T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
13. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2022/2119 Esas
KARAR NO: 2025/738 Karar
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İstanbul Anadolu 9. Asliye Ticaret Mahkemesi
NUMARASI: 2019/178 Esas- 2021/484 Karar
DAVA: Menfi Tespit (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan)
İlk derece Mahkemesinde yapılan inceleme sonucunda verilen karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulmuş olmakla dava dosyası incelendi:
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMASININ ÖZETİ: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davacı yanın 07.01.2019 tarihinde davalı yandan 35.000,00 TL değerinde cam satın aldığını, alınan ürünlerin ödemesinin ... Küçükbakkalköy Şubesine ait ... çek numaralı 30.05.2019 tarihli 20.000,00 TL tutarlı ve ... çek numaralı, 30.04.2019 tarihli ve 15.000,00 TL tutarlı çek ile yapıldığını, davalı yan tarafından kısmi ayıplı ürünlerin teslim edildiğini, taraflar arası yapılan görüşmeler neticesinde davalı yanın ürünleri değiştireceğinin bilgisinin alındığını, fakat aradan zaman geçmesine rağmen ürünlerin değiştirilmediğini hatta davalı yana ulaşılamadığını, davacı yan tarafından Kadıköy ... Noterliğinin 04.02.2019 tarihli ... yevmiye numaralı ihtarnamenin keşide edildiğini, fakat adresin boş olmasından dolayı ihtarnamenin iade edildiğini, davacı yanın araştırmaları sonucu yeni adresin bulunduğunu ve Kadıköy ... Noterliğinin 19.03.2019 tarihli ... yevmiye numaralı ihtarnamenin keşide edildiğini, ihtarnamenin keşide edilmesine rağmen çeklerin davacı yana iade edilmediğini beyanla, davacı yanın davalı yana 07.01.2019 tarihli şifahi cam satış sözleşmesinden ve sözleşme uyarınca davalı yana teslim edilen ... Küçükbakkalköy Şubesine ait ... çek numaralı 30.05.2019 tarihli 20.000,00 TL tutarlı ve ... çek numaralı, 30.04.2019 tarihli ve 15.000,00 TL tutarlı çekler, 29.853,95 TL yönünden bedelsiz kaldığından, davalı yanın, davalıya 29.853,95 TL için borçlu olmadığının tespitine, davacı yanın ve 3. Kişilerin telafisi imkansız zararlarının hasıl olmaması amacıyla, dava konusu çeklerin cirosunun, icraya konulmasının, icraya konulması halinde tahsilinin teminatsız surette, ihtiyati tedbiren durdurulmasını talep ve dava etmiştir. Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Davalı yan tarafından, dava konusu ürünlerin sözleşmeye uygun ve irsaliyeli fatura düzenlenerek, davacı yana imzası karşılığı teslim edildiğini, davacı yan tarafından gönderilen ihtarnamede çeklerin iadesinin talep edildiğini fakat herhangi bir ayıp ihbarında bulunulmadığını, ürünlerin davacı yana peyder pey teslim edildiğini ve defterlere işlendiğini, davalı yanın alacaklıya borcunun bulunmadığını beyanla, davanın reddine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı yan üzerinde bırakılmasına, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARININ ÖZETİ: İlk Derece Mahkemesi 24/06/2021 tarih ve 2019/178 Esas- 2021/484 Karar sayılı kararında; \"...Taraflar arasında ticari ilişki bulunduğu hususunda ihtilaf bulunmadığı, davalı tarafından davacı tarafa 15.146,05 TL tutarında 3 adet fatura düzenlendiği, faturalara karşılık davacı tarafından davalı tarafa 3 parça halinde toplam 45.000 TL tutarında çek ödemesi yapıldığı, davalı vekili tarafından cevap dilekçesi ekinde sunulan 15.146 TL tutarındaki 3 adet faturanın davacı taraf ticari defterinde aynen kayıtlı olduğu, davacı tarafın davalı tarafa faturadan kaynaklı borcunun 15.146,05 TL olduğu, davacı tarafından davalı tarafa faturalara karşılık toplam 45.000 TL tutarında 3 adet çek ödemesi yapıldığı, davacı tarafından davalı tarafa ticari ilişkiye istinaden verilen va dava konusu edilen ... A.