T.C. SAKARYA BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 7. HUKUK DAİRESİ
T.C.
SAKARYA
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
7. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO\t: 2023/2245
KARAR NO\t: 2025/703
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
BAŞKAN\t:...\t(...)
ÜYE\t:...\t(...)
ÜYE\t:...\t(...)
KATİP\t:...\t(...)
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ\t:GEBZE ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ\t:11/07/2023
NUMARASI\t:2022/924 Esas - 2023/774 Karar
DAVACI\t:...
VEKİLİ\t:Av. ...
DAVALI\t:...
VEKİLİ\t:Av. ... -
DAVA\t:Menfi Tespit (Alım Satım)
DAVA TARİHİ\t:28/11/2022
KARAR TARİHİ\t:21/04/2025
KR. YAZIM TARİHİ :05/05/2025
İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla HMK'nın 353. ve 356. maddeleri gereğince; dosya içeriğine ve kararın niteliğine göre sonuca etkili olmadığından duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda;
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalı tarafından davacı aleyhine başlatılan Gebze İcra Dairesinin 2022/24913 Esas sayılı rehnin paraya çevrilmesi yoluyla icra takibine konu edilen Gebze 11. Noterliğinin 19/01/2022 tarihli ... Yevmiye numaralı rehin belgesi ile taşınır rehine konu edilen ve merhun araca ilişkin satış bedeli olarak ödenmiş olup, rehnin kaldırılması ve davacının borçlu olmadığının tespitine ilişkin dava olduğunu, icra takibinde davacı merhun aracına haciz ve yakalama konulduğunu ve rehin bedeli ödenmiş olmasına rağmen rehin fekkedilmediği gibi bir de haksız ve mesnetsiz olarak davacının cebri icra tehdidi altına bırakıldığını, huzurdaki davayı ikame etmeye ve davacının borçlu olmadığından tespitine ilişkin hukuki yararın mevcut olduğunu, davalının galerici olup MFG Otomotiv adıyla araç alım satım işiyle uğraşmakta olduğunu, davacı şirketin ise maliye ve taşımacılık işlerinde faaliyet gösterdiğini, davacının davalıdan araç alışı yaptığını ve buna karşılık araca konulan rehin bedelinin davacı tarafından ödendiğini, ödeme elden olup karşılığında davalı tarafından imzalanan ödeme belgesi mevcut olduğunu, bu belgenin aslı bilahare sunulacağını, Gebze 11. Noterliğinin 19/01/2022 tarihli ... Yevmiye Numaralı Araç Satış Sözleşmesinde sabit olduğu üzere davacının aracı devraldığını ve davalı tarafından araca konulan rehin sonrasında rehne ilişkin asıl alacağı ödediğini ancak davalının rehini kaldırmadığı gibi icra takibine konu ettiği davacının cebri icra tehdidi altında bırakıldığını, fer'i bir hak olarak rehin hakkı alacağın sona ermesiyle birlikte sona ereceğini, TBK'nın 131/1 maddesine göre asıl borç ifa ya da diğer bir sebeple sona erdiği takdirde rehin kefalet faiz ve ceza koşulu gibi buna bağlı hak ve borçlar da sona ereceğini, davacının rehne konu edilen ve fazlasıyla ödememiş olduğu bedel rehnin fekki gerektirdiğinden Gebze 11. Noterliğinin 19/01/2022 tarihli ... yevmiye numaralı rehin belgesiyle kurulan rehnin kaldırılması ile Gebze İcra Dairesinin 2022/24913 Esas sayılı icra takibinin konu rehin alacağından davacının borçlu olmadığının tespitine, davalın dava değeri üzerinden %40 oranında kötü niyet tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının iş bu rehin bedeli karşılığında ödeme yapıldığına ilişkin iddiasını kabul etmediklerini, davacının bu ödemeye delil olarak gösterdiği kartvizit fotokopisi arkasında yazılı \"50 bin elden aldım\" şeklinde yazı fotokopisinin tam olarak okunmamakla beraber bu rehin bedeline yönelik böyle bir ödeme yapılmadığını, zaten rehin bedeli 39.000-TL iken neden 50.000-TL ödeme yapıldığı, eğer bu rehin ise neden rehin bedeli karşılığı yazılmadığı, hangi tarihte nerede ödeme yapıldığı ve bu güne kadar neden rehin kaldırılmasının talep edilmediği hususlarının davacı tarafından ispat edilmesi zorunlu olan husus olduğunu, bu kartvizitin aslını mahkeme huzurunda gördükten sonra imza ve yazı ve içerik hakkında detaylı açıklama ve karşı delil sunma hakkını saklı tutuğunu, taranmış fotokopi haliyle anlaşıldığı kadarıyla davacı şirkete satılan ... plakalı araç veya aynı gün aynı yerde davacı şirket yetkilisi ...'