T.C.
ANTALYA
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
11. HUKUK DAİRESİ
KARAR TARİHİ : 11/06/2025
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: Denizli 1. Asliye Ticaret Mahkemesi
KARAR TARİHİ: 22/12/2021
DAVANIN KONUSU: Menfi Tespit
GEREKÇELİ KARAR
YAZIM TARİHİ: 11/06/2025
İlk Derece Mahkemesinin kararı ve dosya içerisinde bulunan belgeler okunup incelendi.
Üye hakimin görüşü değerlendirildi.
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVACININ İDDİALARININ ÖZETİ:
Davacı vekili; müvekkili davacı şirketin davalı...verdiği iplikler için önceden avans niteliğinde çekler verdiğini, dava konusu ...A.Ş. ...Şubesi ...hesap no ya ait keşidecisi müvekkili, lehtarı davalı... A.Ş. olan... nolu 05.10.2016 tarihli 205.750,00-TL bedelli çek ile... Şubesi... hesap noya ait keşidecisi müvekkili şirket, lehtarı davalı... ve Tic. A.Ş. olan ... nolu 19.10.2016 tarihli 200.650,00-TL bedelli ... nolu 26.10.2016 tarihli 247.200,00-TL bedelli çekleri de bu amaçla avans olarak verdiğini, davalı şirket hesabına borç kaydedildiğini, çeklerin ödeme amaçlı verilen çeklerden olmadığını, davalı şirketin iplik siparişi karşılığı almış olduğu bu çeklere ilişkin teslim etmesi gereken iplikleri teslim etmediğini, bu hali ile dava konusu çeklerin bedelsiz kaldığını, davalı bankanın çek teslim yazısında da görüleceği üzere tahsil cirosu ile aldığı bu çeklerde meşru hamil olmadığı gibi müvekkilinin bu çeklerden dolayı borçlu olmadığını bilen durumda olduğunu, bedelsizlik şahsi defilerini tahsil cirosu ile hamil olan bankaya karşı da ileri sürdüklerini, davalı .... tarafından davalı bankaya verilen çekleri gösteren davalı banka tarafından düzenlenen ve imzalanan çek teslim bordrosunda tahsil olarak verildiği yazılı olup, davalı banka tarafından tahsil amaçlı olarak alındığının açıkça görüldüğünü, dava konusu çeklerin ödeme amaçlı değil satış avansı olarak verilen çeklerden olması ve ipliklerin de teslim edilmemiş olması sebebi ile müvekkilinin borçlu olmadığının tespitini talep ettiklerini, menfi tespit davasında lehtar ve cirantaların ve hamillerin birlikte davalı gösterilmesi zorunlu olduğu için lehtar şirketin de davalı gösterildiğini, buna karşı ileri sürülen şahsi defilerin tahsil cirosu ile hamil olan bankaya karşı da ileri sürüldüğünü beyanla öncelikle dava konusu çeklerin bankaya ibrazı halinde davalılara ödenmemesi ve icra takibine konulmaması için ihtiyati tedbir kararı verilmesini, dava konusu çeklerden dolayı müvekkili şirketin davalılara borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
DAVALININ SAVUNMALARININ ÖZETİ:
Daval.... A.Ş. vekili; müflis ... San. Tic. A.Ş. hakkında 26/10/2016 tarihinde Denizli Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ...Esas sayılı dosyasından iflas kararı verildiğini, 1. alacaklılar toplantısının yapıldığını, iflas idaresinin seçildiğini ancak iflas kararı kesinleşmediğinden henüz İİK'nın 237. maddesi uyarınca 2. alacaklılar toplantısının yapılmadığını, iflas ertelenmesinin en başta gelen amacının şirket aktifinin muhafaza edilmesi olduğunu, müflis şirket ...Tic. A.Ş.'nin 2016 yılının Nisan ayında iflas erteleme talebinde bulunduğunu, mahkemece 12/04/2016 tarihinde şirkete kayyım olarak Avukat ..., Tekstil Mühendisi ... ve SMMM...nin atandığını, dava dilekçesinin havale tarihinin 25/05/2016 olduğunu, müflis ...Tic. A.