T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
17. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2021/721 Esas
KARAR NO: 2024/1381
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 11. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 10/09/2020
NUMARASI: 2014/976 Esas, 2020/390 Karar
BİRLEŞEN
İSTANBUL 9. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2013/277
BİRLEŞEN
İSTANBUL 15. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2014/121
BİRLEŞEN
İSTANBUL 5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2015/673
BİRLEŞEN
İSTANBUL 9. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2015/856
DAVA: MENFİ TESPİT (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan)-İstirdat
KARAR TARİHİ: 21/11/2024
6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353. maddesi uyarınca dosya incelendi.
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ: Davacı dava dilekçesi ile; müvekkili ile davalı ... AŞ arasında düzenlenen 11/04/2013 tarihli sözleşme ile davalının alüminyum radyatör üreterek müvekkiline teslim edeceğini taahhüt ettiğini, müvekkilinin ürünlerin karşılığında 1.411.690,00 TL'yi 2013 yılı Haziran ve 2014 yılı Mayıs aylarına ait 12 adet çek ile ödemeyi kabul ettiğini ve 12 adet çeki davalıya teslim ettiğini, müvekkilinin 30/06/2013, 31/07/2013 ve 31/08/2013 tarihli 117.000,00'er TL tutarında çek bedellerini ödediğini, ancak davalının 2013 yılı Eylül ayında üretimi durdurması nedeniyle ürünlerin tesliminin imkansız hale geldiğini, bunun üzerine ihtarname ile sözleşmeden dönerek, tahsil edilen çek bedellerinin ticari faizi ile ödenmesini ve kalan 9 çekin iadesini talep ettiklerini, davalının ihtarname gereğini yerine getirmediğini, bu çeklerden 31/05/2024 tarih ve 124.690,00 TL tutarındaki çekin diğer davalı ... Faktoring AŞ'ye temlik edildiğini, yasal düzenleme gereği faktoring şirketleri, kambiyo senedine dayalı olsa bile, mal veya hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilmeyen alacakları devralıp tahsilini üstlenemeyeceğinden, müvekkilinin devreden davalı ... AŞ'ye karşı sahip olduğu tüm itiraz ve defileri davalı faktoring şirketine de ileri sürebileceğini belirterek 31/05/2014 tarih ve 124.690,00 TL bedelli çeke tedbiren ödeme yasağı konulmasını ve bu çek nedeniyle borçlu olmadığının tespiti ile çekin iadesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davalı ... Faktoring vekili cevabında; davacının tedavüle sürülebileceğini bile bile mal karşılığı çek verdiğini, müvekkilinin fatura ile tevsik edilmiş ve davacının kabul ettiği gerçek bir ticari ilişkiden kaynaklanan alacağı temlik aldığını, çek ödeme aracı olup, çekin avans olarak veya teminat amacı ile verildiğinin yazılı delillerle ispatı gerektiğini, davacının lehdara ya da önceki hamile karşı ileri sürebileceği defileri müvekkiline karşı ileri süremeyeceğini savunarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Davalı ... AŞ davaya cevap vermemiştir.
BİRLEŞEN 2013/277 ESAS SAYILI DOSYA Davacı vekili dava dilekçesi ile; davalı ... AŞ'ye mal karşılığı verilen çeklerden 31/05/2014 tarih ve 124.690,00 TL tutarında çek ile, 31/01/2014 tarih ve 117.000,00 TL tutarlı çekin dava dışı faktoring şirketlerine temlik edildiğini, bu çekler ile ilgili davalı ... AŞ ile faktoring şirketine ayrı davalar açıldığını, diğer 30/09/2013, 31/10/2013, 30/11/2013, 31/12/2013, 28/02/2014, 31/03/2014, 30/04/2014 tarih ve 117.000,00 'er TL bedelli çeklerin ürünlerin teslim edilmemesi nedeniyle iadesi gerektiğini ileri sürerek bu çeklere ilişkin tedbiren ödeme yasağı konulmasını ve bu çekler nedeniyle borçlu olmadığının tespiti ile çeklerine iadesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davalı ... AŞ davaya cevap vermemiştir.
