T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
43. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO:2021/1843
KARAR NO:2025/389
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ:İSTANBUL 6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ:06/04/2021
NUMARASI:2019/396 Esas - 2021/293 Karar
DAVA:Banka Dışındaki Diğer Kredi Kuruluşlarına İlişkin Düzenlemelerden Kaynaklanan (İtirazın İptali)
İSTİNAF KARAR TARİHİ:20/03/2025
Taraflar arasında görülen dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün davacı vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ
DAVA:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirket' e dava dışı ... Şti. Tarafından ibraz edilen ... Tarafından düzenlenmiş bulunan 26/10/2017 tarihli, ... sayılı, 5.518.459,93-TL tutarlı avans teminat mektubunda \"iş bu teminat mektubu, mektup konusu avans tutarı olan 5.518.459,93-TL müşterimiz ... Şti.' nin bankamız... Şube nezdinde ki hesaba yatması kayıt ve şartıyla ve alınan bedelin bu hesaba yattığı tarihten itibaren geçerlilik kazanacaktır\" ibaresinin mevcut olduğu, belirtilen meblağının müvekkili tarafından yapılan 165.553,93-TL' lik stopaj kesintisinden sonra 5.352.906,00-TL olarak, ... Şti.' nin ...Bankası A.Ş. Hesabına yatırıldığını, aynı meblağ daha sonra dava dışı .... Şti. Tarafından da davalı bankanın Hasanpaşa şubesi hesabına \"... Holding Projesi Avans Teminat Mektubuna Karşılık\" açıklaması ile gönderildiğini, dolayısıyla teminat mektubunda öngörülen şartın gerçekleştiğini, bankanın ilk talepte kayıtsız, şartsız ve derhal ödeme yükümlüğünün doğduğunu, müvekkilinin teminat mektubunun tazmini için davalı bankaya 08/04/2019 tarihinde başvuruda bulunduğunu ve mektubun aslını ibraz ettiğini, ancak davalı teminat mektubunu ödemekten haksız ve hukuka aykırı olarak imtina ettiğini, bunun üzerine müvekkili şirketin Beşiktaş ...Noterliği' nin 09/04/2019 tarih ve ... yevmiye nolu ihtarnamesi ile teminat mektubu ile garanti edilen meblağın talep tarihinden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte ödenmesini talep ettiğini, ihtara rağmen meblağının ödenmemesi üzerine ... sayılı dosyası ile icra takibi başlatıldığını, davalı banka tarafından icra takibine, borca faize ve diğer tüm ferilere avans teminat mektubunun tazmin şartları gerçekleşmediğinden bahisle itiraz ettiklerini beyanla davalının haksız ve kötü niyetli itirazının iptali, % 20' den aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatına hükmedilmesini, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalı/takip borçlusundan tahsilini talep ve dava etmiştir.
CEVAP:Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davaya konu iddia ve taleplerin davacının basiretli bir tacir gibi hareket etmemesi kaynaklı olduğunu, müvekkili bankaya atfedilebilecek herhangi bir kusur veya ihmalin bulunmadığını, davacı teminat mektuplarına ilişkin Yargıtayca kabul edilen temel hukuki prensipleri hiçe sayarak ve müvekkili banka ile arasındaki garanti ilişkine konu teminat mektubu metninde yer alan, mektubun yürürlüğe girmesine ilişkin hükümleri yorumlamakta aciz kaldığını beyan ederek itirazın iptali davacısının ve içeriği taleplerinin reddini, davacı aleyhine kötü niyet tazminatına hükmedilmesini, yargılama giderleri ve masrafları ile vekalet ücretinin davacıların uhdesinde bırakılmasını talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI:İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, \" ...Dava konusu garanti ilişkisi kapsamında davacıya verilen teminat mektubunun geçerliliği ise açıkça geciktirici koşula bağlanmıştır. Bu koşul; mektup bedelinin tamamının, davalı bankanın kredi müşterisi olan dava dışı ... hesabına depo edilmesidir. Başka ifade