T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
43. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2021/1567
KARAR NO: 2025/116
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 10. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 17/02/2021
NUMARASI: 2018/1073 Esas - 2021/133 Karar
DAVA: Menfi Tespit (Ticari İlişkiden Kaynaklanan)
İSTİNAF KARAR TARİHİ: 06/02/2025
Taraflar arasında görülen dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün davalı vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ
DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı ile davalı arasında 19/02/2018 tarihinde 34.000 adet ... posta dağıtıcısı yazlık pantolonun şartnameye uygun olarak davalı tarafından üretilerek davacı şirkete satışı konusunda anlaşmaya varıldığını, işbu anlaşma gereği davacı tarafından davalı şirkete ... Bankası AŞ'den alınmış olan ... nolu ve 225.000TL bedelli teminat mektubu ile, ... AŞ'den alınmış olan ... nolu 440.000TL bedelli teminat mektubunun teminat amacıyla verildiğini, davalı tarafından pantolonların üretimi ve tesliminin davacı şirkete yapıldığını ve davacı tarafından da davalı tarafa gerekli ödemelerin gerçekleştirildiğini, akabinde üretilen pantolonların ... AŞ'ye teslim edildiğini, ... tarafından başmüdürlüklere dağıtımın gerçekleştirildiğini, ancak ... tarafından pantolonların renginin solduğunun tespit edildiği ve daha önce kabulü sağlanan 34.000 adet pantolonun ... komisyonunca reddine karar verildiğini, konuyla ilgili 2018 yılı yazlık pantolona ait muayene raporu başlıklı 29/06/2018 tarihli tutanağın ... tarafından düzenlendiğini ve 02/07/2018 tarihli yazı ile birlikte davacı şirkete ulaştırıldığını, ... tarafından davacı şirkete geri dönüş sonrasında davalı taraf ile 26/07/2018 tarihli yeni bir sözleşmenin akdedildiğini, akdedilen işbu sözleşme ile tarafların, daha önce davacı şirkete teslimi yapılan ayıplı 24.000 adet ... posta dağıtıcısı yazlık pantolonun yerine 34.000 adet yeni 16/07/2018 tarihindeki onaylı renkli teknik şartname kumaş özelliklerine uygun kumaştan, ... posta dağıtıcısı yazlık pantolon üretimi ve teslimi konusunda anlaştıklarını, davacı tarafından da ayıplı pantolonların davalı şirkete iadesi konusunda anlaşmaya vardıklarını, sözleşmeye göre tarafların, teknik şartnameye uygun üretimi yapılacak olan 34.000 adet ürünün 17.000 adedinin en geç 15/08/2018 tarihinde ve kalan 17.000 adedinin ise en geç 06/09/2018 tarihine kadar davacıya teslim edilmesi ve üretim süresi içerisinde üretim işlemleri ile ilgili olarak davalı şirkete yapılacak uyarı ve ikazların dikkate alınacağı, üretim konusunda davalı şirkete verilecek talimatlara uygun hareket edecekleri hususunda anlaştıklarını, işbu sözleşme gereği davacı tarafından davalı şirkete iadesi gerçekleştirilemeyen ayıplı pantolonların teminatı olması amacıyla ... Bankası AŞ Topçular Şubesine ait 600.000TL bedelli ve tarihsiz çekin verildiğini, davalı şirketin sözleşmesel yükümlülüklerini yerine getirmediğini, davacı şirkete sözleşmeye uygun hizmet sağlamadığını, işbu sözleşmede ürünlerin 17.000adedinin 15/08/2018 tarihine kadar teslim edileceği kararlaştırılmış olmasına rağmen 15/08/2018 tarihine kadar yalnızca toplam 3.256 adedinin teslim edildiğini, davalı şirketin, sözleşme uyarınca kararlaştırılan tarihlerde belirtilen adette pantolonu teslim etmediği gibi, pantolonların dağıtımının yapılabilmesi için davacı tarafından maillerde bildirilen şekillerde davalı şirketten istenen boy ve ebatlarda da yapılarak davacıya zamanında teslim edilmediğinden ... illere gönderim