BİRLEŞEN 2014/121 ESAS SAYILI DOSYA Davacı vekili dava dilekçesi ile; 30/09/2013 tarih ve 117.000,00 TL bedelli çekin davalı ... AŞ'ye temlik edildiğini, ürünlerin teslim edilmemesi nedeniyle çek bedelini ihtirazi kayıtla ödediklerini, 2013/262 Esas (2014/976 Esas) sayılı dosyada ... Faktoring'e dava açılıp birleştirilmesi hususunda yetki verildiğini ileri sürerek 117.000,00 TL'nin ticari avans faizi ile birlikte 2013/262 Esas sayılı dosya davalısı ... AŞ ile birlikte davalıdan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davalı ... Faktoring AŞ vekili cevabında; müvekkilinin çeki faturalı işlemler karşılığında aldığını ve çekin iyiniyetli ve yetkili hamili olduğunu, faktoring şirketlerinin temel ilişkiden sorumlu tutulamayacağını, davacının çek lehdarı ile aralarındaki ilişkiye dayanan defileri müvekkiline karşı ileri süremeyeceğini, davacının kötü niyetli olması ve çekin tahsiline tedbiren engel olması nedeniyle icra tazminatına mahkum edilmesi gerektiğini savunarak davanın reddine ve çek bedelinin % 20'si oranında icra inkar tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
BİRLEŞEN 2015/673 ESAS SAYILI DOSYA Davacı vekili dava dilekçesi ile; davalı ... Alüminyum AŞ'nin 30/06/2013 tarih ve 117.000,00 TL bedelli çeki diğer davalı ... Faktoring AŞ'ye temlik ettiğini, çek bedelinin ödendiğini, ancak ürünlerin teslim edilmemesi nedeniyle çek bedelinin istirdadı gerektiğini ileri sürerek 117.000,00 TL çek bedelinin davalılardan müştereken ve müteselsilen iadesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davalı ... Faktoring AŞ vekili cevabında; çek bedelini çek borçlularına yaptıkları takip sonucu ... Ticaret AŞ'nin ödediğini, davacının ödemediği çek bedelinin istirdadını isteyemeyeceğini, müvekkilinin fatura ile tevsik edilmiş alacağı temlik aldığını, davacının çek lehdarı ile aralarındaki ilişkiye dayanan defileri müvekkiline karşı ileri süremeyeceğini savunarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Davalı ... Alüminyum AŞ davaya cevap vermemiştir.
BİRLEŞEN 2015/856 ESAS SAYILI DOSYA Davacı vekili dava dilekçesi ile; ürünlerin teslimi karşılığında davalı ... Alüminyum AŞ'ye verilen 31/07/2013 ve 31/08/2013 tarih ve 117.000,00'er TL bedelli çek bedellerini ödediklerini, ancak davalının ürünleri teslim etmediğini, tahsil edilen çek bedellerinin ihtara rağmen iade edilmediğini ileri sürerek çek bedellerinin temerrüt tarihinden işleyecek ticari avans faizi ile birlikte iadesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davalı ... Alüminyum AŞ vekili cevabında; işçilerin fabrikaya giriş çıkışı engellemesi sonucu üretilen malların sevkiyatının gerçekleştirilemediğini, bu nedenle müvekkilinin edimini yerine getirmediğinden söz edilemeyeceğini, müvekkilinin davacı tarafın belirttiği borcu bulunmadığını savunarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI Mahkemece; asıl ve birleşen davalara konu çeklerin ödendiği, çeklere karşılık sözleşmede kararlaştırılan mal tesliminin yapılmadığı, bu nedenle çek bedellerinin davalı ... Alüminyum San. ve Tic. AŞ'den istirdadı gerektiği, anılan davalının yargılama sırasında iflası nedeniyle davacı alacağının masaya kabulüne karar verilmesi gerektiği; davalı faktoring şirketleri yönünden ise, davacı ...A.