ile davacı, kendisine verilen teminat mektubunun geçerliğinin, üçüncü bir kişinin eylemine bağlanmasını peşinen kabul etmiştir. Türk Borçlar Kanunun 170.maddesine göre; bir sözleşmenin hüküm ifade etmesi, gerçekleşip gerçekleşmeyeceği bilinmeyen bir olguya bırakılmışsa, sözleşme geciktirici koşula bağlanmış olur. Aksi kararlaştırılmamışsa, geciktirici koşula bağlı sözleşme, ancak koşulun gerçekleştiği andan başlayarak hüküm ifade eder. Şu halde mektup bedeli olan 5.518.459,93-TL'nin tamamı... şirketinin davalı banka nezdindeki hesabına depo edilmedikçe, yani geciktirici şart gerçekleşmedikçe, garanti ilişkisinin geçerliliğinden bahsedilemeyeceği gibi, davalı bankanın tazmin yükümlülüğünden de bahsedilemez. Teminat mektubunun süresinin uzatılmış olması bu sonucu değiştirmeyecek, Koşul gerçekleşene dek davacı ile banka arasındaki sözleşmenin geçerliliği askıda kalacaktır.Yukarıda yapılan tüm saptamalar karşısında; teminat mektubunun geçerliliğinin bağlandığı geciktirici koşulun gerçekleşmediği, mektup bedelinin tamamının, davalı bankanın kredi müşterisi olan dava dışı ... hesabına depo edilmediği, şart gerçekleşmediği için garanti sözleşmesinin geçerliliğinin takip tarihi itibariyle askıda olduğu, davacı bankanın tazmin borcunun doğmadığı anlaşılmakla davanın REDDİNE ve dava reddedildiğinden, davacının inkar tazminatı talebi; davacının takipte kötü niyetli olduğu ispatlanamadığından davalının kötü niyet tazminatı talebi reddine,\"karar verilmiştir.Bu karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; teminat mektubunda belirtilen avans tutarının tamamının dava dışı ...'a ödenmiş olmasına rağmen; İlk Derece Mahkemesince hatalı olarak teminat mektubunun geçerliliğinin bağlandığı geciktirici koşulun gerçekleşmediğinden bahisle davanın reddine karar verildiğini, davalı bankanın, teminat mektubunun geçerli olduğu ve tazmin edileceği konusunda korunmaya değer ve esaslı bir güven uyandırması nedeniyle de sorumlu olduğunu, davalı banka ile dava dışı ... arasındaki ilişki kapsamında dahi teminat mektubu geçerli ve yürürlükte olmasına rağmen davacının şirketin tazmin talebinin yerine getirilmediğini, kabul anlamına gelmemek kaydıyla; şartın gerçekleşmediği ihtimalinde dahi, en az yatırılan avans tutarı kadar davalı bankanın tazmin yükümlülüğünün doğduğunu, müdahillerin huzurdaki davaya müdahil olmakta hukuki yararı bulunmadığını, şartları oluşmamış müdahale talebinin reddi gerekmesine rağmen kabul edilmiş olmasının da usul ve yasaya aykırı olduğunu beyanla, ilk derece Mahkemesince verilen kararın kaldırılmasını ve davanın kabulüne karar verilmesini talep ve istinaf etmiştir.
GEREKÇE:Dava, davalı banka tarafından davacı muhataba verilmek üzere dava dışı lehdar ... Şti. İçin tanzim edilen avans teminat mektubunun tazmin talebinin reddedilmesi üzerine davalı hakkında başlatılan icra takiben vaki itirazın iptali davasıdır. ... Şti. ile ile davacı ...arasında \"11-09-2/17 tarihli ince işler sözleşmesi\" yapıldığı, davacının feri müdahile yapılacak işin avansı olarak 5.518.459,93 TL avans ödemesinin kararlaştırıldığı, bahsi geçen avansın teminatı olarak davalı bankaca 26/10/2017 tarihli ... sayılı 5.518.459,93 TL tutarlı \"ilk yazılı talep üzerine derhal ve gecikmeksizin, talep tarihinden ödeme tarihine kadar geçen zamana ait kanuni faiz (oranındaki cezası) ile beraber nakden\" ödeme taahhüdünü içeren teminat mektubu düzenlendiği, teminat mektubunun süresinin 08/10/2018 tarihinde düzenlenen uzatma yazısı ile 25/10/2019 tarihi mesai bitimine kadar uzatıldığı, bu hali ile taraflar arasında teminat mektubu düzenlenmesine esas garanti sözleşmesi ilişkisi bulunduğu, davacının mektup bedelini tazmini için davalı bankaya 08/04/2019 tarihinde yazılı olarak başvurduğu, bankaca 09/04/2019 tarihinde talebin reddine ilişkin verilen cevap üzerine davacı tarafça 09/04/2019 tarihinde davalıya Beşiktaş ... Noterliğinden gönderilen ihtar ile 5.518.459,93 TL nin 08/04/2019 tarihinden ödeme tarihine kadar işleyecek kanuni faiziyle ödenmesi ihtar edildiği görülmektedir.Davaya dayanak teminat mektubun alt kısmında \"iş bu teminat mektubu, mektup konusu avans tutarı olan 5.518.459,93-TL müşterimiz ...