yapamadığını ve mevsim de değiştiğinden üretilen ürünlerin hizmetin sağlanması gereken yıl içerisinde kullanım olanağı kalmadığını, davalı şirket tarafından davacıya, sözleşmede belirtilen zamanda ve davacı tarafından bildirilen bedenlerde ürün teslimi sağlanmadığını, davalı şirketin kusurundan kaynaklanan sebeplerle davacının ayıplı ürünleri kısa zamanda toplama imkanı kalmadığını, sözleşmeye göre davalı şirketin teknik şartnameye uygun 34.000 adet ürünün üretimini yaptıktan ve bu ürünler kuruma ulaştırıldıktan sonra davacı tarafından ayıplı 34.000 adet pantolonun davalı şirkete iadesinin söz konusu olacağını, taraflar arasında mevcut ilk anlaşma bakımından uyuşmazlık bulunmadığını, bu konuda ödemelerin davacı tarafından davalıya yapılmış olup, davalı tarafından haksız ve hukuka aykırı şekilde işbu teminat mektuplarının iade edilmediğini, üstelik nakde çevrildiğini, bu hususun 26/07/2018 tarihli sözleşmeye de aykırı olduğunu, davalı tarafın kötü niyetli olduğunu beyanla, davacının davalı tarafa 23.726 adet ayıplı pantolon için toplam 787.940,46TL borçlu olmadığının tespitine, sözleşmeye aykırı şekilde paraya çevrilen teminat mektupları bedelleri olan toplam 665.000TL bakımından davacının davalıya borçlu olmadığının tespitine ve 665.000TLnin teminat mektuplarının nakde çevrildiği tarihten itibaren işleyecek ticari temerrüt faizi ile birlikte istirdadına, davalının davacı ile aralarındaki sözleşme uyarınca teminat olarak verilmiş ... Bankası AŞ Topçular Şubesine ait 600.000TL bedelli ve tarihsiz çek hakkında davacının borçlu olmadığının tespiti ile, çek hakkında ödeme yasağı kararı verilmesine, davalı tarafın 500TLden 5.000TL'ye kadar disiplin para cezasına mahkum edilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP: Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; kendi kusuru açıkça davacı tarafından bilinmesine ve bu hususun da sözleşmede açıkça da belli olmasına rağmen davacı tarafından kötü niyetli olarak olaylar saptırılmak ve kafa karışıklığı yaratmak suretiyle bu davanın açıldığını, davacının kötü niyetli olduğunu, davacı tarafın 787.940,46TL'sinin borçlu olmadığının tespitinin talep edildiğini, davacının dava dilekçesinden de belli olduğu üzere 665.000TLsi davacı tarafından cari hesap borcuna karşı davalı şirkete verilen teminat mektuplarının paraya çevrilmemesi nedeniyle bakiye cari hesap borç bakiyesi olan sadece 184.084,18TLsi için menfi tespiti davası açmasında hukuki yarar olmadığını, bu nedenle 787.940,46TLsinin borçlu olmadığının tespiti davasının açamayacağını, hukuki yararın dava şartı olduğunu, davacı ile davalı arasında 26/07/2018 tarihli bir tane sözleşme olduğunu, başkaca bir sözleşme olmadığı gibi davacı ile aralarında yapılmış ve kendilerine verilmiş bir teknik şartname, beden dağılım listesi ve üretim planının da olmadığını, davacının iddialarının mahkemeyi yanıltmaya yönelik gerçek dışı olduğunu, davalı ile davacı arasında imzalanan 26/07/2018 tarihli sözleşme uyarınca davalı şirket ayıplı olan 34.000-adet PTT posta dağıtıcısı yazlık pantolonlardaki kumaşlardan kaynaklanan ayıplarını aynen kabul ettiğini, yerine 26/07/2018 tarihli sözleşmenin 2.maddesi uyarınca indentren boyalı kumaşı ürettiğini, ayırca yazlık pantolon için üretim için de gerekli tüm malzemeyi sağladığını ve 34.000adet yazlık pantolonu da sözleşme şartlarına uygun şekilde sözleşmenin 5.maddesi uyarınca ...'nin Gölbaşı/Ankara adresindeki deposuna eksiksiz ve ayıpsız olarak teslim ettiğini, sözleşme uyarınca davacı tarafından pantolonları üretmesi için onaylanan ... Tekstil şirketinin