T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO:2022/687
KARAR NO:2025/456
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ:İSTANBUL 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ:17/11/2021
NUMARASI:2018/1127 Esas - 2021/912 Karar
DAVA:Tazminat
İSTİNAF KARAR TARİHİ:21/03/2025
Davanın kabulüne ilişkin verilen kararın davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;
DAVA:Davacı vekili, taraflar arasında 26/04/2018 tarihli \"Cevher Arama ve İşletme Konusunda Saha Çalışması ve İşbirliği Sözleşmesi\" imzalandığını, bu sözleşmeye göre müvekkilinin davalı şirkete ait maden sahasında cevher araması yapacağı, bulunacak cevherin taraflarca ortak kurulacak yeni şirket tarafından davalı ile aralarında yapılacak rödovans sözleşmesine istinaden çıkarılacağının; 5. maddesinde yeni şirkette tarafların eşit haklara sahip ve çift imza müştereken temsilin olacağının düzenlendiğini; buna göre taraflar arasında yeni şirketin ana sözleşme taslaklarını hazırlandığını, davalının hazırladığı taslakta sözleşmedeki eşit haklara sahip olma ilkesinin bulunmadığını ve davalının bu şekilde 26/04/2018 tarihli sözleşmeye aykırı davrandığını, bu sözleşmenin 7. Maddesine göre sözleşmeye aykırı davrananın diğer tarafın tüm maddi ve doğrudan zararlarını tazmine mecbur olduğunu; müvekkilinin de sahada sondaj çalışması yaptırdığını, yükümlülüklerinin ifası amacıyla 4 adet konteyneri sahaya gönderdiğini, konteynerlerdeki sondaj karotlarının izni olmadan davalının aldığını, bu nedenle sahada cevher olup olmadığını tespit edemediğini; bu kapsamda müvekkilinin 106.500-TL konteyner, 169.825,60-TL sondaj, 885-TL konteynerlerin taşınması için vinç, iki adet 1.888-TL konteyner nakliye masrafı olmak üzere 280.986,60-TL masraf yaptığını, buna ilişkin fatura-belgelerin sunulduğunu; ayrıca maden sahasında talepleri üzerine Develi SHM'nin 2018/19 değişik iş sayılı delil tespiti dosyasında da toplam 1.791,20-TL yargılama gideri yapıldığını; sözleşmenin 7. maddesine göre bu masrafların davalı tarafından ödenmesi gerektiğini ileri sürerek, 280.986,60-TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faiziyle davalıdan tahsiline ve 1.791,20-TL delil tespiti masrafının da yargılama gideri olarak kabulüyle tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
CEVAP:Davalı vekili, davanın temelinde rödövans sözleşmesinin olduğunu, davacının müvekkilinin ruhsat sahibi olduğu maden sahasına rızası olmaksızın girdiğini, çalışmalar yaptığını, davacının hukuka aykırı bu fiili için tazminat talep edileceğini; 26/04/2018 tarihli işbirliği sözleşmesine göre yeni şirketin 7 işgünü içerisinde kurulması gerekirken kurulamadığını ve bu sebeple de müvekkilinin yeni şirketle rödövans sözleşmesi imzalamadığını; ayrıca yine aynı sözleşme hükümleri kapsamında davacı ve ... arasında cevher araştırılması ve çıkarılmasına ilişkin sözleşmenin de kurulmadığını; sözleşmede davacının cevher arama ve çıkartma çalışmalarıyla ilgili bütün masrafları üstlendiğini, gerek şirketin zamanında kurulamaması gerekse de davacının hak veya alacak talebinde bulunamayacağına dair sözleşme hükümleri sebebiyle tazminat talebinde bulunulmasının mümkün olmadığını; sözleşmenin 8. maddesindeki süreler geçtiğinden sözleşmenin kendiliğinden fesholduğunu; konteynerlerin davacının değil,...'in konteynerleri olduğunu; ... tarafından teklif edilen sözleşme değişikliklerinin, iş birliği sözleşmesinin diğer hükümlerini kullanarak davacının maden alanını ele geçirmeye çalışmasının önüne geçmek ve şirketin karar alma sürecinin kolaylaştırılması için olduğunu belirterek, davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
İLK DERECE MAHKEME KARARI:Mahkemece, taraflar arasındaki sözleşmenin 5. maddesine göre her iki tarafın da kurulacak yeni şirkette eşit temsil edileceğinin kararlaştırılmasına rağmen, şirketin esas sözleşmesinin yazımı sırasında davacının hazırladığı taslağın aksine davalının hazırladığı taslağın içeriğinin eşit temsili öngörmediği, davalı tekliflerinin yeni şirketin sözleşmede belirtilen sürede ve şartlarda kurulmasına ve davalının TTK 18/2 gereğince basiretli tacir olarak kurulan ön sözleşmeye uygun davranmayarak sonraki kurulacak rödovans sözleşmesine engel olduğu; culpa in contrahendo sorumluluğu nedeniyle davacının TMK 2/1 gereğince sözleşmenin kurulacağına ilişkin güven nedeniyle uğradığı menfi zararlarından sorumlu bulunduğu; buna göre davacının rödovans sözleşmesinin kurulması için konteyner alımı, sondaj faturası, konteynerların taşınması için vinç faturası, konteyner nakliye faturalarını mali yönden yapılan incelemede ticari defter ve kayıtlarıyla ispatladığı gerekçesiyle, davanın kabulü ile davacının 280.986,60-TL menfi zararının 30/11/2018 dava tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.