ŞTİ'nin bankamız ... Şube nezdindeki hesabına yatması kayıt ve şartıyla ve anılan bedelin bu hesaba yattığı tarihten itibaren geçerlilik kazanacaktır\" kaydının düşüldüğü görülmektedir.Davacı tarafça davalı hakkında,... sayılı takip dosyası ile \"26/10/2017 tarihli ... sayılı avans teminat mektubu ile teminat mektubu süre uzatım yazısından kaynaklanan alacak\" borcun sebebi gösterilerek 5.518.459,93 TL asıl alacak, 5.442,86 TL işlemiş faiz olmak üzere toplam 5.523.902,79 TL alacağın tahsili istemiyle ilamsız takip başlatıldığı, borçlunun itirazı üzerine itirazın iptaline ilişkin iş bu davanın açıldığı görülmektedir. Dosyaya toplanan deliller ile; davacı tarafça ... ile aralarındaki sözleşme ilişkisine istinaden 5.352.906,00-TL avans ödemesini davalı banka şubesi hesabına değil ... Bankasında başka bir hesaba 5.352.609,00-TL olarak yapmış, feri müdahil ...Ltd.Şti 5.352.609,00-TL'yi 13/11/2017 tarihinde \"avans teminat mektubuna karşılık\" açıklaması ile davalı bankanın teminat mektubunda bahsedilen şubesindeki hesaba aktarıldığı anlaşılmaktadır.Davacı taraf bu ödemenin stopaj kesintisi nedeniyle 165.553,93 TL eksik yatırıldığını iddia etmektedir.Yine ilk derece yargılamasında toplanan deliller ile lehdara ait bu hesaba eksik olan bu kısım yatırılmamış ve hesap teminat mektubunda taahhüt edilen 5.518.459,93-TL ye ulaşmadığı belirlenmiştir. Yine davalı tarafça feri müdahil teminat mektubu lehtarından teminat mektubu komisyon ücretlerinin tahsil edildiği de belirlenmiştir Hukukumuzda banka teminat mektupları konusunda açık bir düzenleme bulunmamakta, 6098 sayılı TBK’nun 128. maddesinde düzenlenen Üçüncü Kişinin Fiilini Üstlenme kapsamında bir tür ... Sözleşmesi olarak değerlendirilmektedir. ... veren banka, muhatabın ödeme talebi halinde ancak kendisine ait olan def’ileri ileri sürebilir.Teminat mektubunun zamanaşımına uğraması, sahte olması gibi veya teminatın ödenmemesi hususunda mahkemece verilen bir tedbir kararının bulunması halinde ödemekten kaçınabilir. Bu durumların söz konusu olmaması halinde ise, banka ancak ödeme talebinin hakkın kötüye kullanılması mahiyetinde olduğuna dair elinde likit delil bulunması halinde ödeme talebini reddedebilir. Likit delil ile kastedilen ise, bankanın yorumunu eklemeden ödeme talebinin dürüstlük kuralına aykırılığını ortaya koyan delildir. Banka ödeme talebini aldığında durumu derhal lehdara bildirmelidir ki, lehdar talebin haksızlığına ilişkin kendi elindeki likit delilleri bankaya ibraz edebilsin. “İlk talepte ödeme” kaydını havi teminat mektuplarında ise risk banka üzerinde değil lehdar üzerinde olduğundan ödeme talebi halinde esasa ilişkin inceleme yapılmaksızın ödeme yapılması gerekir. Avans teminat mektubu, iş sahibinin işin süresinde bitirilmesi için yükleniciye avans olarak verdiği miktarın geri alınmasını garanti altına almak üzere düzenlenir. Avans karşılığında müteahhidin hiç hakediş düzenlememesi, işi yapmaması gibi durumlarda, teminat mektubu nakde çevrilerek avans verenin alacağına kavuşması sağlanır. Ancak, avans teminat mektubunun haksız olarak paraya çevrildiğini iddia ve ispat hakkı bankaya ait olmayıp, eser sözleşmesinin tarafı olan lehtara aittir. Banka, lehtar ile muhatap arasındaki temel ilişkiden kaynaklanan itiraz ve defilere dayanarak ödeme yapmaktan kaçınamaz. Somut uyuşmazlıkta bankanın ödeme yapmaktan kaçınmasının gerekçesi teminat mektubu altında bulunan \"iş bu teminat mektubu, mektup konusu avans tutarı olan 5.518.459,93-TL müşterimiz ...