bulunduğu binada 13/08/2018 günü yangın çıktığını ve bu yangın nedeniyle yaklaşık 2 gün elektriklerin kesildiğini ve bu yangın nedeniyle 16/08/2018 tarihinde 11.696 adet ve 28/08/2018 tarihinde ise 2.048 adet pantolonun bir kaç gün gecikmeli teslim edildiğini, yangın nedeniyle davacı tarafından onaylanan ... Tekstil şirketindeki gecikmenin davalı şirketten kaynaklı bir kusur olmadığını, sözleşmenin 5.maddesi uyarınca olağanüstü bir hal durumunda en son teslim tarihinin 15/09/2018 olduğunu, meydana gelmiş yangının da taraflarca kabul edilmiş mücbir sebep olduğunu, sözleşme uyarınca ikinci 17.000adet pantolonun ise sözleşmeye uygun şekilde 06/09/2018 tarihine kadar süresinde teslim edildiğini, davacının sözleşmenin 1.ve 4.mad uyarınca iade etmesi gereken ayıplı pantolonları davalı şirketin pantolonları süresinde vermemesi nedeniyle teslim edemediği ve bu nedenle teslim etmediği 23.726adet pantolon nedeniyle kendisine fatura edilen toplam 850.975,69TLbedelli faturalardan dolayı borçlu olmadığını iddia ettiğini, sözleşmenin 1ve 4.mad uyarınca davacının ayıplı 34.000adet pantolonu en geç 04/09/2018 tarihine kadar iade edeceğini, bu tarihe kadar iade edilmeyen her mamül için 33,21+KDV'den iade edilemeyen pantolonun davacıya fatura edileceğini, davacı tarafından bu tarihe kadar iade edilmeyen malın 23.726 adet olduğunu, sözleşme uyarınca davalı tarafından bu pantolonların davacıya fatura edildiğini, davacının önce davalının pantolonları teslim edeceğine yönelik iddiasının gerçek olmayıp, sözleşmede böyle bir hüküm bulunmadığını, ayıplı pantolonları toplamanın ve süresinde iade etmenin sözleşme uyarınca davacının yapacağı iş olup, onun sorumluluğunda olduğunu, davacının ödeme yapmayacağının anlaşılması karşısında, davalı tarafından davacının cari hesap borçlarına mahsuben teminat olarak verilmiş olan iki adet teminat mektubunu nakde çevirdiğini, zaten kesin teminat mektuplarının verilme amacının da davacının davalı şirket ile olan ticari faaliyetleri neticesinde doğacak borçlarını ödememesi halinde davalı şirketin alacağının teminat mektubundan tahsil edilebilmesi için olduğunu, davacının 184.084,18TL borcu olduğunu, bu borç ödenmediği sürece de teminat olarak verilen 600.000TL bedelli çekin iade edilmeyeceğini beyanla, haksız davanın reddini, davacı taraf hakkında disiplin para cezası ile mahkumiyet kararı verilmesini , %20 inkar tazminatına mahkumiyetine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI: İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, \" ...Yine davacı tarafından ikinci sözleşme uyarınca davalıya teminat olarak verilen ... Topçular Şubesine ait ... çek seri numaralı, keşidecisi ... San. Ltd. Şti, lehtarı ... A.Ş olan, keşide yeri ve tarihi boş 600.000,00 TL'lik teminat çekinin bedelsiz kaldığı, dolayısıyla bu çek sebebiyle davacının davalıya borçlu olmadığı anlaşıldığından bu çek sebebiyle davacının davalıya borçlu olmadığının tespitine karar vermek gerekmiştir. Yine bilirkişi incelemesinde davacı defterlerinde davacı şirket tarafından dava dışı ... A.