Ş., faktoring işleminin tarafı olmayıp keşideci sıfatıyla kambiyo borçlusu durumunda olduğu, keşideci ile lehtar arasındaki ticari ilişkiden kaynaklanan şahsi def'ilerin davalı faktoring şirketine karşı ileri sürülebilmesi için, kambiyo senedinin faktoring şirketi tarafından iktisap edilirken bile bile borçlunun zararına hareket edildiği hususunun kanıtlanması gerektiği, davacının bu hususa ilişkin yeterli kanıt sunamadığından asıl ve birleşen bir kısım davalarda adı geçen faktoring şirketlerine yönelik açılan davaların reddi gerektiği gerekçesiyle; asıl 2013/262 Esas (2014/976 Esas) sayılı dosyada 124.690,00 TL'nin, birleşen 2013/277 Esas sayılı dosyaya konu 7 adet çek bedeli toplam 819.000,00 TL'nin, birleşen 2015/673 Esas sayılı davaya konu 117.000,00 TL'nin ve birleşen 2015/856 Esas sayılı davaya konu iki adet çek bedeli toplamı 234.000,00 TL'nin davalı müflis davalı ... Alüminyum San. ve Tic. AŞ'nin iflas masasına kayıt ve kabulüne; asıl ve birleşen bir kısım davalarda adı geçen faktoring şirketlerine yönelik açılan davaların reddine karar verilmiştir. İlk derece mahkemesi 02/02/2021 tarihli tamamlama kararı ile; birleşen 2014/121 Esas sayılı dosyada davalı ... Faktoring AŞ vekilinin icra tazminatı talebinin reddine karar vermiştir.
İSTİNAF NEDENLERİ Karar, yasal süre içerisinde davacı vekili ve katılma yoluyla 2014/121 Esas sayılı dosyada davalı ... Faktoring AŞ vekili tarafından istinaf edilmiştir. Davacı vekili istinaf nedenleri olarak; asıl ve birleşen dosyaların bir kısmında davalı olan faktoring şirketleri yönünden de davanın kabulü gerektiğini, müvekkili ile davalı ... Alüminyum San. ve Tic. AŞ arasında fatura veya benzeri belgeler ile tevsik edilebilir bir alacak bulunmadığından davalı ... Alüminyum San. ve Tic. AŞ'nin çekleri grup şirketi dava dışı ... Ticaret AŞ'ye temlik ettiğini, bu şirketin de bir kısım çekleri davalı faktoring şirketlerine temlik ettiğini, davalı faktoring şirketlerinin borcun kaynağını araştırma yükümlülüğünü yerine getirmeden çekleri temlik aldığını belirterek asıl ve birleşen davalarda davalı faktoring şirketleri yönünden de davanın kabulüne karar verilmesini talep ve istinaf etmiştir. Davalı ... Faktoring AŞ vekili istinaf nedenleri olarak; çek kayıtsız şartsız ödeme aracı olduğundan, davacı keşidecinin önceki hamillerden biri ile kendisi arasında ilişkiye dayanan defileri müvekkiline karşı ileri süremeyeceğini, müvekkilinin iyiniyetli yetkili hamil olduğunu, müvekkili yetkili hamile dava açılmasının kötü niyetli olduğunu ve davacının icra tazminatına mahkum edilmesi gerektiğini belirterek kararın kaldırılarak çek bedelinin % 20'si oranında icra tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLERİN TARTIŞILMASI VE GEREKÇE Asıl ve birleşen davalar, ürünlerin teslim edilmemesi nedeniyle 11 adet çekin bedelsiz kaldığı iddiasına dayalı menfi tespit ve çeklerin iadesi, tahsil edilen çeklerin ise bedelinin ödenmesi istemlerine ilişkin olup, davacı vekili 17/06/2014 tarihli dilekçesi ile tüm çek bedellerinin ödenmesi nedeniyle davanın istirdat davasına dönüştüğünü beyan etmiştir. Mahkemece, çeklerin davalı müflis ... Alüminyum San. ve Tic. AŞ'ye teslim edilmesine rağmen