T.C.
İZMİR
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
14. HUKUK DAİRESİ
\t\t\t\t \t \t \t\t\t\t\t\t\t\t\t
ESAS NO\t \t: 2024/197
KARAR NO\t \t: 2024/1540
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ \t: MUĞLA ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO\t\t: 2021/9
KARAR NO\t\t: 2023/891
DAVA TARİHİ\t: 03/09/2021
KARAR TARİHİ\t: 06/12/2023 \t
DAVA\t\t: Tapu İptal-Tescil Olmadığı Takdirde Alacak(Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan)
KARAR TARİHİ\t: 30.10.2024
KARARIN YAZ. TARİHİ\t: 30.10.2024
Muğla Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 06.12.2023 tarih ve 2021/9 Esas, 2023/891 Karar sayılı kararının, istinaf başvurusu yoluyla incelenmesinin davacı vekili ile davalı vekili tarafından istenilmesi üzerine, dairemize gönderilen dosya incelendi, dosya içeriğine göre incelemenin duruşmasız olarak yapılması uygun görülmekle, gereği konuşulup düşünüldü.
İSTEM:
Davacı vekili tarafından verilen dava dilekçesinde özetle; Davalı ... Kooperatifi ile müvekkili arasında aktedilen tamamlama işine ait sözleşme, 30.06.2017 tarihli teknik şartname ve 07.08.2017 tarihli teknik şartname, 02/10/2017 tarihli işyeri teslim tutanağı ile ..., ..., ... Mahallesi ... Mevkii ... parselde bulunan davalı kooperatife ait 13 villadan ibaret tamamlama işinin müvekkili tarafından yüklenildiğini, müvekkilinin söz konusu sözleşme ve teknik şartnamelerde yazılı edimlerini ifa ettiğinde davalı kooperatif mülkiyetinde bulunan ..., ... Mahallesi ... Mevkii ... parselde kayıtlı taşınmazı bedelsiz olarak tapuda devralacağını, Teknik metraj miktarları, sözleşmeye dahil olan· işler ve alt/üst yapı malzeme ve makinelere ilişkin sözleşme gereği yüklenilen imalatlar ve montajların tamamlandığını, yapılan işlerin teslim aşamasında olduğunu, işin teslim alınması için geçici kabule hazır olduğu davalı kooperatife Muğla 3. Noterliği 21.12.2020 tarih, 21872 yevmiye numaralı karı İhtarname ile bildirildiğini, Davalı kooperatif tarafından işin bitirilmediği iddiası ile kendilerine 14/12/2020 tarihinde Muğla 4. Noterliğinden 13/11/2020 tarih 13584 yevmiye numaralı ihtarnameyi keşide ettiklerini, Muğla 3. Noterliği 21/12/2020 tarih 21872 yevmiye numaralı ihtarname tarihinden sonra aradan geçen yaklaşık 9-10 aylık dönemde müvekkili tarafından yapmayı taahhüt ettiği işlere ilişkin ilave imalatları ve yenilemeleri, düzeltmeleri, ilave iş bitirmelerinin gerçekleştiğini, tespit talep tarihi itibariyle inşaatın geldiği aşama, yapılan üretim miktarları, niteliği ile sözleşme ve teknik şartnameler kapsamında yapılan işlerin metraj ve fiyatları, sözleşme ve teknik şartnamelerde belirlenenlerden fazla yapılan imalatlara ilişkin metraj farkları ve fiyatlarının, sözleşme ve teknik şartnameler ile yapılan ilave işlerin ve sözleşme ve teknik şartnamede bulunmadığı halde yapılan imalat ve montajların metraj ve fiyatlarının; sözleşme, teknik şartnameler gereğince halihazır durumda her bir iş kaleminde ayrı ayrı ve inşaat bütününde inşaatın tamamlanma oranları ile geçici kabul şartlarının oluşup oluşmadığının tespitini istediklerini, Sözleşme, teknik şartnameler gereğince halihazır durumda· her bir iş kalemi için ayrı ayrı ve inşaat bütününde inşaatın toplam tamamlanma oranlarının belirlenmesinin hukuki ihtilafların çözümü için zorunlu olduğundan durumun mahkemece delil tespiti yoluyla belirlenmesi için Muğla 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2021/73 D.