T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
44. HUKUK DAİRESİ
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F M A H K E M E S İ K A R A R I
DOSYA NO: 2022/1269 Esas
KARAR NO: 2025/192
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İstanbul 4. Fikrî Ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi
TARİHİ: 30/11/2021
NUMARASI: 2021/185 E. - 2021/46 K.
DAVANIN KONUSU: Fikir Ve Sanat Eseri (Manevi Tazminat İstemli.)|Fikir Ve Sanat Eseri (Maddi Tazminat İstemli)
İSTİNAF KARAR TARİHİ: 30/01/2025
Yukarıda yazılı ilk derece mahkemesi kararına karşı, istinaf yasa yoluna başvurulması üzerine yapılan inceleme sonucunda;
G E R E Ğ İ D Ü Ş Ü N Ü L D Ü: Tarafların İddia ve Savunmaları: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle: müvekkilinin ünlü bir grafiker çizer olup 1987 yılında çizdiği kafesteki çocuk adlı karikatürünün davalı firma tarafından izinsiz olarak ... Ders kitabının 181.sayfasında eser sahibinin eserlerinin sağ köşesinde bulunan karakteristik imza silinerek kullanıldığını, eser sahibinin adına yer verilmediğini, eser üzerinde izinsiz değişiklik yaptığını, davalının müvekkilinin manevi haklarına tecavüzün yanı sıra izinsiz FSEK 22 çoğaltma, FSEK 23 yayma gibi müvekkilinin birden çok mali hakkına tecavüz ettiğini, hiçbir mali hak devri sözleşmesi yapmadan ve hiçbir telif bedeli ödemeden eseri kullanarak telif hakları ihlal edildiğinden davasının belirsiz alacak davası olarak kabulünü FSEK m.68 uyarınca 3 kat arttırmak suretiyle şimdilik 5.000-TL maddi ve 20.000-TL manevi tazminatın haksız fiil tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan tahsiline ve hükmün gazetede ilanına karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davacı vekili 10/08/2021 tarihli ıslah dilekçesi ile; 5.000 TL maddi tazminat taleplerini 70.000,00 TL arttırarak , mali hakların ihlali nedeniyle FSEK 68 maddesi uyarınca 3 kat bedel tutarı olan 75.000,00 TL'nin haksız fiil tarihi olan 28/05/2018 tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir. Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Karikatürün davacıya ait olduğu bilinmeden internet ortamında bulunan anonim bir eser olduğu düşünülerek kullanıldığını, davacının imzasının kasti olarak Silinmediğini internette bu şekilde bulunduğunu davanın konusunu oluşturan eserin MEB ders kitabında yer aldığını , ... Yayıncılık’ın, kitabı maddi kazanç hedefi gütmeden ve zarara uğramak pahasına bastığını, FSEK md.70/1 hükmüne göre davacı tarafın talep ettiği 20.000 TL manevi tazminatın para yerine, başka bir şekilde tazmin edilmesine hükmetmesinin daha uygun olacağını, 20.000 TL manevi tazminat isteminin fahiş olduğunu, bu tarz eserlerin rayiç bedeli dikkate alındığında, talep edilen 15.000 TL'nin fahiş miktarda olduğunu belirterek açılan davanın reddini talep etmiştir.
İlk Derece Mahkemesi Kararı: Mahkemece; \" 1-Davanın KISMEN KABULÜ İLE, Davalı tarafından davacının mali ve manevi haklarına tecavüzün tespitine, FSEK madde 68 uyarınca belirlenen 25.000,00 TL rayiç bedelin takdiren üç katı olan 75.000,00 TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, 2-15.000,00 TL manevi tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine,\" karar verilmiştir.
İleri Sürülen İstinaf Sebepleri: Davalı vekili tarafından süresinde istinaf yoluna başvurulmuş olup, davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; söz konusu karikatürün davacıya ait olduğu bilindiği ve kasti olarak izinsiz kullanıldığı iddiasının kabul edilemeyeceğini, internet ortamında bulunan anonim bir eser olduğu düşünerek ve aidiyetinin olduğu bilinmeden kullanıldığını, davacının imzasının kasti olarak silindiğinin doğru olmadığını, söz konusu karikatüre imzasız şekilde internet ortamında karşılaştıklarını ve kullandıklarını, bilirkişi raporunun eksik inceleme ile oluşturulduğunu, eserin MEB ders kitabında maddi kazanç hedefi gütmeden kullanıldığını, bilirkişi raporuna belirlenen rayiç bedelin çok yüksek olduğunu, 25.000 TLnin fahiş bir rakam olduğunu, ... Tasarımcılar Derneğinin, bu fiyatı belirlerken davacının hatırasının ve meslekleri içerisinde adının önemine kapıldığını ve duygusal davranarak, bir karikatürün olduğundan daha değerli olduğu kanısına vardığını, telif bedelinin birden fazla dernek veya kuruluştan sorulması gerektiğini, hükmedilen tazminatın sebepsiz zenginleşmesine yol açacağını, 15.000 TL manevi tazminatın para olarak ödenmesi yerine, başka bir şekilde tazmin edilmesinin daha uygun olacağını, bu tarz karikatür eserlerini alanında yetkin kişilere 200-300 TL bedellerle yaptırıldığını, hükmedilen tazminatın fahiş olduğunu beyanla istinaf isteminin kabulü ile mahkeme kararının kaldırılmasını davanın reddini talep etmiştir.