Şti'nin bankamız ... Şube nezdindeki hesabına yatması kayıt ve şartıyla ve anılan bedelin bu hesaba yattığı tarihten itibaren geçerlilik kazanacaktır\" şeklindeki kayıttır. Banka şartta belirtilen tutarın hesaba yatırılmadığı gerekçesi ile teminat mektubunun geçerlilik koşulunun gerçekleşmediğini, teminat mektubunun yürürlüğe girmediğini, bu nedenle tazmin borcunun doğmadığını ileri sürmektedir. Davacı ile davalı banka arasında 27/10/2017 tarihli avans teminat mektubuna dayalı garanti ilişkisi kurulmuştur. Anılan teminat mektubu incelendiğinde, mektubun geçerliliğinin geciktirici koşula bağlandığı anlaşılmaktadır. Bu koşul; dava dışı...Ltd.Şti hesabına teminat mektubu bedelinin depo edilmesidir. ... .Ltd.Şti tarafından teminat mektubu bedelinin tamamı hesaba depo edilmediği gibi, hesabın herhangi bir tarihte teminat mektubu tutarındaki bakiyeye ulaşmadığı anlaşılmaktadır. Ancak taraflar arasındaki ilişki süreci dikkate alındığında teminat mektubu üzerinde yazılı geciktirici şartta belirtile 5.518.459,93- TL nin davalı hesabına yatırılmasına ilişkin şartın %97 lik kısmı olan 5.352.609,00-TL'lik kısmının 13/11/2017 tarihinde yerine getirildiği, yerine getirilmeyen kısmın %3 lük stopaja ilişkin kesintiden kaynaklandığı, davalı tarafça lehdardan teminat mektubu komisyonlarının tahsil edildiği, tüm ilişki boyunca davalı tarafça teminat mektubunda şart olarak belirlenen davalı hesabına yatırılacak meblağın eksik kısmının tamamlanmasının davacıdan yada dava dışı lehdardan talep edilmediği,teminat mektubunun süresinin uzatılmasına ilişkin yaklaşık bir yıl sonra yapılan işlemde dahi eksik kalan 165.553,93 TL'nin hesaba yatırılmasına yönelik herhangi bir kayıt düşülmediği, bu haliyle davalı tarafça teminat mektubunun geçerli olduğu yönünde muhataba güven ortamı oluşturulduğu, tazminat talebi üzerine bu sefer oluşturulan bu güven ortamı dışına çıkılarak ve o tarihe kadar yapılan davranışlarla çelişki oluşturacak şeklide teminat mektubunun geçerlilik koşulunun sağlanmadığının ileri sürülmesinin dürüstlük kuralı ile çeliştiği ve hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.Teminat mektubu geçerli kabul edilmekle birlikte hesaba eksik yatırılan kısımdan davacının sorumluluğunda bulunduğu, bankanın hesaba bloke edilen miktar olan 5.352.609,00-TL ile sorumlu tutulabileceği anlaşılmaktadır.Bahsi geçen miktara 08/04/2019 tazmin talep tarihi ile icra takip tarihi olan 12 Nisan 2019 tarihi arasında yıllık yasal faiz oranı üzerinden 5.279,29 TL işlemiş faiz hesaplanmıştır.İcra inkar tazminatına hükmedilebilmesi için takibe konu alacağın likit olması zorunludur. Her uyuşmazlığın kendine özgü özelliklerine göre değişmekle birlikte, bir uyuşmazlıkta alacağın likit olup olmadığı belirlenirken alacak ve onun borçlusu birlikte değerlendirilmelidir.Buna göre, likit bir alacaktan söz edilebilmesi için ya alacağın gerçek miktarının belli ve sabit olması ya da borçlusu tarafından belirlenebilmesi için bütün unsurların bilinmesi veya bilinmesinin gerekmekte olması; böylece, borçlunun borç tutarını tahkik ve tayin etmesinin mümkün bulunması; başka bir ifadeyle, borçlunun yalnız başına ne kadar borçlu olduğunu tespit edebilir durumda olması gerekir. Gerek borç ve gerekse borçlu bakımından, bu koşullar mevcut olduğunda ortada likit bir alacak bulunduğu kabul edilmelidir. Eldeki davada, bankanın kendi düzenlediği teminat mektubundan kaynaklı olup alacak likit (belirlenebilir) olup, hüküm altına alınan miktar üzerinden davacı yararına icra inkar tazminatına hükmedilmesinin şartları oluşmuş bulunmaktadır.