Ş'ye yapıldığı belirtilen ödeme ve çekler ile davalının ilgisi olmadığından, her iki tüzel kişiliğin farklı bulunduğundan bilirkişi heyeti tarafından davacının teminat mektubunu bozdurma suretiyle yapmış olduğu ödemeler haricinde ... Bankasından yapmış olduğu EFT'ler ve verildiği iddia olunan çekler yönünden ise bu ödemeler, ödeme olarak dikkate alınmamış ve bu husus hesaplamaya dahil edilmemiş, ilk sözleşme uyarınca sözleşme bedelleri taraflarca ödendiğinden ve bu husus ihtilafsız olup her iki tarafın ticari defterlerinde de kayıtlı olması sebebiyle davacı defterlerinde dava dışı firmaya yapıldığı iddia edilen bu ödemeler kararda dikkate alınmamış, kararda hesaplama yapılırken teslim edilen ayıplı ürünler, teslime hazır bekleyen ayıplı ürünler, hiç teslim edilmemiş ayıplı ürünler, bu ayıplı ürünlerin sözleşmesel fiyatları ve paraya çevrilen teminat mektubu miktarları dikkate alınarak hesaplama yapılmış ve Menfi tespit davası yönünden davalının sorumluluğunda olan, teslim edilen 10274 adet pantolon ile teslime hazır olarak bekleyen 7336 adet pantolon bedeli olan 631.614,34 TL yönünden (KDV dahil) davacının davalıya borçlu olmadığının TESPİTİNE, Birlikte ifa kuralı gereği hali hazırda davacı tarafın elinde bulunan ancak davalı tarafından teslim alınmayan 7336 adet ayıplı pantolonun davacı tarafından davalıya teslimine,3-Davacı tarafından davalıya teslim edilmeyen ve davalının sorumlu olduğu 16390 adet pantolon bedeli olan 587.856,85 TL'nin (KDV dahil) davalı tarafından paraya çevrilen 665.000,00 TL'lik teminat mektuplarından bu bedel düşüldüğünde davalı tarafından fazla nakde çevrilen teminat mektuplarından kalan bakiye tutar olan 77.143,15 TL'nin muacceliyet tarihi olan 11/09/2018 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine, Davacı tarafından davalıya teminat olarak verilen ... Topçular Şubesine ait ... çek seri numaralı, keşidecisi ... San. Ltd. Şti, lehtarı ... A.Ş olan, keşide yeri ve tarihi boş 600.000,00 TL'lik teminat çeki sebebiyle davacının davalıya borçlu olmadığının tespitine, söz konusu çekin iptaline ve davacı şirkete iadesine, \" karar verilmiştir.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ: Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; taleple bağlılık ilkesi uyarınca ve itirazlarına rağmen mahkemece keşif tarihinde bile davacının elinde sadece 7336 adet ayıplı mal olduğunu, bu adedin mahkemenin hüküm kısmının 2. ve 3. maddesinde de açıkça kabul edildiğini, bilirkişilerin davacının fiziki sayım neticesinde elinde 7336 adet ayıplı ürünün bulunduğu belirtilerek buna göre hesap yaptıklarını, ancak davacının dava dilekçesinde dava tarihi itibarı ile uhdesinde sadece 5820 adet ayıplı mal olduğunu iddia ettiğini, bu nedenle taleple bağlılık ilkesi uyarınca davacının dava dilekçesindeki talepleri haricinde bilirkişiler tarafından aksine rapor ve mahkemece karar verilemeyeceğini, bu hususta davacı tarafından bir sonraki beyan dilekçesinde 6.000.- adet olduğunu iddia etmesi üzerine iddianın genişletilmesi yasağı itirazında bulunduklarını, buna rağmen mahkemenin kendi kararı ile çelişkili olarak nedense teslim edilen ve taraf ticari defterlerinde de kayıtlı olup ihtilaf konusu olmayan 10274 adet pantolon içinde borçlu olmadığının tespitine karar verildiğini, bir an için davacı tarafından 7336 adet mal iadesinin sözleşmeye uygun olduğu düşünülse bile anılan kararın usul ve yasaya açıkça aykırı olduğunu, mahkemece delil listesindeki delillerin tam olarak toplanmadığını ve tanıklar dinlenmeden ve bu konuda da mahkemece bir karar verilmediğini, davacı tarafın dava dilekçesinde yemin deliline dayandığını, bu nedenle davalı şirketin davacının yemin teklifini kabul ettiğini, yemini edaya hazır olduklarını, davalı şirkete yemine davet davetiyesi çıkartılmasını talep ettiklerini beyan etmelerine rağmen mahkemece bu talepleri hakkında bir karar verilmediğini, kabule ilişkin kararın usul ve yasaya aykırı olması nedeniyle kaldırılmasını, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin karşı tarafa tahmiline karar verilmesini talep ve istinaf etmiştir.