İSTİNAF SEBEPLERİ:Davalı vekili, taraflar arasındaki sözleşme tarihinin 26/04/2018 olduğunu, ancak 106.500-TL olarak hesaba katılan konteynerlerin davacı tarafından 24/08/2017 tarihinde satın alındığını, yani daha ortada sözleşme yokken davacının konteynerleri satın aldığını ve kendi işinde kullandığını,zaten davacının onları geri götürdüğünü, sözleşmeyle ilgisi olmayan konteyner bedellerinin müvekkilinden istenemeyeceğini; müvekkilinin sözleşmeye aykırı davrandığı tespitinin hatalı olduğunu, gerekli izinlerin 6 ay gibi bir sürede çıktığından bu sürenin değerlendirilmesi için 6/b maddesine göre davalı ile yeni bir taşeron sözleşmesi yapılacağını, cevher araştırma ve çıkarma işinin ... adına yapılabileceğini, davacının yaptığı işlerin de ancak taşeron sözleşmesiyle yapılabileceği, davacının eylemleri sebebiyle Develi CBS'ye şikayette bulunulduğunu,29/05/2018 tarihli yazıyla da davacıdan saha çalışması yapmaması ve sözleşme imzalaması istenildiğini, anacak davacının çalışmaya devam ettiğini; taraflar eşit temsil edildiğinden eşit temsile ilişkin gerekçenin hatalı olduğunu; şirket kuruluş borcuna ilişkin sözleşmenin TBK 29/2'ye göre şekle aykırılıktan kesin hükümsüz olduğunu, zira şirket kuruluşunun resmi şekle tabi olduğunu, adi yazılı şekilde yapılan sözleşmeyle şirket kurulamayacağını; sözleşmenin 6/e maddesine göre rezerv çalışmalarının yeni kurulacak şirketle yapılması gerektiğini, şirket kurulmadan ve bütçe oluşturulmadan sahada rezerv araştırılması yapılmasının sözleşmeye ve maden mevzuatına aykırı olduğunu; 6/c'ye göre cevher çalışmalarının tüm masraflarının davacıya ait olduğunu; 6/k'ye göre davacının yaptığı harcamalardan dolayı müvekkilinden her hangi bir masraf isteyemeyeceğini; 6/l'de de davacının masraf isteyemeyeceğinin kabul edildiğini; sundukları uzman görüşünün dikkate alınmadığını, uzman görüşü bilirkişi raporuyla çeliştiğinden ek rapor alınması gerektiğini; doktrinde somut olaydaki gibi ön şirketin kurulmaması durumunda oluşan malvarlığının adi ortaklık hükümlerine göre tasfiye edileceğinin belirtildiğini, buna göre masrafların yarı yarıya üstlenilmesi gerektiğini, ancak sözleşmede davacının masraf talep edemeyeceğinin düzenlendiğini belirterek, hükmün kaldırılmasına ve davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
GEREKÇE:Dava, taraflar arasındaki sözleşmeye davacının aykırı hareket ettiğinden dolayı davacının uğradığı zararın tazmini istemine ilişkindir.Taraflar arasında imzalanmış 26/04/2018 tarihli \"Cevher Arama ve işletme Konusunda Saha Çalışması ve İşbirliği Sözleşmesi\"de davalının \"...\", davacının ise \"...\" olarak anılacağı; \"Saha Çalışması ve İşbirliği Konusu\" başlıklı 2. maddesi \"(a) ... uhdesinde bulunan S:52 (ER:...) sayılı Maden İşletme Ruhsatına bağlı, aşağıdaki koordinatlar dahilindeki çinko, kurşun ve diğer metalik maden ve cevherlerinin (bundan sonra “...” olarak anılacaktır) araştırılması, (b) Ekonomik olarak işletmeye yeterli ... bulunması halinde ... çıkarılması ve işbu sözleşme konusu sahanın ... Şirketçe rödovans sözleşmesi çerçevesinde işletilmesi, (c) (a) ve (b) maddelerinde belirtilen işlerin gerçekleştirilmesi ve ileride mutabık kalındığı takdirde, izabe tesisi ile flotation tesisi kurulması ve işletilmesi amacıyla taraflarca ve 50'şer pay sahibi olunacak şekilde ... Şirket kuruması için tarafların hak ve yükümlülükleri işbu sözleşmenin konusunu oluşturmaktadır.