İİK 67 maddesi gereği kötü niyet tazminatına hükmedilebilmesi için; geçerli bir ilamsız takibin bulunması, süresi içinde usulünce itiraz edilmiş olması, yasal süresi içinde açılmış bir itirazın iptali davası bulunması, davacının takibinde ve itirazın iptali davası açmasında haksız ve kötü niyetli olması, açılmış olan itirazın iptali davasının reddedilmiş olması ve davalı tarafça kötü niyet tazminatının talep edilmiş olması gerekir.Eldeki uyuşmazlıkta reddedilen kısım yönünden davacının kötü niyetinin ispatlanmamış olması karşısında şartları oluşmayan kötü niyet tazminatı talebinin reddine karar verilmesi gerekmektedir.HMK'nın 355. Maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda; Mahkemece eldeki davanın reddine karar verilmesi isabetli görülmemiş ve bu nedenle davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, yeniden yargılama yapılmasına gerek bulunmadığından Dairemizce esas hakkında yeniden karar verilmek suretiyle davanın kısmen kabulüne dair aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.
HÜKÜM:Yukarıda açıklanan nedenlerle:Davacı vekilinin istinaf başvurusunun KABULÜ İLE; istinaf incelemesine konu İlk Derece Mahkemesi kararının HMK'nın 353(1)b-2 maddesi uyarınca KALDIRILMASINA,Davanın KISMEN KABULÜ, KISMEN REDDİ İLE;1- Davalının ... sayılı dosyasına yaptığı itirazın; 5.352.609,00-TL asıl alacak ve 5.279,29 TL takip tarihine kadar işlemiş faiz olmak üzere toplam 5.357.888,29 TL yönünden iptali ile takibin bu miktarlar üzerinden devamına, davacının fazlaya dair taleplerinin reddine,2-Takip tarihinden itibaren asıl alacağa yasal faiz yürütülmesine, 3-Takibe konu alacağın %20'si olan 1.071.578,00- TL icra inkar tazminatının davalıdan alınarak davacıya verilmesine,2 davalıdan alınarak davacıya ödenmesine,4-Davalının kötü niyet tazminatı talebinin reddine, 5-Alınması gerekli 365.997,34 TL harçtan davacı tarafça yatırılan 66.714,94 TL harcın mahsubuyla bakiye 299.282,40 TL harcın davalıdan alınarak hazineye irat kaydına,6-Davacı tarafından 66.714,94 TL peşin harcın davalıdan alınarak davacıya verilmesine,7-Davacı tarafından yargılama sırasında yapılan başvuru harcı 44,40 TL, posta ve tebligat gideri 201,40 TL olmak üzere toplam 245,80 TL yargılama masrafının kabul ve red oranına göre 238,41 TL'sinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, bakiye yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, 8-AAÜT gereğince hesap edilen 543.894,41 TL ücreti vekaletin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,9-Reddedilen kısım üzerinden hesap edilen 30.000,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,10- Arabuluculuk ücreti olan 1.320,00 TL'nin davanın kabul ret oranı dikkate alınarak 1.280,32 TL'sinin davalıdan, bakiye 39,68 TL'nin davacıdan alınarak hazineye irat kaydına,11-Kararın kesinleşmesine kadar yapılan yargılama giderlerinin davacı tarafça peşin olarak yatırılan yargılama gider avansından mahsubu ile bakiye kısmın karar kesinleştiğinde davacıya iadesine,12-İstinaf Yargılamasına İlişkin Olarak;a-Davacı vekilince yatırılan istinaf karar harcının istemi halinde kendisine iadesine, b-Davacı tarafça istinaf aşamasında yapılan istinaf başvuru harcı 162,10 TL, posta gideri 40,00 TL olmak üzere toplam 202,10 TL yargılama masrafının davalıdan alınarak davacıya verilmesine,13-Kararın, HMK'nın 359/4 maddesi uyarınca Dairemiz Yazı İşleri Müdürlüğünce taraflara resen tebliğine,Dair, dosya üzerinden yapılan inceleme sonunda, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 2(iki) hafta içerisinde Yargıtay'a temyiz yasa yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi. 20/03/2025