GEREKÇE: Dava; taraflar arasındaki ticari satışa konu malların ayıplı olması nedeniyle düzenlenen yeni sözleşme gereği edimlerin yerine getirilmemesi nedeniyle; davacının davalıya borçlu olmadığının tespitine yönelik menfi tespit, davalıya teminat olarak verilen çek nedeniyle borçlu olmadığının tespiti ile çekin iptali ile davacıya iadesi ve davalın paraya çevirdiği teminat mektubu bedellerinin istirdadına ilişkindir. İlk derece mahkemesince dosyaya toplanan deliller ve bilirkişi raporu esas alınarak davanın kısmen kabulüne karar verilmiş, karara karşı davalı vekili tarafından yukarıda yazılı sebepler ile istinaf başvurusunda bulunulmuştur.Taraflar arasında 19/02/2018 tarihli satış sözleşmesi kurulduğu, bu sözleşme kapsamında davalıya 2 adet toplam 650.000 TL bedelli teminat mektubunun verildiği, sözleşme konusu malların davacıya teslim edilip tüm bedelin ödendiği, davacı tarafça da nihai alıcı ... ye teslim edilen 34.000 adet yazlık pantolonun ayıplı olduğu hususları uyuşmazlık konusu değildir. ...nin malların ayıplı olduğunu davacıya yazı ekinde tutanak ile bildirilmesi üzerine tarafların bir araya gelerek ayıplı mallar hakkında 26/07/2018 tarihinde yeni bir sözleşme düzenlendiği anlaşılmaktadır. Sözleşmenin uyuşmazlığı ilgilendiren düzenlemeleri şöyledir; madde 1; Taraflar 34.000 adet yazlık pantolonun üretici firmaya iade edilmesi konusunda anlaşmışlardır. Madde 4.; Üretici, iade edilen ayıplı pantolon adedi bedelinden sorunludur. 04.09.2018 tarihine kadar iade edileceği ve edilmeyen mamul adedi için 33,21+KDV den müşteriye fatura edileceği konusunda anlaşmışlardır. Madde 5; üretici sözleşmeye konu ürünlerin 17.000 adet en geç 15.08.2018 tarihinde ve kalan 17.000 adeti en geç 06.09.2018 tarihine kadar teslim edilecek olup olağanüstü bir hal durumda en son teslim tarihi 15.09.2018 tarihidir. Sözleşme ve şartnamede kararlaştırılan şekilde üretip iş sahibi Gölbaşı/Ankara ... deposuna teslim edecektir. ... Grubunun sorumluluğu ... deposuna ulaşana kadar olup, depoya teslim etmek ... firmasının sorumluluğunda olacaktır. Madde 6; ... Yine üretici sözleşmede kararlaştırılan teslim tarihine aykırılık halinde geç teslimden doğacak gecikmelerden ötürü iş sahibi kurum tarafından müşteriye yansıtılan ve açıkça belgelenen bedellerin müşteri tarafından kendisine rücu edilmesine açıkça muvafakat etmiştir. Üretici ayrıca tüm ürünlerin 1 yıl garantili olduğunu taahhüt eder. Madde 11; Üretici vaat ettiği 34.000 adet ... Posta dağıtıcısı yaz pantolonun, müşteri tarafından gerekli kontrolleri yaparak onayladığı ... Giyim Tekstil Beyoğlu/İstanbul adresindeki tesisinde üretecektir. Madde 12: üretici tarafından üretimi tamamlanıp iş sahibi PTT kurumuna teslim edilen ürünler için kurum tarafından tanzim edilen teslim tutanağı esas alınacak olup, bu tutanak üretici tarafından müşteriye verildiğinde, müşteri tutanakta yazan adet kadar siparişin iş sahibi kuruma teslim edildiğini açıkça kabul ve taahhüt etmiştir. Madde 15; Müşteri tarafından iade edilemeyen ayıplı pantolonlar için 600.000 TL teminat çeki verilecektir.Dosya toplanan deliller ile taraflarca 15/08/2018 tarihinde 17.000 adet, 06/09/2018 tarihinde 17.000 adet pantolonun tesliminin kararlaştırılmış olmasına rağmen; davalı tarafça 09/08/2018 tarihinde 3.256 adet, 16/08/2018 