İstinafa Cevap: Davacı vekili istinafa cevap dilekçesinde özetle; dava konusu eser davalı tarafından hak ihlali oluşturacak şekilde izinsiz kullanıldığını ve eser üzerinde imza kasıtlı olarak silinmek suretiyle eserde izinsiz değişiklik yapıldığını, mahkemece hükmedilen tazminat tutarı bilirkişilerce belirlenerek somut verilere dayandığını ve müteveffa müvekkilinin tanınmışlığına uygun bir bedel olduğunu mahkemece hükmedilen tazminat tutarı alanında uzman akademisyen bilirkişiler tarafından detaylı ve gerekçeli olarak hazırlanmış bilirkişi raporuyla belirlenmiş olup müvekkilin mesleki tecrübesi ve tanınmışlığına uygun bir bedel olduğundan davalının istinaf isteminin reddine karar verilmesini talep etmiştir.
Gerekçe ve Sonuç: HMK'nın 355. Maddesi gereği, kamu düzenine aykırılık teşkil eden hususlar hariç tutularak, istinaf neden ve gerekçeleri ile sınırlı olmak üzere yapılan incelemede; Dava, FSEK kapsamında eserden kaynaklanan mali ve manevi haklara tecavüz nedeniyle telif tazminatı ve manevi tazminat istemine ilişkindir. Davacı vekili, müvekkiline ait 1987 yılında çizdiği kafesteki çocuk adlı karikatürünün davalı firma tarafından izinsiz olarak ... Ders kitabının 181.sayfasında eser sahibinin eserlerinin sağ köşesinde bulunan karakteristik imza silinerek eser üzerinde izinsiz değişiklik yapılarak kullanıldığını, davalı tarafın karikatürü kullanırken eser sahibinin adına yer vermediğini, davalının müvekkilinin manevi haklarına ve izinsiz çoğaltma, yayma gibi mali hakkına tecavüz ettiğini, FSEK m.68 uyarınca 3 kat arttırmak suretiyle ıslahla birlikte 75.000,00 TL maddi tazminatın haksız fiil tarihi 28/05/2018 tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faiziyle birlikte ve 20.000-TL manevi tazminatın haksız fiil tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan tahsiline ve hükmün gazetede ilanına karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davacı ...'nın 27.08.2020 tarihinde vefat ettiği, davaya tek mirasçısı tarafından devam olunduğu mirasçılık belgesinden anlaşılmıştır. 11/07/2021 tarihli bilirkişi heyet raporunda özetle; \"Dava konusu karikatürde davacının “evli çiftlerin çocuk sahibi olurken mutlu olduklarını fakat çocuk büyüdükçe dertlerin de büyüyüp çocuğun sorunları ile uğraşmada başarısız ve mutsuz olduğunu \" ifade ettiğini, bu bağlamda çizim tekniğine ve verdiği mesaja bakıldığında bahse konu eserin eser sahibinin hususiyetini arz eden bir güzel sanat eseri olduğunu, FSEK 4/7 maddesinde sayılan “karikatür eserleri” kapsamında olduğunu , davacıya ait karikatüre aynen ders kitabında yer verilip davacının karikatürün sağ tarafından yer verilen eser sahibinin hususiyetini ifade eden imzasının olmadığı görsel kaynakçada geçen shutterstock veri bankası tarandığında ilgili karikatürün bulunamadığını, bahse konu karikatürün shutterstock’tan alınmamış olduğunu, Karikatürün bulunduğu iki internet sitesi tespit edildiğini her ikisinde de karikatürün üzerinde de imza bulunduğunu, davalının internetten tesadüfen bu karikatürün imzasız nüshasını bulup aldığı savunmasını doğrulayan bir bilgi ve belgeye rastlanamadığını , davalıların, tespit edilen kullanımlarının FSEK bağlamında açık bir ihlal olduğu, davacının mali haklarına tecavüz durumunun söz konusu olduğu, ayrıca davacının adının belirtilmemesi izinsiz olarak umuma arzı ve karikatürde şahsiyetini belirtir imzaya yer verilmemesi sebebiyle manevi haklara tecavüzün söz konusu olduğu, ... Tasarımcılar Derneğinin belirttiği 25.000-TL telif bedelinin