ın yanında getirdiği arkadaşı ...'ye satılan ... plakalı araç için yapılan peşinat ödemesi olabileceğini ancak kesinlikle iş bu rehin bedeli karşılığı olmadığını, yapılan satış ve alışverişe işyerinde bulunan ...'ın da tanık olduğunu, onun da dinlenmesini talep ettiklerini, davacı vekili şirket yetkilisi ... ve yanında getirdiği arkadaşı ...'nin sonradan vefat ettiğini, 19.01.2021 tarihinde davalı ...'den (...'e vekaleten) iki adet ticari araç satın aldığını, ...'ın kendi şirketi adına aldığı ... plakalı araç için bir miktar peşin ödeme yaptığını, geri kalan borç için ise çok sayıda senet düzenlediğini, ayrıca 39.000-TL borç için de iş bu rehin sözleşmesini düzenletip imzaladığını, davacı şirket yetkilisi ...'ın bu araç satışları nedeniyle kendisinin borçlu olarak düzenlediği senetlerde ... kefil olarak imzaladığını, ...'nin borçlu olduğu senetlerde ...'ın kefil olarak koyduğunu, her iki aracı da davalının dava dışı şahıs ...'den satın aldığını ve üzerine kendi karını koyarak davacıya ve Erdoğan Şişeciye sattığını, ...'in tanık olarak dinlenmesini talep ettiklerini, davacı şirket yetkilisinin sadece bu rehin bedelini değil, ayrıca kendisi ve ...'nin kefili olarak düzenledikleri iki ayrı senedi de ödemedikleri için haklarında Gebze İcra Dairesi'nin 2022/25641 dosyası ile icra takibi yapıldığını, davacı şirket yetkilisi ... tarafından borç ödenerek icra dosyası kapatıldığını, senetlerle ilgili menfi tespit davası açıldığını, davacının tüzel kişiliği olan bir şirket olduğunu, görüldüğü üzere iş bu araç satışı nedeniyle borçlu kalınan ve rehinle teminat altına alınan 39.000-TL rehin bedelinin ödenmediğini, dilekçe ve delilerin kayda alınmasına, davacının açtığı davanın reddine, rehin sözleşmesi ile teminat altına alınan 39.000-TL borcun icra takibine kadar ödenmediğinin tespitine, icra takibinin devamına, icraya konu olan dava değeri üzerinden %40 kötü niyet tazminatının davacıdan alınarak davalıya ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI ÖZETİ:
İlk derece mahkemesince; \"... Davanın REDDİNE ...\" şeklinde hüküm kurulmuştur.
İlk derece mahkemesince verilen karara karşı davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; yerel mahkeme tarafından dava dışı ... tarafından vekaleten kesilen fatura ve bunun ödemesi olan nakit ödemeyi kabul etmediği gibi ...'in şahsen belirttiği hususları da dikkate almaksızın ve bilirkişi raporunun aksine olacak şekilde davayı reddettiğini, eksik incelemeyle kurulmuş hükmün bozulması gerektiğini, davalının kendince beyan ettiği senetlerin geciken ödemelerine istinaden kendince kira talep etmesi haricinde herhangi bir alacak olmadığını ikrar edildiği gibi bilirkişi raporunda da davacının davalıya borçlu olmadığı, araç satışını gerçekleştiren vekil tarafından fatura kesildiği ve bu faturanın ödendiği belirtilmişken davanın reddinin tamamen usul ve yasaya aykırı olduğunu, yerel mahkemenin fer'i nitelikte bir hakkın oluşmasındaki temel ilişkiyi ve buna bağlı olarak asıl alacağın sona erip ermediğini incelemeksizin hüküm kurduğunu ve yetersiz inceleme ile karar verdiğini, davalının dahi kabulünde olan 50.000-TL'lik peşinat dahi işbu rehin alacağına ilişkin verilmiş olup bu hususun değerlendirmeye dahi alınmadığını, halbuki davacı tarafından 39.000,00-TL tutarındaki rehnin zaten 50.000,00-TL peşinatla sona ereceği hususunun vurgulandığını ve ıslak imzalı evrak sunulduğunu, ticari defter incelemesinde de vekil ...'in kestiği faturaya istinaden ödeme yapıldığı ve dolayısıyla davacı şirketin borçlu olmadığı ortaya konulmuşken davanın reddine karar verilmesinin usul ve yasaya direkt aykırılık teşkil ettiğini belirterek; istinaf taleplerinin kabulüne, yerel mahkeme kararının kaldırılmasına karar verilmesi talebiyle istinaf yoluna başvurmuştur.