müflis şirketin sözleşmede kararlaştırılan ürünleri teslim etmediği gerekçesiyle müflis şirket yönünden kayıt kabul davasına dönüşen davanın kabulü ile çek bedellerinin davalı müflis şirketin iflas masasına kayıt ve kabulüne, davalılar faktoring şirketlerinin ise çekleri iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket ettiği hususunun kanıtlanamadığı gerekçesiyle davalılar faktoring şirketleri yönünden davanın reddine karar verilmiştir. Karar asıl ve birleşen dosyada davacı vekili ile birleşen 2014/121 Esas sayılı dosyada davalı ... Faktoring şirketi tarafından istinaf edilmiştir. 1-Davacı ile davalı müflis ... Alüminyum San. ve Tic. AŞ arasında alüminyum radyatör ürünlerinin üretilip davacıya teslimi hususunda anlaşma bulunduğu, davacının ürünlerin teslimi karşılığında toplam 1.411.690,00 TL bedelli 12 adet çeki davalı müflis şirkete teslim ettiği, sonrasında bir kısım çeklerin faktoring sözleşmesi gereği asıl 2013/262 Esas (2014/976 Esas) ve birleşen 204/121 Esas, 2015/673 Esas sayılı dosyalarda davalı faktoring şirketlerine temlik edildiği, sözleşmeye konu ürünlerin ise davacıya teslim edilmediği anlaşılmaktadır. Davacı; ürünlerin teslim edilmemesi nedeniyle çeklerin bedelsiz kaldığını, asıl 2013/262 Esas (2014/976 Esas) ve birleşen 204/121 Esas, 2015/673 Esas sayılı dosyalarda davalı faktoring şirketlerinin belgelendirilmemiş alacağı temlik aldığını, bu nedenle davalı faktoring şirketlerinin de çek bedellerinin iadesinden sorumlu olduğunu ileri sürmüştür. Dava tarihinde yürürlükte bulunan 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanununun 9/3 maddesi; \"Bir kambiyo senedinin ciro yoluyla faktoring şirketine devri halinde, kambiyo senedinden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya varolan ilişkilere dayanan def''ileri faktoring şirketine karşı ileri süremez; meğer ki faktoring şirketi kambiyo senedini iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun.\" hükmünü içermektedir. Somut olayda; davacı ...A.Ş., faktoring işleminin tarafı olmayıp keşideci sıfatıyla kambiyo borçlusu durumunda olduğundan, keşideci ile müflis lehtar arasındaki ticari ilişkiden kaynaklanan şahsi def'ilerin asıl ve birleşen davada davalı faktoring şirketlerine karşı ileri sürülebilmesi, kambiyo senedinin faktoring şirketi tarafından iktisap edilirken bile bile borçlunun zararına hareket edildiği hususunun kanıtlanması koşulunu bağlıdır. Ne var ki, davacı bu hususa ilişkin yeterli kanıt sunamamıştır. Bu nedenle mahkemece asıl 2013/262 Esas (2014/976 Esas) ile birleşen 204/121 Esas, 2015/673 Esas sayılı dosyalarda davalı faktoring şirketler yönünden davanın reddedilmesinde isabetsizlik bulunmamaktadır. Nitekim 12 adet çekten biri olan 31/01/2014 tarihli çek yönünden açılan ve İstanbul 5. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2014/881 Esas sayılı dosyasında görülen dava da reddedilmiş olup, Yargıtay 19. HD'nin 2015/13801 Esas, 2016/6060 Karar sayılı kararında aynı gerekçe ile davanın reddine dair kararı onamıştır. 