Ş. Küçükbakkalköy Şubesine ait ... çek numaralı, 30.05.2019 keşide tarihli ve 20.000 TL meblağlı çek ile aynı bankaya ait ... çek numaralı, 30.04.2019 keşide tarihli, 15.000 TL meblağlı çeklerin lehdarı olan davalı tarafından cirolanarak tedavüle sokulduğu, dava konusu çeklerin ... Bankası A.Ş. Gayrettepe Ticari Şubesi tarafından keşide tarihinde çeki ibraz eden dava dışı hamil ..şirketine ödendiği, davaya konu çeklere karşılık ürünlerin davalı tarafından tesliminin ispat edilemediği, davacı tarafından İ.İ.K. 72. Maddesine istinaden takipten önce menfi tespit davası açılmış ise de, dava devam ederken davaya konu çek bedellerinin ödenmesi nedeniyle menfi tespit davasının istirdat davasına dönüştüğü, davacı vekili tarafından 19.01.2021 tarihli ıslah dilekçesi ile menfi tespit talepli davasının ödeme nedeniyle ödenen bedelin istirdatına çevirdiği, ıslah dilekçesi ile 29.853,95 TL'nin istirdatı talep edilmiş ise de; ticari ilişkiye istinaden davacı tarafından davalı tarafa verilen 10.000 TL meblağlı çekin (davacı ticari defterinde kayıtlı olan) dava konusu edilmediği, ödeme tarihinden itibaren avans faizi talebinin yerinde olduğu anlaşılmakla; davanın kısmen kabulüne dair karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur...\"gerekçesi ile, ''1-Davanın KISMEN KABULÜ ile; Dava konusu ... Küçükbakkalköy Şubesi'ne ait ... çek numaralı, 30/05/2019 keşide tarihli 20,000,00 TL tutarlı, 30.05.2019 tarihinde tahsil edilen çek yönünden; çekin 19.853,95 TL'lik kısmı yönünden davacının davalıya borçlu olmadığının tespitine, 19.853,95 TL'lik kısmının ödeme tarihi olan 30/05/2019 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan istirdatına, 2-Fazlaya dair talebin REDDİNE'' karar verilmiş ve karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ: Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; 22.04.2021 tarihli mali müşavir bilirkişi raporunda da belirtildiği üzere müvekkil şirketin incelemeye alınan, 2019 yılı ticari defterlerinin 6102 sayılı TTK ilgili hükümleri yönünden usulüne uygun tutulduğunu, yapılan incelemede, davalı yan tarafından sadece 15.146,05 TL tutarında fatura düzenlendiğini, müvekkil şirket tarafından, davalıya toplamda, 3 parça halinde 45.000,00 TL tutarlı çek ödemesi yapıldığını, müvekkil şirketin, davalı yandan dava tarihi itibarıyla, ticari kayıtlarına göre, 29.853,95 TL alacaklı gözüktüklerinin tespit edildiğini, sayın bilirkişinin 30.05.3019 tarihli ... nolu 10.000 TL meblağlı çekin ödenip ödenmediğinin anlaşılamadığını belirttiğini ve nihayetinde, 19.853,95 TL fazla ödeme yapıldığını tespit ettiğini belirttiğini, rapora bu yönden itiraz ettiklerini, 10.000 TL meblağlı çekin de ödendiğine dair, Muavin Defter kayıtlarının ilgili sayfasının ibraz edilip, yine tereddüt hasıl olması halinde, ... A.Ş. Küçükbakkalköy Şubesinden durumun sorularak, çelişkinin giderilmesinin talep edildiğini, mahkemenin rapora itirazlarını değerlendirmeden ve mevcut çelişkiyi giderme yoluna gitmeden, eksik inceleme ve araştırma neticesinde, 30.05.2019 tarihli ... nolu 10.000,00 TL tutarlı çekin tahsiline ilişkin ise dosya kapsamında bir belge-bilgi bulunmadığını gerekçesi ile kısımı kabul kararı verdiğini, oysaki delillerinde ... A.Ş. Küçükbakkalköy Şubesi kayıtlarına dayanıldığı halde, mahkemece ödeme kaydı celbine gidilmediğini, 10.000TL'lik çekin ödendiğine dair, rapora itirazı ile birlikte sunulan muavin defter kaydına da itibar edilmediğini belirterek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak davanın tümden kabulüne karar verilemesini, istinaf talepleri doğrultusunda karar verilmesini talep etmiştir.
İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ: HMK'nın 355. maddesine göre istinaf incelemesi; istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırılık görüldüğü takdirde ise resen gözetilmek suretiyle yapılmıştır.Dava, çekten kaynaklı menfi tespit ve istirdat istemine ilişkindir.Mahkemece, davanın kısmen kabulüne, karar verilmiş ve karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur. Davacı taraf dava dilekçesi ile; 07.01.2019 tarihinde, davalı şirketten 35.000,00 TL değerinde cam satın aldığını ve ödemesini ... Küçükbakkalköy Şubesine ait, ... Çek numaralı 30.05.2019 tarihli 20.000TL. meblağlı ve ... Çek numaralı 30.04.2019 tarihli ve 15.000TL meblağlı çekleri teslim etmek suretiyle ödediği halde davalı şirketin ödeme ile birlikte bir kısım ayıplı camları teslim etmiş, ayıplı camları değiştireceğini ve geri kalan malları teslim edeceğini söylemesine karşın, aradan geçen süre zarfında geri kalan camları teslim etmediği gibi aldığı çekleri de iade etmediğini, ibraz edilen çeklerin, 29.853,95 TL yönünden bedelsiz kaldığını ileri sürerek davalıya 29.853,95 TL. yönünden borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir. Davacı vekili 19.01.2021 tarihli dilekçe ile, dava konusu çeklerin ödenmesi nedeniyle menfi tespit davasını ıslah ile dava konusu edilen çek bedellerinin istirdatını talep edilmiştir. Davalı taraf cevap dilekçesi ile; Dava konusu olan malzemeleri sözleşmeye uygun olarak davacıya teslim ettiğini ve yapılan işin karşılığı olarak da irsaliyeli fatura kestiğini, kesilen bu faturalar davacı şirket tarafından imzalanarak teslim alınmış olup herhangi bir ayıp ihbarında bulunulmadığını, davacı taraf dava dilekçesinde her ne kadar ihtarname keşide ettiğini belirtmiş ise de işbu 19.03.2019 tarihli ihtarnamenin içeriğinde camların teslimi aksi halde çeklerin iadesi talep edilmiş ancak herhangi bir ayıp ihbarında bulunulmadığını, işbu sebeple davacının teslim edilen ürünlerin ayıplı olduğuna ilişkin beyanı yasal dayanaktan yoksun olduğunu, dava konusu çeklerin karşılığı olarak ürünleri ekte sunduğu irsaliyeli faturadan da görüleceği üzere peyder pey teslim edilmiş olup cari hesap kayıtlarında ve ticari defter kayıtlarında da davacı şirkete ait herhangi bir bakiye borç görünmediğini, ticari defter ve kayıtlar üzerinde mahkemece yaptırılacak bilirkişi incelemesiyle de davacıya herhangi bir borcu olmadığının ortaya çıkacağını belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Davacı vekili 23/01/2020 tarihli ön inceleme duruşmasında;''.... davaya konu çekler yönünden teslim edilen bir kısım ürün bedeli mahsup edilerek dava konusu ettik, bu nedenle ayıplı ürün yönünden davamızı saklı tutuyoruz, teslim edilmeyen ürünler yönünden borçlu olmadığımızın tespitini talep ederiz, '' şeklinde beyanda bulunup beyanını imzası ile tasdik ettiği anlaşılmıştır. Mahkemece, tarafların ticari defter ve kayıtları inceletilmek suretiyle mali müşavir bilirkişiden rapor alınmasına karar verildiği, davacı tarafın bilirkişi incelemesine ticari defter ve kayıtlarını ibraz ettiği, davalı tarafın ticari defter ve kayıtlarını bilirkişi incelemesine ibraz