DELİLLER:Gebze Asliye Ticaret Mahkemesinin 11/07/2023 tarih, 2022/924 Esas - 2023/774 Karar sayılı kararı ve tüm dosya kapsamı.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Dava; menfi tespit istemine ilişkindir.
İlk derece mahkemesince davanın reddine karar verilmiş karara karşı davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.
İnceleme; 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.
Dosyanın incelenmesinde; davacı, eldeki dava ile ... plakalı aracı üzerindeki 39.000,00-TL bedelli rehin borcunun (elden) ödendiği gerekçesiyle Gebze 1. İcra Dairesinin 2022/24913 Esas sayılı rehnin paraya çevrilmesi yoluyla başlatılan icra takibinden dolayı menfi tespit ve rehnin kaldırılmasını talep etmiş; davalı taraf ise davacının borcunu ödediği iddiasını kabul etmemiş, Mahkemece; davanın reddine karar verilmiş, karara karşı davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.
Uyuşmazlık, davacının rehin konusu borcu davalıya ödeyip ödemediği noktasında toplanmaktadır.
Kamu düzeninden yapılan incelemede;
Görevle ilgili düzenlemeler; kamu düzenine ilişkin olup, taraflar ileri sürmese dahi yargılamanın her aşamasında resen gözetilir. Taraflar da, yargılama bitinceye kadar görev itirazında bulunabilirler. Görev itirazı yapılmamış olsa bile resen mahkeme, ilk önce görevli olup olmadığını inceleyip karara bağlamalıdır.
Dava tarihi itibariyle yürürlükte bulunan 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 4. maddesinde, her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları ve çekişmesiz yargı işleri ile tarafların tacir olup olmadıklarına bakılmaksızın, bu kanunda öngörülen hususlardan doğan hukuk davaları ve çekişmesiz yargı işlerinin ticari dava ve ticari nitelikte çekişmesiz yargı işi sayılacağı açıkça düzenlenmiştir. TTK'nın 5. maddesinde; “aksine hüküm bulunmadıkça, dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesi tüm ticari davalar ile ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işlerine bakmakla görevlidir” hükmü yer almaktadır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 5-(3) maddesine göre de; Asliye Ticaret Mahkemesi ile Asliye Hukuk Mahkemesi ve diğer hukuk mahkemeleri arasındaki ilişki görev ilişkisi olup, bu durumda göreve ilişkin usul hükümleri uygulanır.
İlk derece mahkemesince, davalının tacir sıfatına haiz olup olmadığı değerlendirilmeden davanın esası hakkında karar verilmiş ise de, tacir araştırması yapılmadan dosya üzerinden eksik incelemeye dayalı olarak yazılı olduğu şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir.
Yapılması gereken iş; davalı hakkında tacir araştırması yapılmalı, Esnaf ve Sanatkarlar Odasından, Ticaret Odasından ve Vergi dairesinden davalının kayıtları getirtilmeli, gerçek kişi tacir kaydı olup olmadığı belirlenmeli, gerçek kişi tacir kaydı yoksa vergi dairesine bildirilen yıllık gelirinin esnaf sınırını aşıp aşmadığı belirlenmeli, bu aşamadan sonra ve oluşacak duruma göre davanın ticari bir dava olup olmadığı belirlenmeli ile sonucuna göre işlem yapılmalıdır.
Kabule göre de; temel ilişkide ispat yükü davalı şirkette, ödemelerin gerçekleştirilmesine ilişkin ispat yükü ise davacıdadır.
Ancak somut olayda davacı taraf, 39.000,00-TL'lik kısmının davalıya elden ödediğini kendi ticari defterleri ile ispatlayamamıştır, Mahkemenin gerekçesinin aksine kendi ticari defterlerinden borcu olmadığı sabit olsa da kapanış maddesinin üstüne noter tasdik onayının yapılmaması nedeniyle kendi lehine delil olarak olarak değerlendirilemeyecektir.
Davacı inkar edilen ödeme iddiasını yazılı delille, yazılı delil niteliğinde olmayan ancak kesin delil niteliğindeki ikrar ve yemin veya davalının açık muvafakati olmak kaydıyla tanık beyanıyla- alacak miktarı tanıkla ispat sınırı üzerinde olduğundan- ispat etmesi gerekmektedir. Davalı ödeme ile ilgili tanık dinlenmesine açıkça muvafakat etmemiştir.
