 24/06/2025 tarihinde HMK'nun 362. maddesi uyarınca kesin olarak oybirliği ile karar verildi.\t
...