Ş.'nin 2016 yılının Nisan ayında iflas erteleme talebinde bulunmasının ardından şirket yetkililerinin FETÖ/PYD'ye yönelik soruşturma kapsamında tutuklanması talep edilmiş olup yargılamalarının devam ettiğini, şirketlerin ise bir yandan iflasına karar verildiğini, öte yandan yönetim ve denetiminin TMSF’ye devredilmiş olduğunu, huzurdaki dava iflastan önce açılmış olmakla gerek iflas idaresinin gerekse de müflis şirketin işbu davanın açılmasına sebebiyet vermediğini beyanla davanın davalı müflis şirket yönünden İİK'nın m. 194 uyarınca ikinci alacaklılar toplanmasından 10 gün sonrasına dek durdurulmasına, müflis şirket yetkilileri hakkında yürütülen FETÖ/PYD soruşturmasının davanın sonucunu etkileyecek olması nedeniyle bekletici mesele yapılmasını, haksız ve hukuka aykırı davanın reddine, müvekkili iflas idaresi davanın açılmasına sebebiyet vermediğinden yargılama gideri ile vekalet ücretinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı (Temlik Eden) ... A.Ş. vekili; müvekkili bankanın eldeki dosyaya konu çekler kapsamındaki alacağı da dahil olmak üzere...şirketinden olan tüm hak ve alacaklarını .... adlı şirkete devir ve temlik ettiğini beyanla vaki temlik sebebiyle müvekkili bankanın ve ofislerinin iş bu dosya ile ilgisi sona ermiş olup dosya kapsamında müvekkili banka ve vekili olarak taraf sıfatının kaldırılmasını, bu aşamadan sonra dosyada yapılacak tüm işlem ve tebligatlarda muhatap olarak temlik alan şirketin dikkate alınmasını talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ:
Mahkemece, \"...Şubesine ait keşidesinin davacı olduğu, lehtarının davalı Müflis .... olan 05/10/2016 tarihli 205.750,00 TL bedelli çek, ...Şubesine ait keşidesici davacı olan lehtarı davalı ... AŞ.olan 19/10/2016 tarihli 200.650,00 TL ve 26/10/2016 tarihli 247.200,00 TL bedelli çeklerin sipariş karşılığı davacı tarafından davalı Müflis... A.Ş.ye verilip verilmediği, karşılığı malların teslim edilip edilmediği, davalı bankaya ciro edilen çekler nedeniyle davacının borçlu olup olmadığının tespiti hususlarında taraflar arasında çekişme bulunmaktadır.Mali müşavir bilirkişi ... 10.11.2021 tarihli raporunda , davacı .... İth. Ve Tic. Ltd. Şti.'nin dava konusu olan... şubesine ait keşidecinin davacı olduğu lehtarının davalı Müflis... A.Ş. olan 05.10.2016 tarihli 205.750.TL bedelli çek, ... Şubesine ait keşideci davacı olan lehtarı davalı olan ... A.Ş. olan 19/10/2016 tarihli 200.650.-TL ve 26/10/2016 tarihli 247.200.-TL bedelli çeklerin davalı müflis ... A.Ş'ne 29.01.2016 tarihinde iplik alımı için verilmiş olup, çeklerin karşılığında müflis ..A.Ş.'den faturalar ile toplamda 2.150.000,67.-TL iplik alınmış olduğu, davacı .... Şti.nin vermiş olduğu dava konusu 3 adet çeklerin toplam tutarlarının 653.600.TL çeklerin karşılıksız çıkmış olduğunun tespit edilmesi karşısında davacının davasının reddine\" karar verilmiştir.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:
Karara karşı, davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; dava konusu çeklerden dolayı müvekkili şirketin davalılara borçlu olmadığının tespiti istemi ile açmış oldukları davada İlk Derece Mahkemesi ilamında itiraz ettikleri bilirkişi raporunun hükme esas alındığını, dava konusu çeklerin davalı şirket tarafından aynı anda teslim edilmesi gereken ipliklerin siparişi için avans olarak verildiğini, ancak davalı şirket tarafından iplikler teslim edilemediği için bu çekleri kendi hesabında borç olarak kaydettiğini ve müvekkili şirketin bu çeklerden dolayı davalı şirket kayıtlarına göre alacaklı hale geldiğini, müvekkili şirketin davalı ...