Davacı, dava dilekçesi ile rehin bedelini elden ödediğini ve davalıdan imzalı belge aldığını ve bu belge aslını sunacağını söylemiş, davalı da davacının ödemeye delil olarak gösterdiği kartvizit fotokopisi arkasında yazılı '50 Bin elden aldım' şeklinde yazı fotokopisini kabul etmediklerini, rehne karşılık böyle bir ödeme almadıklarını söylemiş, davacı bu kartvizit aslını Mahkemeye'de sunmuş ise da Mahkemece hiç değerlendirilmeden karar verilmesi hatalı olmuştur.
Mahkemece yapılacak iş; davacının rehin bedelini elden ödediğini ve davalıdan imzalı belge olarak aldığını iddia ettiği kartvizit hususunda davalı asil çağrılarak bu belge ile ilgili isticvap yapılmalı, davalı asilin beyanlarına göre işbu kartvizit üzerinde inceleme yapılacak ise gerekli inceleme ve araştırma yapılmalı, geçerli bir belge olduğu kabul edilirse yazılı delil başlangıcı olarak kabul edilerek davacı yanın diğer delilleri ile birlikte değerlendirme yapılarak sonucuna göre bir karar vermelidir.
Davacının iddiasını ispat edememesi belirlemesi karşısında son çare olarak yemin delilinin varlığı üzerinde durulması ve var ise uyuşmazlığa yönelik bu delilin de tüketilmesi gerekmektedir.
Yemin delili, 6100 sayılı HMK'nın 225. ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Yemin kesin delillerdendir. Yemin deliline dayanan taraf, iddia veya savunmasının diğer delillerle ispatlanmamış olması nedeniyle bu delile sıra gelmiş olduğunu başka türlü bilemeyeceğinden; mahkeme, yemin teklif etmek hakkı bulunduğunu istek sahibine hatırlatmakla yükümlüdür. Şu durumda kural olarak, yemin teklifi hakkı kullandırılmadan karar verilemez. İddia veya savunmasını ispat edemeyen tarafa yemin teklif etme hakkının hatırlatılabilmesi için yemin deliline dayanılmış olması da gerekir.
Somut olayda; ispat yükü üzerinde olduğu belirlenen davacının dava dilekçesi ile açıkça yemin deliline de dayandığı görülmektedir. Bu durumda mahkemece davacı tarafa yemin teklif etme hakkının hatırlatılması ve yemin teklifi sonucunda süre verilerek hasıl olacak sonuca göre karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile yazılı şekilde karar verilmesi doğru olmamış ve kararının kaldırılmasına karar vermek gerekmiştir.
Mahkemece, gerekçeli karar başlığında; taraf vekillerinin adreslerinin yazılmamış olması, 6100 sayılı HMK'nın 297/1-b maddesine aykırı olmakla birlikte sonuca etkili olmadığından, kaldırma nedeni yapılmamış ve bu hususa eleştiri getirilmekle yetinilmiştir.
Açıklanan tüm bu gerekçelerle; davacı vekilinin istinaf başvurusunun yukarıda açıklanan nedenlerle kabulüne, kararın açıklanan gerekçeler doğrultusunda kaldırılmasına ve davanın yeniden görülmesi için 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a.6 maddesi gereğince; dosyanın mahkemesine gönderilmesine karar vermek gerekmiştir.
H Ü K Ü M: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davacının ilk derece mahkemesinin kararına ilişkin istinaf başvurularının 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a.6 maddesi gereğince; yukarıda açılanan hususlara ilişkin olmak üzere ESASTAN KABULÜNE,
2-Gebze Asliye Ticaret Mahkemesinin 11/07/2023 tarih, 2022/924 Esas ve 2023/774 Karar sayılı kararının KALDIRILMASINA,
3-Dosyanın açıklanan eksikliklerin giderilmesi için mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,
4-İstinaf eden tarafından yatırılan istinaf karar harcının talebi halinde ve ilk derece mahkemesi tarafından istinaf edene iadesine,
5-İstinaf eden tarafından istinaf başvurusu için yapılan giderlerin, esas hükümle birlikte ilk derece mahkemesi tarafından yargılama giderleri içinde değerlendirilmesine,
6-Kararın 6100 sayılı HMK'nın 359/4 maddesi uyarınca; ilk derece mahkemesi tarafından taraflara tebliğine,
7-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından vekalet ücreti takdirine yer olmadığına,
İlişkin; 6100 sayılı HMK'nın 362/1-g maddesi gereğince dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oybirliği ile KESİN olarak karar verildi.21/04/2025
\t\t\t\t
...
Başkan ...
¸e-imzalıdır
...
Üye ...
¸e-imzalıdır
...
Üye ...
¸e-imzalıdır
...
Katip ...
¸e-imzalıdır
* Bu belge, 5070 sayılı Kanun hükümlerine uygun olarak elektronik imza ile imzalanmıştır.*