T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
43. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2023/1796
KARAR NO: 2024/1630
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 14/12/2021
NUMARASI: 2015/924 Esas - 2021/891 Karar
DAVA: İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
İSTİNAF KARAR TARİHİ: 07/11/2024
Taraflar arasında görülen dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün davacı vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ
DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; ... Bankası Merter Şubesinden verilen keşidecisi ... Şirketi olan 01/09/2015 keşide tarihli, ... çek numaralı 100.000,00 TL meblağlı çekin davacının iş yerinden çalınıp davacının imzası taklit edilerek ciro edildiğini (toplamda 17 çekle birlikte çalınmış), bu konuda emniyete hırsızlık başvurusu yapıldığını, Bakırköy 4. Asliye Ticaret Mahkemesi 2015/262 Esas sayılı dosyada çek iptali davası açıldığını ve bu dosyada çekler için tedbir kararı alındığını, çekin davacının elinden cirosuz çıktığını, daha sonra sahte cirolarla ciro edilip İstanbul ... İcra Müdürlüğünün ...Esaslı dosyada takibe konulduğunu, çekin keşidecisi ... Anonim Şirketi haciz tehdidi altında ihtirazı kayıt koyarak çek bedelini icra dosyasına yatırdığını bu nedenlerle çek bedelinin tedbiren icra alacaklısına ödenmemesi için tedbir kararı konularak (üçüncü şahıslara gönderilen haciz ihbarnamelerinin iptali de dahil), dava konusu çekin haklı hamil olarak davacıya ait olduğunun tespit edilerek çekin istirdatına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP:Davalı ... Tekstil Limited Şirketi cevap dilekçesinde istirdat davasının çeki elinde bulunduran son hamile karşı açılabileceğini, son hamilin davalı ... olduğunu, davalı ... Tekstil'in imzası taklit edilerek ciro silsilesine dahil edildiğini, davanın açılmasında kusurlarının olmadığını, dava konusu çeki hiçbir zaman iktisap etmediklerini, ciro etmediklerini, çek üzerindeki kaşe ve imzanın davalı ... Tekstile ait olmadığını, çekte kendilerinden sonra gözüken ciranta ile herhangi bir ticari ilişkilerinin olmadığını, kendilerine yönelik davanın reddini talep etmiştir. Davalı ... cevap dilekçesinde çeki iktisapta iyi niyetli hamil olduklarını, kötü niyet ve ağır kusurla iktisabın davacı tarafından ispatının gerektiğini, davanın reddini talep etmiştir. Diğer davalılar davaya cevap vermemiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI: İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, \"Menfi tespit ve istirdat İcra İflas Kanununun 72. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre istirdat davası açılabilmesi için icra yolu ile paranın ödenmiş olması gerekir. Dosyamızda davacı tarafça davalıya veya icra dosyasına henüz ödenmiş bir para yoktur. Henüz para ödenmemiş ise borçlu olmadığına dair menfi tespit davası açılabilir. Dava konusu çeki elinde bulunduran hamil ... bu çekin tahsili için İstanbul ... İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyada kendinden önceki cirantalar ve keşideciye karşı icra takibi başlatmıştır. Davacı ise dava konusu çekin hırsızlık sonucu elinden çıktığını belirterek tüm cirantalara ve son hamile karşı çekin istirdatı davası açmıştır. Hırsızlık suçu ile ilgili yargılanan Sanık ... Bakırköy 9. Asliye Ceza Mahkemesi 2016/169 Esas sayılı dosyada mahkum edilmiş ise de savunmasında herhangi bir çek çalmadığını savunmuştur. Mahkeme delil olarak sanığın binada bulunan parmak izinin bulunmasını göstermiştir. Yine dosyada alınan grafoloji raporuna göre çekteki davacı lehtar ve davacı lehtardan sonraki ciranta davalı ... Tekstil adına atılan imzaların sahte olduğu tespit edilmiştir. Böylece davacının çeki geçerli bir imza ile imzalamadan elinden çıktığına dair iddiası ispatlanmıştır. Yine kendinden