İş sayılı dosyasıyla uzman bilirkişiler marifetiyle tespit yapıldığını, Mahkeme dosyasında görevlendirilen: bilirkişiler tarafından verilen rapora göre sözleşme ve teknik şartnameler kapsamında yapılan işlerin tutarının 9.920.519,99 TL olduğu; sözleşme ve teknik şartnamelerde belirlenenlerden fazla yapılan imalatlara ilişkin tutarın ise 526.46,8.21 TL olduğu; sözleşme ve teknik şartnameler kapsamında taahhüt edilen işlerin %105,30 oranında tamamlandığı yani %5,30 karşılığı 526.468,21 TL fazladan üretim-yapıldığı (metraj farkları veya üretim gereklilikleri nedeniyle) anlaşıldığını, Bu durumda davalı ... Kooperatifi ile davacı müvekkil şirket arasında aktedilen tamamlama işine ait sözleşmenin 9 .2 maddesi gereğince davacı edimlerinin ifasına karşılık müvekkile devri taahhüt edilen muaccel hale gelen ..., ... mahallesi, ... mevkii ... parselin davalı adına olan tapusunun iptali ile müvekkil adına tapuya kayıt ve tesciline; terditli olarak talebimizin uygun görülmemesi(taşınmazın davalı adına kayıtlı olamaması ya da tapunun devrine engel bulunması) halinde 2830 parselin bugünkü değerinin müvekkile ödenmesine; yine terditli olarak yukarıdaki talebimizin uygun görülmemesi halinde inşaat sözleşmesi gereğince davacı tarafından yapılan iş bedellerinin mahkemece yapılacak keşif ve bilirkişi incelemesiyle belirlenerek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 500.000,00 TL, işleyecek ticari faizi ile birlikte müvekkiline ödenmesini talep ettiklerini, Bu nedenlerle Öncelikle sözleşmeler, teknik şartnameler ve Muğla 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2021/73 D.İş sayılı dosyasında ·alınan bilirkişi raporları ile müvekkil şirketin edimlerini ifa ettiği ve davalı kooperatifin ..., ... ... parseli devir taahhüdünün muaccel hale geldiği sübuta ermiş olduğundan, davamızın semeresiz kalmaması ve davalının taşınmazı üçüncü şahıslara devretme olanağının engellenmesi için dava konusu taşınmazın tapu kayıtları üzerine ihtiyati tedbir konulmasına, Davalı ... Kooperatifi ile müvekkili arasında aktedilen tamamlama işine ait sözleşmenin 9 .2 maddesi gereğince davacı edimlerinin ifasına karşılık müvekkile devri taahhüt edilen ..., ... Mahallesi, ... mevkii ... parselin (fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 500.000,00 TL davalı adına olan tapusunun iptali ile müvekkili adına tapuya kayıt ve tesciline, Terditli olarak taleplerinin uygun görülmemesi (taşınmazın davalı adına kayıtlı olamaması ya da tapunun devrine engel bulunması) halinde ... parselin bugünkü değerinin fazlaya ilişkin talep ve dava haklarımız saklı kalmak kaydıyla olarak şimdilik 500.000,00 TL'nin işleyecek ticari faiziyle birlikte müvekkiline ödenmesine, yine terditli olarak taleplerinin uygun görülmemesi halinde inşaat sözleşmesi gereğince yapılan iş bedellerinin mahkemece yapılacak keşif ve bilirkişi incelemesiyle belirlenerek fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 500.000,00-TL'nin işleyecek ticari faiziyle birlikte müvekkile ödenmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP:
Davalı vekili tarafından verilen cevap dilekçesinde özetle; Müvekkili davalı yapı kooperatifi ile davacı şirket arasında, ... Malı. ... ... Mevkii .../... adresinde kain taşınmaz üzerine yapımına başlanan ancak eski müteahhit ile uzlaşılamaması nedeniyle tamamlanamayan ve 13 adet villadan oluşan inşaatın yarım kalan işlerinin tamamlanması amacıyla anahtar teslimi götürü bedel Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmesi düzenlendiğini, 07.08.2017 tarihinde imzalanan sözleşme ile davacı şirket, 240 gün içerisinde yarım kalan inşaatı projeye uygun olacak şekilde tamamlayacağını kabul ve taahhüt ettiğini, davacı tarafından taahhüt ettiği süre içerisinde vaki inşaatın tamamlanamaması sebebiyle müvekkili kooperatif tarafından Muğla 4. Noterliği' nin 13.03.2019 tarihli 2868 Yevmiye numaralı ihtarnamesi keşide edildiğini ve inşaatın süresi içerisinde tamamlanamaması sebebiyle sözleşmenin 25.2 maddesi gereğince \"Gecikme Cezası Uygulanacağı\" ve aykırılıkların devamı halinde sözleşmenin feshedileceğinin ihtar edildiğini, Tarafların 16.03.2019 tarihli \"Taahhütname\" ile davacı tarafa ek süre verilmesi hususunda mutabakata vardıklarını, Davacı tarafından vaki edimlerinin yine tamamlanamaması nedeniyle 15.06.2019 protokol mahiyetinde mutabakatname ikame edilerek davalı tarafından 01.10.2019 tarihinde sözleşmeye konu işi eksiksiz ve tam olarak