tarihinde 11.696 adet teslimat yapıldığı, 15/08/2018 tarihine kadar yapılacak teslimatlara ilişkin sözleşme hükmünün ihlal edildiği, bu tarihten sonra 28/08/2018 tarihinde 4669 adet, 30/08/2018 tarihinde 3224 adet 04/09/2018 tarihinde 6748 adet ve 06/09/2018 tarihinde 4407 adet pantolonun teslim edildiği, bu haliyle 2 grup teslimat şartının süresinde yerine getirildiği ve birinci gruptan eksik kalan pantolonlarında teslim edildiği anlaşılmaktadır. Sözleşme gereği 04.09.2018 tarihine kadar ...den geri topladığı ürünlerin davalıya iade edileceği ve edilmeyen mamul adedi için 33,21+KDV den fatura edileceği düzenlemesi bulunmaktadır. Davacının davalıya 31/07/2018 tarihinde 4.902 adet, 13/08/2018 tarihinde 5.372 adet olmak üzere toplam 10.274 adet ayıplı ürünü iade ettiği sabittir. Taraflar arasında düzenlenen sözleşme hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, davalının edimi sözleşmede belirtilen süre içinde ürünleri teslim etmektir. Davalı taraf 15/08/2018 tarihide teslim edeceği birinci parti ürünü süresinde teslim edemediği, 1 gün sonra 16 Ağustos 2018 tarihinde eksik ürünlerden 11,696 adet daha teslim gerçekleştirdiği, 28 08.2018 tarihinde yapılan 4,669 adetlik teslimat ile gecikmeli olarak edimin bu kısmının yerine getirildiği, edimin 2. Kısmının ise zaten süresinde yerine getirildiği anlaşılmaktadır. Bu durumda 1. parti teslimi gereken ürünler yönünden davalının TBK 117 maddesi gereği temerrüde düştüğü anlaşılmaktadır. Ancak davacı tarafça herhangi bir itirazı kayıt konulmadan ürünlerin teslim alındığı, temerrüt tarihinden sonraki 2. grup teslimlerinde itirazı kayıt konulmadan alındığı görülmektedir. Bu durumda davalı taraf TBK 118 gereği temerrüde düşmekte kusuru olmadığını ispat etmedikçe borcun geç ifasından dolayı davacının uğradığı zararı gidermekle yükümlüdür. Borç gecikmiş olarak ifa edilmiş olmak ve davacı tarafçada ifa kabul edilmiş olmakla davacının sadece geç teslimden kaynaklanan zararını ispatlaması durumunda bunu talep hakkı bulunmaktadır. Hukukumuzda sözleşmeler çeşitli tasniflere tabi tutulmaktadır. Bunlardan biri de tek tarafa borç yükleyen sözleşme-iki tarafa borç yükleyen sözleşme ayırımıdır. Eldeki uyuşmazlıkta sözleşmenin her iki tarafa da borç yüklediği sabit olmakla sözleşme türü iki tarafa borç yükleyen sözleşmedir. TBK 97 maddesinde \"karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde taraflardan birinin sözleşmenin koşullarına ve özelliklerine göre daha sonra ifa etme hakkı olmadıkça kendi borcunu ifa etmiş ya da ifasını önermiş olması gerektiği düzenlenmiştir. Bu düzenlemenin uygulama alanı karşılıklı sözleşmeden doğan bütün borçlar için değil, ancak karşılıklı borçlar yani biri diğerinin karşılığı olan edimler için uygulanabilir. Aynı sözleşme içinde bulunmasına rağmen arasında değişim ilişkisi bulunmayan edimler ve yan borçlar için ödemezlik defi kullanma imkanı yoktur. Örnek olarak ücretli vekalet sözleşmesinde ücret yapılan işin karşılığıdır. Vekil Ücretin ödenmemiş olması nedeniyle hesap verme borcundan (TBK 508) TBK 97. Maddeye dayanarak kaçınamaz. ( Prf.Dr. M.Kemal Oğuzman, Prf.Dr. M.Turgut Öz, Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt 1 sayfa 360 ve devamı) Somut uyuşmazlıkta davalının birinci edim borcu 34.000 adet ayıpsız ürünü belirlenen