yerinde olduğu FSEK m.68 gereği bunun 3 katının 75.000-TL olarak faiziyle birlikte davacı tarafından istenebileceği eser sahibinin adının belirtilmesi nedeni manevi tazminat davacının talep edebileceği\" belirtilmiştir.Dosya kapsamına göre, dava konusu karikatürün FSEK md. 4/7 maddesi uyarınca karikatür eseri mahiyetinde olduğu, davalı yayın evi tarafından basımı gerçekleştirilen ders kitabının 181. Sayfasında davacıya ait eserin karikatürün sağ tarafında yer alan eser sahibinin hususiyetini ifade eden imza kısmı çıkarılarak aynen kullanıldığı , eser sahibinin adının belirtilmediği , kitabın 276. Sayfasında, kaynakça kısmında bütün görsellerin ...Yayınevi arşivinden alındığının belirtildiği ancak dava konusu görselin telif bedeli ödenerek alındığına ve eser sahibinin izni ile kullanıldığına dair delil sunulmadığı, bu noktada davalının internetten ilgili karikatürü imzasız olarak tesadüfen bulduğuna dair savunmasına itibar etme olanağı bulunmadığı, davalının belirtilen şekildeki izinsiz kullanımlarının eser sahibinin mali ve manevi haklarının ihlali niteliğinde olduğu , davacının eser sahibi olarak FSEK 68.maddesinde, sözleşme yapılması halinde isteyebileceği bedelin veya bu kanun hükümleri uyarınca tespit edilebilecek rayiç bedelin üç katını maddi tazminat olarak isteyebileceği, bu madde uyarınca varsayımsal sözleşme ilişkisi kapsamında borç belirlendiğinden kusur ve zararın ispatının aranmayacağı dolayısıyla davalının eserin sahibi olduğu bilinmeden kullanıldığına dair savunmaların sonuca etkisinin bulunmadığı, bunun yanında eserdeki imzasının çıkarılması ve eser sahibinin adının belirtilmemesinin FSEK 15 gereği manevi hakların ihlali olduğundan manevi tazminat talep edebileceği anlaşılmıştır. Mahkemece maddi tazminatın belirlenmesi bakımından emsal araştırması yapılmış ise de, ... Tasarımcılar Derneğine yazılan müzekkerede ihlal tarihi belirtilerek emsal sorulmadığı verilen cevabın 2021 tarihindeki rayiç değer olduğu , ayrıca başka meslek birliklerine yazılarak emsal araştırması yapılmadığı bu nedenle tazminat hesabının dosya kapsamına uygun düşmediği, 28.05.2018 ihlal tarihine göre emsal araştırması yapılarak bu konuda yeniden rapor alınması suretiyle sonuca gidilmesi gerektiği kararın eksik incelemeye dayalı olduğu istinaf talebinin bu yönden kabulü gerektiği sonucuna varılmıştır.Davalı vekilinin İstinaf başvurusunun HMK 353/1-a-6 maddesi gereğince kabulüne, kararın kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği kanaat ve sonucuna varılarak aşağıdaki hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere; 1-Davalı vekilinin istinaf isteminin KABULÜ ile; 2-İstanbul 4. Fikrî Ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi'nin 30/11/2021 tarih, 2021/185 E. 2021/46 K. Sayılı Kararının 6100 Sayılı HMK'nın 353/1-a-6. maddesi gereğince KALDIRILMASINA,3-Dosyanın, yukarıda gösterilen biçimde inceleme ve değerlendirme yapılmak üzere mahkemesine GÖNDERİLMESİNE, 4-İstinaf yasa yoluna başvuran davalı tarafından peşin olarak yatırılan istinaf karar ve ilam harcının talebi halinde kendisine iadesine,5-Dosya üzerinde inceleme yapılması sebebiyle vekalet ücreti tayinine yer olmadığına, 6-İstinaf yasa yoluna başvuran tarafından istinaf aşamasında yapılan giderlerin ilk derece mahkemesince verilecek nihai kararda dikkate alınmasına, 6100 Sayılı HMK'nın 353/1-a-6. ve 362/1-g. maddeleri gereğince dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda ve KESİN olmak üzere, oy birliğiyle karar verildi. 30/01/2025