\";\"İşbirliği Koşulları\" başlıklı 5. maddesi \"(a) Taraflar işbu sözleşmenin imzasından sonra en geç 7 iş günü içinde yeni bir Anonim Şirket kuruluşu için çalışmalara başlayacaklardır.Taraflar arasında bir hissedarlar sözleşmesi de imzalanacaktır. (b) Taraflar yüzde 50'şer pay sahibi olacak şekilde yeni Anonim şirketi kuracaklar ve ... Şirket ana sözleşmesini bu ortaklık yapısına uygun şekilde tanzim edeceklerdir. ... (d) Yeni kurulacak şirkette taraflar eşit haklara sahip olup şirket çift imza ile müştereken temsil edilecektir. İmza yetkililerinden birisi ... diğeri ... tarafından tayin edilecektir. e) ... Şirketle ... arasında işbu sözleşme konusu Cevherin çıkarılmasıyla ilgili rödovans sözleşmesi yapılacaktır. ...'e rödovans bedeli olarak çıkarılacak ... 5'i, rödövansçının düzenlediği fatura satış bedeli üzerinden fatura karşılığı verilecektir. ... Şirket ile yapılacak bu rödovans sözleşmesinde, ...Şirketin rödovans sözleşmesini ...'e aynı koşullar ile devretme hakkı da olacaktır. Yasal olarak devir mümkün olmaz ise, ... ile Yeni Şirket arasındaki Rödövans sözleşmesi ilgili kurum ve bakanlık onayından sonra fesih edilip, ... ile aynı koşullarla tekrar akdedilecektir.\"; \"Cevher Araştırılması Mutabakatı\" başlıklı 6. maddesinde \"a) İşbirliği konusu maden ruhsatı ... adınadır....,...Şirketin kurulmasından 10 iş günü içinde ... Şirket ile bir rödovans sözleşmesi akdedecektir. b) ... ile ... Şirket arasında akdedilen rödovans sözleşmesinin ilgili kurum siciline tescil edilmesine kadar, ... ile...arasında Cevher araştırılması ve çıkarılması için bir sözleşme akdedilecektir. Akdedilen rödovans sözleşmesinin ilgili kurum siciline tescil edilmesinin akabinde, ... ile ... arasındaki sözleşme feshedilecek ve ... Şirket ile ... arasında Cevher araştırılması ve çıkarılması için bir sözleşme akdedilecektir. c) ... bütün araştırma masrafları kendisine ait olmak ve sayılanlarla sınırlı olmamak kaydı ile sahada... araması için sondaj çalışması, etüt, analiz, harita vs çalışmaları yapacaktır. ...yaptığı harcamaları yazılı olarak belgelendirecek, kalem kalem listeleyecek ve ayrıntılı olarak ... Şirket'e iletecektir. Gerçeğe aykırı ve piyasa değerinin üzerinde, yazılı olarak belgelendirilmeyen, harcamalar ... Şirket tarafından kabul edilmeyecektir. ... e) Rezerv araştırma çalışmaları için bütçe çalışmasını ... yapacak ve bunu ... Şirket ile hazırlayacağı bir rapor ile paylaşacaktır. Araştırma çalışmalarının bu bütçenin üzerinde çıkması halinde ancak her iki tarafların mutabakatı ile araştırmaya devam edilecektir. Eğer mutabakat sağlanmaz ise, ... dilerse, bütçenin üzerinde kalan kısma katlanarak araştırma çalışmalarına devam edebilir. f) Gerek rezerv araştırması sonuçları, gerekse bütçe çalışması ... tarafından 12 (on iki) ay içinde tamamlanarak Taraflara sunulacaktır. ... k) ... araştırma sonuçlarını ... Şirket ile paylaştıktan sonra 7 işgünü içinde ...Şirket cevherin çıkarılması konusunda bir karara varacaktır. Bu süre içinde... Şirket tarafından bir karar bildirilmezse, kararın olumsuz olduğu kabul edilecektir. Bu durumda, ... yaptığı harcamalardan dolayı ... Şirketten veya ...'den herhangi bir masraf, hak ve alacak talebinde bulunmayacaktır. l)...