Şirketi'ne çekleri teslim ettiği tarihte mal alınmadığını, davalı şirketin, müvekkili şirketten bu tarihte alacağının olmadığını, davalı şirketin ticari defterinde kaydın da bu şekilde olduğunun bilirkişi raporunda gösterildiğini, çek teslimi sırasında davalı müflis şirketin müvekkili davacı şirketten alacağı olmadığını, ipliklerin teslim edilmediğini, dava konusu çeklerin ödeme amaçlı verilmediğinin sabit olduğunu, ancak bilirkişi raporunda çeklerin verilmesinden çok sonra davalı müflis şirket tarafından düzenlenen fatura kayıtlarına göre de inceleme yaparak, çeklerin ödeme amaçlı verildiğini değerlendirdiğini, İlk Derece Mahkemesi'nin de bilirkişinin bu görüşüne göre hüküm kurduğunu, oysa dava konusu çeklerin verilmesinden çok sonraki cari hesap ilişkisinin dava konusu olan çeklerle ile ilgili olmadığını, İlk Derece Mahkemesi'nin çeklerin verilmesinden çok uzun zaman sonrasında oluşturulan cari hesap hareketine göre değerlendirme yaparak çeklerin ödeme amaçlı olarak verildiği görüşünün usul ve yasaya uygun olmadığını, dava konusu çeklerin davalı müflis şirkete verildiğinde ödeme amaçlı verilmediğini, aynı anda teslim edilecek iplik siparişinin avansı olarak verildiğini ve ipliklerin bu tarihte teslim edilmemiş olması sebebi ile bedelsiz olduklarını, davalı şirketin cevap dilekçesinde bu çeklerin ödeme amaçlı verildiğini de iddia etmediğini, bu nedenlerle çeklerin ödeme amaçlı olarak verildiği gerekçesi ile müflis davalı şirket yönünden davanın reddi kararının yerinde olmadığını, İlk Derece Mahkemesi'nin temlik eden davalı ... yönünden hukuki değerlendirme yapmadan bu davalı yönünden de davanın reddine karar vermiş olmasının usul ve yasaya uygun olmadığını, İlk Derece Mahkemesi tarafından davalı banka kayıtları incelenmeden hüküm verildiğini, temlik eden davalı bankanın dava konusu çekleri davalı ... Şirketi'nden tahsil cirosu ile alması ve meşru hamil olmamasına dair dava nedenlerinin ve dosyaya sunulan çek teslimi bordoları da incelenmeden hüküm verildiğini, davalı bankanın temlik cirosu ile değil, tahsil cirosu ile hamil olduğu çeklerde yetkili ve meşru hamil olmadığını, bu nedenle müvekkil şirketin çeklerden dolayı bankaya borçlu olmadığını, İlk Derece Mahkemesince bilirkişi incelemesi yapılmasına dair talepleri değerlendirilmeden karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu beyanla İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE:
Dava, ticari satım ilişkisi kapsamında avans çeki olarak verildiği iddia olunan çekler nedeniyle borçlu olunmadığının tespiti istemine ilişkindir.
Mahkemece yazılı gerekçeyle, davanın reddine karar verilmiştir.
Dairemizce istinaf incelemesi, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.
TBK'nın 207. maddesi, “Satış sözleşmesi, satıcının, satılanın zilyetlik ve mülkiyetini alıcıya devretme, alıcının ise buna karşılık bir bedel ödeme borcunu üstlendiği sözleşmedir. Sözleşme ile aksi kararlaştırılmadıkça veya aksine bir âdet bulunmadıkça, satıcı ve alıcı borçlarını aynı anda ifa etmekle yükümlüdürler.\" hükmünü haizdir. Madde hükmünden de anlaşılacağı üzere, aksi kararlaştırılmadıkça satış sözleşmelerinde alıcı ile satıcının edimlerini aynı anda eda etmeleri esastır. O halde, alım satım akdine konu malı teslim almadan satıcıya avans ödemesi yaptığını iddia eden davacı, bu iddiasını ispat yükü altındadır. Satış sözleşmesinde aksine bir anlaşma olmadığı takdirde, tarafların edimlerini aynı anda ifa etmeleri kural olduğundan, peşin satış karinesi uyarınca davacının davalıya avans niteliğinde çek ile ödeme yaptığını yazılı delillerle kanıtlaması gerekir. Ayrıca çek, mevcut bir borcun tasfiyesi amacıyla verilen bir ödeme aracı olup, çekin de avans olarak verildiğini ispat yükü davacı üzerindedir. Diğer yandan çek, bağımsız borç ikrarını içeren bir senettir. Bu nedenle bir illete bağlı olması gerekmez ve kural olarak ispat yükü, çekin bedelsiz olduğunu ileri süren tarafa aittir.