vadelerde davacıya teslim etmekten ibarettir. Teslime konu ürün borcunun karşılığı daha önceki sözleşme döneminde tahsil edilmiş olmakla bu edimin karşılığı olan edim davacı tarafça daha önce yerine getirilmiştir. Davalı sözleşmenin 4. Maddesi ile ayıplı pantolon adedi bedelinden sorumluluğu üstlenmiş olmakla, davalının ikinci edim borcu davacının 04/09/2018 tarihine kadar iade edeceği ayıplı ürünleri teslim almak, davacının edim yükümü ise tüm ayıplı malları davalıya teslim etmekten ibarettir. Bu tarih itibarıyla davacı tüm ayıplı ürünleri davalıya iade etmiş olsa sözleşme her iki edim borcu yönünden taraflarca ifa edilmiş olacaktır. Bu tarihe kadar davalıya ayıplı ürünlerin kısmen iade edilmesi halinde ise; ilk sözleşmeye konu tüm ayıplı ürünlerin ayıpsız misli davacıya teslim edilmiş olacak, ancak davacı iade etmesi gereken fakat iade etmediği ayıplı mamul davacıda kalmış olacaktır. Sözleşme hükmünce bu ihtimalde düzenlenmiş ve iade edilmeyen ayıplı ürünler için davacıya 33,21+KDV den fatura edileceği hüküm altına alınmıştır. Bu durumda davalının birinci ediminin karşılığı başka bir edim, ikinci ediminin karşılığı ise başka bir edimdir. Dolayısıyla davalının birinci edimini süresinden sonra yerine getirmiş olması davacıya 2. edimin karşılığı olan ürünlerin TBK 97. Maddeye dayanarak sözleşmede belirtilen 04/09/2018 tarihinden sonra ifa etme hak ve imkanı vermez. Davalı bu tarihe kadar kendisine teslim edilmeyen ayıplı ürünler için sözleşmenin 4. Maddesine dayanarak davacıya fatura keşide etme ve bu miktarı açık hesabına alacak kaydetme hakkına sahiptir.Bu kabulden hareketle davalıya ( 34.000 - 10.274 teslim edilen) = 23.726 adet ayıplı ürünün iade edilmediği, bu ürün tutarının (23.726 adet X 35,8668 (33,21 + KDV 2,6568 (%8)) = 850.975,69 TL olup davacı tarafça davalıya ödenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır. Davalı tarafça davacı adına toplam bedeli 850.975,69 TL olan 2 adet fatura düzenleyerek davacının açık hesabına kaydettiği, ayrıca davacıya ait toplam bedeli 665.000 TL olan teminat mektuplarının 11/09/2018 tarihinde nakde çevrilerek tahsilat yapıldığı anlaşılmaktadır. Davacının iade etmediği 23.726 adet ayıplı pantolon bedeli olan 850.975,69 TL' den teminat mektuplarının nakde çevrilmesinden elde edilen 665.000 TL mahsubu ile davacının davalıya bakiye 185.975,69 TL borcu kaldığı anlaşılmaktadır. Davacının talepleri 26/07/2018 tarihli sözleşme gereği davacıya borçlu olmadığının tespitine bağlı olarak davalı tarafça nakde çevrilen 665.000 TL teminat mektup bedelinin tahsili ve davalıya sözleşme gereği verilen 600.000 TL bedelli teminat çeki için borçlu olmadığının tespiti, çekin iptali ve kendilerine iadesi istemine ilişkin olup toplam dava değeri 1.265.000,00 TL dir. Davacı taraf dava dilekçesinin vakıalar kısmı 6. Maddesinden sonra \"... Bankası A.Ş. Topçular şubesine ait 600.000 TL bedelli çek nedeniyle borçlu olmadığının tespiti ile birlikte çekin iptalini ve müvekkiline iadesine\" şeklinde talepte bulunduğu, netice-i talebinin 3. Maddesinin bu taleple birlikte değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu durumda davacının bahsi geçen sözleşmeden kaynaklı davalıya bakiye 185.975,69 TL borçlu olduğu belirlenmiş olmakla; Davalıya teminat olarak verilen ... Bankası A.