Şirketin kararı olumsuz olur ise, ... dilerse rödovans sözleşmesini ... Şirketten devralarak, bu mümkün olmaz ise-... ile yeni bir rödovans sözleşmesi akit ederek kendisi... çıkarabilecektir. Bu durumda, ...yaptığı harcamalardan dolayı ... Şirketten veya ...'den herhangi bir masraf, hak ve alacak talebinde bulunmayacaktır. ... bu hakkını kullandığı ve rödovans sözleşmesinin devri mümkün olmadığı takdirde,... Şirket ile ... arasındaki Rödovans sözleşmesi derhal sonlandırılacak ve bu durum ilgili kurum tarafından tescil edildikten sonra, ... ile ... arasında yeni bir rödovans sözleşmesi akdedeceğini ... kabul ve taahhüt etmiştir. m) ... Şirketin kararı olumlu olur ise, ... Şirket elde ettiği Satış Gelirinden, işletme giderleri ve masraflar düşüldükten sonra, fatura karşılığı, ... yaptığı araştırma ve çıkarma harcamalarını ve madde 6/e'de belirtilen bütçenin üzerinde kalan masrafları karşılıklı teyit edilmek koşuluyla ...'e ödeyecektir. ...\"; \"Cezai Müeyyideler\" başlıklı 7. maddesi \" ... b) İşbu sözleşmeye aykırı, davranan taraf diğer tarafın tüm maddi ve doğrudan zararlarını tazmine mecburdur.\"; \"Sözleşmenin Feshi ve Sona Ermesi\" başlıklı 8. maddesi \"a) İşbu sözleşmenin imzasından sonra en geç 7 işgünü içinde ... Şirket kuruluşu için çalışmalara başlanmaması halinde veya 30 işgünü içinde... Şirketin kurulamaması halinde işbu sözleşme kendiliğinden sona erecek olup, tarafların birbirlerine karşı herhangi bir alacak ve/veya hak talebi olmayacaktır. Ayrıca ... böyle bir durumda işbu Sözleşme konusunda üçüncü kişilerle işbirliği yapabilecek olup Volcan Metal bunu peşinen beyan, kabul, taahhüt eder.\" şeklinde düzenlenmiştir.Görüldüğü gibi sözleşmenin 6/b maddesinde, davalı ile kurulacak yeni şirket arasında akdedilen rödovans sözleşmesinin ilgili kurum siciline tescil edilmesine kadar, davalı ile davacı arasında cevher araştırılması ve çıkarılması için bir sözleşme akdedileceği; akdedilen rödovans sözleşmesinin ilgili kurum siciline tescil edilmesinin akabinde, taraflar arasındaki sözleşmenin feshedileceği ve yeni şirket ile davalı arasında cevher araştırılması ve çıkarılması için bir sözleşme akdedileceği düzenlenmiştir.Rödovans sözleşmesi, maden işletme hakkı (ruhsat) sahibinin belirli süreliğine işletme hakkını devretmeyi taahhüt ettiği, devralanın da bunun karşılığında belirli miktarda üretim yapmayı ve ürettiğinden yıllık belirlenen miktar üzerinden rödovans bedelini ödemeyi taahhüt ettiği bir sözleşmesidir. 3213 sayılı Maden Kanununun Ek 7. maddesinin 1. Fıkrasında, ruhsat sahipleri ile üçüncü kişiler arasında rödövans sözleşmeleri Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün iznine tabi olduğu, izin alınmaksızın yapılan rödövans sözleşmesi ile yürütülen madencilik faaliyetlerinin durdurulacağı düzenlenmiştir.Somut olayda, 6/b maddesine göre taraflar arasında öncelikle cevher araştırılması ve çıkarılması için bir rödovans sözleşmesi akdedilmemiş, doalyısyla Kanunun emredici hükmü yerine getirilmemiştir.Davacı, ancak bu sözleşmenin akdedilmesinden sonra cevher araştırılması ve çıkarılması işine başlayabilecektir. Zaten