Davacı tarafça; davaya konu çeklerin davalıya mal alımı için avans olarak verildiği, ancak karşılığında mal teslim edilmediği ileri sürülmüştür. Davalı şirket ise çeklerin iplik alımı karşılığında ödeme amacıyla verildiğini savunmuştur.
Somut olayda; davaya konu... Şubesine ait keşidecisi davacı lehtarı davalı Müflis ...A.Ş. olan 05.10.2016 tarihli 205.750,00-TL bedelli çek, ... Şubesine ait keşidecisi davacı, lehtarı davalı Müflis ...A.Ş. olan 19/10/2016 tarihli 200.650,00-TL ve 26/10/2016 tarihli 247.200,00-TL bedelli çeklerin davalı Müflis ...A.Ş. tarafından ciro edilerek davalı temlik eden bankaya verildiği, çeklerin davalı tarafından ibrazında karşılığının bulunmadığının belirlendiği anlaşılmıştır.
Davacı ile davalı Müflis ... A.Ş.'nin ticari defterleri üzerinde yaptırılan bilirkişi incelemesinde; dava konusu çeklerin tarafların ticari defterlerinde kayıtlı olup, 2016 yıl sonu itibariyle davacı şirketin davalıdan toplam 2.150.000,67-TL bedelli fatura karşılığı mal alımı gerçekleştirdiği, davaya konu çeklerin de satın alınan mallar karşılığı davacı yanca ödeme amacıyla verildiğinin tespit edildiği, bu bağlamda davacı yanca davaya konu çeklerin avans çeki olduğu usulüne uygun delillerle ispat edilemediğinden, davalı temlik eden bankanın da yetkili hamil olması sebebiyle İlk Derece Mahkemesince davalı şirket ve davalı banka yönünden davanın reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik bulunmamaktadır.
HMK. m. 359/3 uyarınca; dosya kapsamındaki yazı, belge ve bilgilere, yasaya uygun gerektirici nedenlere, İlk Derece Mahkemesi kararının gerekçesinde dayanılan delillerle, delillerin tartışılması sonucu maddi olay ve hukuki değerlendirmede usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına, HMK m. 355/1. gereği incelemenin istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılıp, re'sen gözetilmesi gereken, kamu düzenine herhangi bir aykırılığın da bulunmamasına, kararın usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğunun anlaşılmasına göre; davacı vekilinin istinaf itirazları yerinde görülmediğinden HMK m. 353/1-b-1. gereğince istinaf başvurusunun esastan reddine karar vermek gerektiği anlaşıldığından aşağıdaki hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM:Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davacı vekilinin İlk Derece Mahkemesi kararına ilişkin istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b.1 maddesi gereğince ESASTAN REDDİNE,
2-492 Sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gerekli 615,40-TL maktu istinaf karar harcından peşin olarak yatırılan 80,70-TL harcın mahsubu ile bakiye 534,70-TL istinaf karar harcının davacıdan tahsili ile Hazineye GELİR KAYDINA, harç tahsil müzekkeresinin İlk Derece Mahkemesince YAZILMASINA,
3-Davacının istinaf başvurusu nedeniyle yapılan yargılama masraflarının kendi üzerinde BIRAKILMASINA,
4-Kullanılmayan istinaf gider avansının 6100 Sayılı HMK'nın 333. maddesi uyarınca karar kesinleştiğinde İlk Derece Mahkemesince ilgilisine İADESİNE,
5-İstinaf incelemesi dosya üzerinden yapıldığından davalı lehine vekalet ücreti takdirine YER OLMADIĞINA,
6-Kararın Dairemiz tarafından taraflara TEBLİĞİNE,
Dair; dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda, 6100 Sayılı HMK'nın 361/1. maddesi gereğince Dairemiz kararının tebliğinden itibaren İKİ HAFTALIK süre içinde Yargıtay nezdinde temyiz kanun yolu açık olmak üzere karar verildi. 11/06/2025
...