etmediği, bilirkişinin davacı tarafın ticari defter ve kayıtlarını incelemek suretiyle rapor düzenlediği ve mahkemece bilirkişi raporundaki tespitler doğrultusunda istinafa konu karar verilmiştir. TBK'nın 207/2 maddesinde; \"Sözleşme ile aksi kararlaştırılmadıkça veya aksine bir adet bulunmadıkça, satıcı ve alıcı borçlarını aynı anda ifa etmekle yükümlüdür,\" hükmü yazılı olup buna göre asıl olanın peşin satış olduğu düzenlenmiştir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 12/07/2023 tarih ve 2022/2251 Esas 2023/4410 Karar sayılı ilamında da belirtildiği üzere; Kural olarak çek bir ödeme vasıtası olup mevcut bir borcun tasfiyesine yönelik olarak verilir. Davacı taraf, çekin bir ödeme vasıtası olduğu hususuna ilişkin kuralın aksini iddia ederek cam satışına karşılık olarak davalı şirkete verdiğini, ancak davalı tarafça dava konusu çeklerin bedeli kadar mal teslim etmediğini ve çeklerin bedelsiz olduğu yönündeki iddianın davacı tarafından yazılı delillerle ispat edilmesi gerekmektedir. Davalının aksi yöndeki savunması, ispat yükünü değiştirmemektedir. Bu durumda ispat külfeti davacıda olup bu yöndeki iddianın HMK 200 maddesi uyarınca usulüne uygun delillerle kanıtlanması gerekmektedir.( Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 2018/2473 Esas - 2019/5340 Karar sayılı kararı da benzer mahiyettedir.) Taraflar arasında yazılı bir sözleşme bulunmamaktadır. Dava değeri ve davanın mahiyeti gereği HMK. 201 madde uyarınca tanık dinlenmesi mümkün değildir. Davacı tarafça, dava konusu çeklerin bedeli kadar davalı tarafından mal teslim edilmediği ve çeklerin bedelsiz olduğu yönündeki iddianın HMK 200 maddesi uyarınca usulüne uygun delillerle ispatlanamamış olup mahkemece bu tespitler doğrultusunda davanın reddine karar verilmesi gerekirken ispat külfetinin tayininde hataya düşülerek davalıda olduğu kabul edilip yazılı şekilde hüküm kurulması yerinde görülmemiş ise de, davalı tarafın istinafı olmayıp bu husus kamu düzenine ilişkinde olmadığından eleştirilmekle yetinilmiş ve davacı vekilinin aksi yöndeki istinaf sebepleri yerinde görülmemiştir. Sonuç olarak, davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmesi gerektiği kanaatine varılarak aşağıdaki hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle; 1-Davacının istinaf başvurusunun 6100 Sayılı HMK' nın 353/1-b1 maddesi gereğince ESASTAN REDDİNE, 2-Harçlar Kanunu gereğince istinaf eden tarafından yatırılan istinaf kanun yoluna başvurma harcının hazineye gelir kaydına, 3-Karar tarihi itibariyle Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 615,40 TL istinaf karar harcından istinaf eden tarafından peşin olarak yatırılan 173,00 TL harcın mahsubu ile bakiye 442,40 TL'nin davacıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına, 4-İstinaf yargılama giderlerinin istinaf talep eden üzerinde bırakılmasına, 5-Artan gider avansı bulunması ve talep halinde yatıran tarafa iadesine, 6-Kararın ilk derece mahkemesince taraflara tebliğe gönderilmesine, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda 02/05/2025 tarihinde HMK'nın 362/1-a maddesi gereğince kesin olarak oy birliği ile karar verildi.