Ş. Topçular şubesine ait 600.000 TL bedelli çekin 414.024,31 TL lik kısmı yönünden davacıya borçlu olmadığının tespitine, çekin kambiyo evrakı niteliğinde olup ciro ile devri mümkün olması ve davada taraf olmayan kişileri etkiler nitelikte hüküm kurulamayacağından çekin iptali ve iadesine ilişkin talebin reddine, davacının nakte çevrilen teminat mektupları için talep ettiği 665.000 TL nin iadesi talebinin reddine, davalının disiplin para cezasına çarptırılması talebinin reddine karar vermek gerekmiştir. Davacının dava açmakta kötü niyeti ispat edilmiş olmadığından HMK 329 maddesi gereği disiplin para cezasına çarptırılması talebinin reddine karar vermek gerekmiştir. HMK'nın 355. Maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda; Mahkemece eldeki davada kurulan hüküm isabetli görülmemiş ve bu nedenle davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, yeniden yargılama yapılmasına gerek bulunmadığından Dairemizce esas hakkında yeniden karar verilmek suretiyle davanın kısmen kabulüne-kısmen reddine dair aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.
HÜKÜM:Yukarıda açıklanan nedenlerle: Davalı vekilinin istinaf başvurusunun KABULÜ İLE; istinaf incelemesine konu İlk Derece Mahkemesi kararının HMK'nın 353(1)b-2 maddesi uyarınca KALDIRILMASINA, 1-Davacının ... Bankası A.Ş. Topçular şubesine ait 600.000 TL bedelli çekin 414.024,31 TL lik kısmı yönünden davalıya borçlu olmadığının Tespitine, 2-Davacının çekin iptali ve istirdadına ilişkin talebi ve diğer taleplerinin reddine, 3-Davacının peşin yatırdığı 35.059,09 TL harçtan alınması gerekli 28.282.00 TL karar harcın mahsubu ile bakiye 6.777,09 TL harcın karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine, 4-Davacı tarafından yatırılan 28.282.00 TL peşin harcın davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine, 5- Davacı tarafından yapılan 35,90 TL başvurma harcı, 2.400,00 TL bilirkişi ücreti, 283,50 TL tebligat ve posta masrafı olmak üzere toplam 2.719,40 TL yargılama giderinn kabul ve ret oranına göre 890,03 TL'sinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, bakiye kısmın davacı üzerinde bırakılmasına, 6-Davacı kendisini vekille temsil ettirdiğinden, karar tarihinde yürürlükte bulunan A.A.Ü.T. göre davanın kabul kısmı üzerinden hesaplanan 66.103,65 TL vekalet ücretinin davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine, 7-Davalı kendisini vekille temsil ettirdiğinden, karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre davanın ret kısmı üzerinden hesaplanan 131.136,50 TL vekalet ücretinin davacıdan tahsili ile davalıya verilmesine, 8-Taraflarca yatırılan gider avansından kullanılmayan kısmın karar kesinleştiğinde talep halinde yatıran tarafa iadesine, 9-İstinaf Yargılamasına İlişkin Olarak; a-Davalı vekilince yatırılan istinaf karar harcının istemi halinde kendisine iadesine, b-Davalı tarafça istinaf aşamasında yapılan bir yargılama gideri bulunmadığından bu hususta karar verilmesine yer olmadığına, c-Kararın, HMK'nın 359/4 maddesi uyarınca Dairemiz Yazı İşleri Müdürlüğünce taraflara resen tebliğine, Dair, dosya üzerinden yapılan inceleme sonunda, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 2(iki) hafta içerisinde Yargıtay'a temyiz yasa yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi. 06/02/2025