2-Birleşen 2014/121 Esas sayılı dosyada davalı ... Faktoring AŞ vekili, davacı keşidecinin yetkili hamil müvekkili aleyhine açtığı davanın kötü niyetli olduğunu, bu nedenle davacının icra tazminatına mahkum edilmesini talep etmiştir. Davacı çek borçlusu, davaya konu 30/09/2013 tarih ve 117.000,00 TL bedelli çeki ihtirazı kayıtla ödemiş, ancak ürünlerin teslim edilmemesi nedeniyle ürün teslimi karşılığı verildiğini beyan ettiği çek bedelinin istirdadını talep etmiştir. Söz konusu çek ile ilgili davacı borçlu aleyhine başlatılmış bir takip bulunmadığından, İİK'nın 72/4 maddesi gereği davacı alacaklı aleyhine kötü niyet tazminatına hükmedilmesi mümkün değildir. Bu nedenle mahkemece davalı alacaklının çek bedelinin % 20'si oranında tazminata hükmedilmesi talebini reddetmesinde de isabetsizlik bulunmamaktadır. Açıklanan nedenler ile davacı vekilinin 2013/262 Esas (2014/976 Esas) ve birleşen 2014/121 Esas, 2015/673 Esas sayılı dosyalarda istinaf başvurusunun, davalı vekilinin 2014/121 Esas sayılı birleşen dosyada istinaf başvurusunun, ilk derece mahkemesi kararından hukuka aykırılık görülmediğinden, HMK'nın 353/1.b.1 bendi gereğince ayrı ayrı esastan reddine karar verilmesine dair aşağıdaki hüküm kurulmuştur.
H Ü K Ü M: Gerekçesi yukarıda izah edildiği üzere; 1-İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2014/976 Esas, 2020/390 Karar sayılı ve 10/09/2020 tarihli karar usul ve yasaya uygun bulunduğundan davacı vekilinin 2013/262 Esas (2014/976 Esas) ve birleşen 204/121 Esas, 2015/673 Esas sayılı dosyalarda istinaf başvurusunun, davalı vekilinin 2014/121 Esas sayılı birleşen dosyada istinaf başvurusunun, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunun 353/1b-1 bendi gereğince ayrı ayrı esastan REDDİNE, 2-Hüküm tarihinde yürürlükte bulunan 492 sayılı Harçlar Kanununa bağlı tarife gereğince asıl davada 2013/262 Esas (2014/976 Esas) alınması gereken 427,60 TL harçtan davacı tarafından peşin olarak yatırılan 59,30 TL harcın mahsubu ile bakiye 368,30 TL harcın davacıdan tahsili ile HAZİNEYE İRAT KAYDINA, 3-Hüküm tarihinde yürürlükte bulunan 492 sayılı Harçlar Kanununa bağlı tarife gereğince birleşen davada (2014/121 Esas) alınması gereken 427,60 TL harçtan davacı tarafından peşin olarak yatırılan 59,30 TL harcın mahsubu ile bakiye 368,30 TL harcın davacıdan tahsili ile HAZİNEYE İRAT KAYDINA, 4-Hüküm tarihinde yürürlükte bulunan 492 sayılı Harçlar Kanununa bağlı tarife gereğince birleşen davada (2015/673 Esas) alınması gereken 427,60 TL harçtan davacı tarafından peşin olarak yatırılan 59,30 TL harcın mahsubu ile bakiye 368,30 TL harcın davacıdan tahsili ile HAZİNEYE İRAT KAYDINA, 5-Davacı tarafından istinafa konu etmediği halde birleşen (2015/856, 2013/277) Esas sayılı dosyalarda yatırılan toplam 442,80 TL istinaf harçlarının talep halinde davacıya İADESİNE, 6-Hüküm tarihinde yürürlükte bulunan 492 sayılı Harçlar Kanununa bağlı tarife gereğince birleşen davada ( 2014/121 Esas) alınması gereken alınması gereken 427,60 TL harçtan davalı ... Faktoring A.Ş tarafından peşin olarak yatırılan 59,30 TL harcın mahsubu ile bakiye 368,30 TL harcın adı geçen davalıdan tahsili ile HAZİNEYE İRAT KAYDINA, 7-Davacı ve davalı tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde BIRAKILMASINA, Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu 353/1b-1 bendi ile aynı kanunun 362/1a Maddesi gereğince kesin olarak oybirliği ile karar verildi.21/11/2024