sonraki ciranta ... Tekstil'e ait cironunda sahte olduğu açıktır. Zaten davalı ... Tekstilde savunmasında bu durumu beyan etmiştir. Davalılardan ... bir başka ceza dosyasında mahkum olduğundan vasisine tebligat yapılmıştır. ... ve ... Tekstil dışındaki davalılar herhangi bir cevap vermemişlerdir. Türk Ticaret Kanununun 792. maddesine göre çek herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa çek eline geçmiş yeni hamil ancak çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu ve iktisapta ağır kusuru bulunduğu taktirde o çeki vermekle yükümlü olur. Dosyamızda son hamil ...'in çeki elde etmede ağır kusurlu veya kötü niyetli olduğunun ispatı davacı tarafa ait olup dosyadaki deliller ile bu durum ispatlanamamıştır. Türk Ticaret Kanununun 792. maddesine göre çekin istirdatı (iadesi) davası çeki elinde bulunduran son hamile karşı açılabilir. Bu nedenle davacının son hamil davalı ... dışındaki davalılara karşı açtığı davanın pasif husumet yokluğundan reddine karar verilirken davalı ...'i çeki elde ederken ağır kusurlu ve kötü niyetli olduğu ispat edilemediğinden bu davanın da reddine , ...\" karar verilmiştir.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ: Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davalıların çekin arkasında oluşturduğu sahte ciro zinciri ile iyi niyetli üçüncü kişi konumundan yararlanmak sureti ile Çek keşidecisi, davacı ve diğer sahte cirolar hakkında İstanbul ... İcra Müd.'nün ... E. sayılı dosyası ile icra takibinde bulunmuş olup ilk ciranta olan davacı ile çeklerin keşidecileri arasında ticari ilişki olduğunu davacı tarafından keşideci şirketten fatura ve makbuz karşılığında iş bu çekin alındığını, davalı ile davacı ve aradaki diğer cirantalar arasında hiçbir ticari ilişki bulunmadığını, yapıları bilirkişi inceleme neticesinde defterleri de yapılan incelemede çeklerin halen davacı şirket uhdesinde görüldüğü ve hiçbir şekilde ciro edilmediğinin tespit edildiğini, davacının iş yerinden çalınan dava konusu çek davacının emrine düzenlenmiş emre yazılı çek olup emre yazılı çeklerin devri için TTK 559 madde gereğince “senedin ciro edilmesi ve teslimi “ gerektiğin, dava konusu çekte davacıya ait geçerli ve imzasını taşıyan bir ciro bulunmadığını, ayrıca çek rıza ile teslim edilmemiş çalınma sonucunda davacının rızası dışında elinden çıktığını, mahkemece yaptırılan imza incelemesi neticesinde çekteki cironun davacı şirket yetkilisine ait olmadığı tespit edilmekle çekin ciro zincirinin bozuk olduğunu, şirketin emrine düzenlenen çekte ilk cironun davacı şirket yetkilisine ait olmaması nedeni ile çekin vasfını kaybettiğini, dava konusu çeklerde davacı şirketten sonra cirosu görünen şirketlerle davacı şirketin Ticari ilişkisi ve çek alış verişi olmadığını, eksik inceleme neticesinde hüküm kurulduğunu, Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığının 2019/39105 soruşturma sayılı dosyasının sonucu beklenilmeden dosyadaki çalıntı çeklerin kötü niyetli insanlar tarafından düşük bedellerle para ile ciranta şirketlere satıldığı yöndeki ifadeler dikkate alınmadan karar verildiğini, hüküm kurulurken sadece Davalı şirketin iyi niyetli olduğu kıstasından hareket edildiğini, Bakırköy 4.ATM 2015/242 E sayılı dosya ile 04.06.2015 tarihinde ödeme yasağı konulmuş ve bu yasak derhal bankaya tebliğ olmuş böyle bir mahkeme kararı olan çek hakkında bankanın çekte sorun yok şeklinde beyanda bulunması hayatın normal akışına aykırı olup bu nedenle on cirantanın iyi niyet iddialarına itibar etmemek gerektiğini, davalı son ciranta dava konusu çeki kötü niyetli olarak iktisap etmiş ve iktisabında ağır kusuru olduğunu, bu nedenle meşru hamil olmadığını beyanla, ilk derece Mahkemesince verilen kararın kaldırılmasını ve davanın kabulüne karar verilmesini talep ve istinaf etmiştir.