davalı davacıya gönderdiği 29/05/2018 tarihli yazıyla, aha çalışması yapılabilmesi için gönderilen taşeron sözleşmesinin imzalanmadığı ve imzalanmasının gerektiğini belirterek, çalışmaların durdurulmasını ve taşeron sözleşmesinin imzalanmasını istemiştir.Davacı da aynı tarihli cevabi yazısında şirket ana sözleşmesinde mutabakat sağlanmadan sürecin ilerlememesi gerektiğini ve gönderilen taşeron sözleşmesinin incelendiğini beyan etmiştir. Bu yazışmalardan da görüldüğü üzere davalı, sözleşmeye aykırı bir şekilde davacının saha çalışması yapmasına izin vermemektedir. Davacının savının aksine, saha çalışmalarına başlanabilmesi için gerekli olan taraflar arasında rödovans sözleşmesinin akdedilmesi ile yeni şirketin kurulması arasında bir bağlantı bulunmamaktadır. Çünkü davacının saha çalışmasına başlayabilmesi için önce davalıyla arasında ayrı bir sözleşme imzalanacak, sonrasında yeni şirket kurulunca davalı ile yeni şirket arasında cevher çalışması-çıkarılması için başka bir sözleşme imzalanacaktır. Maden Kanununun emeredici Ek 7. maddesinde de belirtildiği üzere, maden sahasında rödovans sözleşmesine istinaden çalışmalar yapılması bu sözleşme için Genel Müdürlüğün iznine tabi olup, izin alınmaksızın yapılan rödövans sözleşmesi ile yürütülen madencilik faaliyetlerinin durdurulacağı düzenlenmiştir. Davacı, davalının talebine rağmen söz konusu sözleşmeyi imzalamayarak, saha çalışmasına başlamak suretiyle Kanuna ve sözleşmenin 6/b maddesine aykırı davranmıştır. Kanuna ve sözleşmeye aykırı davranmış davacının da, bu kapsamda yapmış olduğu masrafları davalıdan talep etme imkanı bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, davanın reddine karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde kabulüne karar verilmesi yerinde olmadığından, davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile kararın kaldırılarak yapılan hata nedeniyle yeniden yargılama yapılmasına gerek olmadığından yeniden karar verilerek yazılı şekilde davanın reddine karar verilmiştir.
HÜKÜM:Yukarıda açıklanan nedenlerle:Davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, İstanbul 7. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2018/1127 Esas - 2021/912 Karar sayılı 17/11/2021 tarihli kararının HMK'nın 353(1)b-2 maddesi gereği KALDIRILMASINA;\"Davanın reddine,\"İlk derece yargılamasına ilişkin olarak ;\"Harçlar tarifesi uyarınca alınması gereken 615,40-TL karar ve ilam harcının davacı tarafından yatırılan 4.798,55- TL peşin harçtan mahsubu ile bakiye 4.183,15-TL fazla harcın talep halinde davacıya iadesine,Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,Davalı vekili için AAÜT uyarınca takdir olunan 44.957,86-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya ödenmesine, Talep halinde kullanılmayan gider avansının yatıran tarafa iadesine\"İstinaf yoluna başvuran davalı tarafından yatırılan 4.878,70-TL peşin istinaf karar harcının istek halinde kendisine iadesine, Davacı tarafça istinaf aşamasında yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına, davalı tarafça yapılan 6,50-TL yargılama giderinin davacıdan alınarak davalıya ödenmesine,Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK'nın 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi. 21/03/2025