GEREKÇE: Dava, yetkili hamilin rızası hilafına elden çıkan çekin istirdatı, davasıdır. İstinafa gelen uyuşmazlık temelde, davalı ...'in çekin yetkili hamili olup olmadığı noktasındadır. Dava konusu çek, dava dışı ... Dış Ticaret Tekstil A.Ş. tarafından 01/09/2015 tarihinde davacı ... San. Ve Tic. A.Ş. lehine 100.000,00 TL bedelli olarak ... , Merter Şubesi nezdinde tanımlı hesaba bağlı olarak keşide edilmiş ve sırasıyla lehtar, ... İç ve Dış Tic. Ltd. Şti., ... Tekstil, ... İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti., ... Tekstil, ... A.Ş., ... San. Dış Tic. Ltd. Şti., ..., ... ve ... tarafından ciro edilmiştir. Çek, 01/09/2015 tarihinde bankaya ibraz edilmiş, çek iptaline ilişkin Bakırköy 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2015/262 Esas sayılı dosyasında verilen ödemeden men kararı gereğince çek bedeli ödenmemiştir. Davacı tarafça, çekin kaybolduğu ve davalının çeki haksız ve kötü niyetli olarak iktisap ettiğinden bahisle ve kendisinin yetkili hamil olduğu iddiasıyla çekin istirdatına karar verilmesi istemiyle eldeki dava açılmıştır. 6102 sayılı TTK'nın 763. maddesine göre, elden çıkan kıymetli evrakın ortaya çıkması halinde senedi elinde bulundurana karşı iade davası açılabilir. Zayi nedeniyle iptali istenen çekin Bakırköy 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2015/262 Esas sayılı çek iptali dosyasında verilen tedbir nedeniyle ödenmemesi üzerine davalı ... tarafından çeke dayalı icra takibi başlatılmıştır. TTK'nın 792. Maddesine göre, çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür. TTK'nın 788/1. maddesinde, açıkça “emre yazılı” kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çekin, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebileceği, TTK'nın 790. maddesinde ise, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişinin, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılacağı düzenlenmiştir. Ayrıca çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir. Bir beyaz ciroyu diğer bir ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır. Dava konusu çekteki ciro silsilesi görünürde düzgün olup, şeklen çeki elinde bulunduran kişinin hamil sıfatını ispat eder niteliktedir. Ciro silsilesinde bir kopukluk söz konusu olmadığından hamil senedin illetten mücerret olması ilkesinden yararlanır. Kanunda aksine özel bir düzenleme olmadıkça; taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlü (TMK 6), diğer bir ifadeyle, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraf ispat yükü altında (HMK 190) olup, bu temel kuralların da sonucu olarak herkes iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. İspat yükü kendisinde olmayan diğer taraf da ispat yükünü taşıyan tarafın iddiasının doğru olmadığı hakkında delil sunabilir. Karşı ispat faaliyeti için delil sunan taraf, ispat yükünü üzerine almış sayılmaz (HMK 191). 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesinde belirtilen kötü niyetten maksat, senedin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıktığını bilmek veya bilebilecek durumda bulunmaktır. Ağır kusur ise, senedin iktisabında olağan özenin gösterilmemesini ifade eder. Yine, 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesindeki “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa...” ibaresi, çekin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıkmış olmasını, yani çalınmasını, tehdit ya da hile ile alınmasını, kaybedilmesini veya rıza ile fakat devri sakatlayan hukuki olgularla elden çıkmasını ifade etmektedir. Ancak çeki çalan veya hile ile hamilinden alan ya da bulan kişinin senedi ciro ile devretmesi hâlinde, bunu bilmeyen ve bilebilecek durumda da olmayan, başka bir deyişle kötü niyetli ve ağır kusurlu bulunmayan yeni hamil korunur. Bu tür davalarda, çekin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıkarak yeni hamil tarafından kötü niyet veya ağır kusur ile iktisap edildiği iddiasını ispat külfeti davacıya ait olup anılan olgular tanık dâhil her türlü delile kanıtlanabilir. Eldeki davada, davacı öncelikle çekin yetkili hamili olduğunu, ardından davalı tarafın çeki kötüniyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap ettiğini ispat etmesi gerekir. Bununla birlikte davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, zira aksi düşüncenin kabulü çekin “mücerretlik” vasfını ortadan kaldırır niteliktedir. Ayrıca TTK’nın 792. maddesi içeriği itibariyle önceki hamilin elinden herhangi bir şekilde çıkan çeki iktisap eden yeni hamilin, TMK’nın 3. maddesi anlamında iyi niyetli olduğunu kabul etmiştir. Davalı ...'in dava konusu çeki kötüniyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap ettiğine ilişkin dosyaya herhangi bir delil sunulmamıştır. Dairemizce celbedilen Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığının 2019/39105 soruşturma sayılı dosyasında düzenlenen iddianamede davalı ... hakkında bir dava açılmamıştır. Anılan soruşturma dosyasında davalı ...'in çekin iktisabında ağır kusurlu davrandığını veya kötüniyetli olduğunu gösterir bir delil söz konusu değildir. Çeklere ilişkin zayi nedeniyle iptal davası açılmış olması ve ödemeden men kararı verilmiş olması da, tek başına, çeki elinde bulunduran davalının çeki kötüniyetle iktisap ettiğini veya iktisapta ağır kusurlu olduğunu göstermez. Bu haliyle davalı ...'in çeki kötüniyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap ettiği ispat edilememiş olup, bu nedenle ilk derece mahkemesince davanın davalı ... yönünden reddine, diğer davalılar yönünden husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir. HMK'nın 355. maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda; ilk derece mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığından davacı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun reddine karar vermek gerekmiştir.
KARAR: Yukarıda ayrıntısı ile açıklanan nedenlerle; 1-Davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,2-Davacı tarafından başvuru sırasında istinaf karar harcı peşin olarak yatırıldığından başkaca harç alınmasına yer olmadığına,3-Davacı tarafından istinaf aşamasında yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına, Dair, dosya üzerinden yapılan inceleme sonunda, HMK'nın 362(1)a maddesi uyarınca kesin olarak oy birliğiyle karar verildi.07/11/2024