kooperatife teslim edileceği; aksi takdirde gecikmelere ilişkin cezai şart uygulanacağı hususunda anlaşmaya varıldığını, Davacı tarafından edimlerinin yerine getirilmemesi nedeniyle Muğla 4. Noterliğinin 18.06.2020 tarihli 6439 yevmiye numaralı ihtarnamesi ile mutabakata vari1an şartlarda edimlerin yerine getirilmemesi halinde cezai şart hükümlerinin uygulanacağı ve sözleşmenin feshi yoluna gidileceği hususunda davacı tarafa ihtarname gönderildiğini, 17.08.2020 tarihinde davacı tarafından verilen \"Taahhütname\" ile sözleşmeye konu işin 3l.l0.2020 tarihinde bitirileceği ve teslim edileceği taahhüt ve beyan edildiğini, Kooperatif tarafından vaki inşaatta taahhüt edilen işlerin yapılıp yapılmadığının kontrolünü sağlamak amacıyla alanında uzman mimar ... ile anlaşıldığını ve düzenli aralıklarla inşaatta yapılan işlerin ve eksikliklerin tespiti rapor altına alındığını, Davacı tarafın \"Taahhütname\" sinin son günü olan 31.10.2020 tarihinde mimar ... tarafından yapılan tespitlerde vaki inşaatın bitmediği, birçok eksik işin bulunduğu tespit edildiğini, 12.11.2020 tarihin.de ise kooperatifin yönetim kurulu ve davacı şirket yetkilisi ... tarafından inşaat incelendiğini ve sözleşmeye konu inşaatın taahhüt edildiği gibi bitirilemediğinin tespit edildiğini, Kooperatif Yönetim Kurulu tarafından 12.11.2020 tarih 7 sayılı karar ile taraflar arasındaki sözleşmenin feshine karar verildiğini, davacı tarafından Muğla Sulh Hukuk Mahkemesi'nin 2021/1 D. İş Sayılı dosyasında delil tespiti isteminde bulunulmuş olup; dava dosyasına sunulan 26.01.2021 tarihli bilirkişi raporunda, teknik şartname ve keşif özetinde bulunmayan işlerin yaklaşık inşaat maliyetinin 668.581 68 TL olarak belirlendiğini, Davacı tarafından raporun beğenilmemesi üzerine Muğla 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’ nin 2021/73 D.İş dosyası kapsamında rapor alındığını, bu nedenlerle, Harçlar Kanunu Mad. 30 hükmü gereğince dosya kapsamında keşif kararı verilerek ivedi olacak şekilde dava değerinin belirlenmesine ve eksik harç bedeli ile \"İhtiyati Tedbire İlişkin\" belirlenen teminatın güncellenmesine, Mahkemece verilen ihtiyati tedbir kararının kaldırılmasına, görevsizlik kararı verilerek dosyanın görevli \"Asliye Hukuk Mahkemesi’ ne gönderilmesine, Davacı tarafın Tapu İptal Tescil isteminin reddine, Davacı tarafın terditli istemi olan alacak isteminin Reddine, sayın mahkemenin aksi kanaatte olması halinde imalar bedeline ilişkin olarak hakediş alacağı belirlenmesine ve vaki alacaktan sözleşme kapsamında ayıplı olduğu tespit edilen imalatlar bedelinde indirime gidilmesine ve feshin ileriye etkili olması sebebiyle fesih tarihine kadar işleyen \"gecikme cezası ve/veya cezai şart\" bedelleri nispetinde indirime gidilmesine, Yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı taraf üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ:
İlk derece mahkemesinin 06.12.2023 tarih ve 2021/9 Esas, 2023/891 Karar sayılı kararı ile özetle; ''...Mahkememizce alınan teknik bilirkişi raporlarına göre davacı yüklenicinin 2012 yılında önceki yüklenici döneminde yapılan işlerin dışında, sözleşme kapsamında üstlendiği bölümün işin tamamına göre % 79,60 oranında olduğu, % 79,60 fiziki gerçekleşme oranına göre hak edilen bedelin 3.680.442,05-TL olduğu, bu miktardan ayıplı iş bedeli olan 93.480,80-TL düşüldüğünde (3.680.442,05-TL-93.480,80-TL)=sözleşme gereği hak ettiği götürü bedelin 3.586.961,25-TL olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca sözleşme gereğince yapılması gereken ancak yapılmayan eksik iş bedellerinin 851.077,15-TL olduğu anlaşılmıştır.
Ayrıca alınan teknik bilirkişi raporlarına göre, sözleşme kapsamı dışında kalan fazla işlerin yapılması nedeniyle bedelin 6098 sayılı TBK 526 ve devamı maddelerinde düzenlenen vekâletsiz iş görme hükümleri uyarınca, imalâtın yapıldığı tarihteki serbest piyasa rayiçlerine göre KDV ve yüklenici kârı dahil 1.637.679,38-TL olduğu, buna göre davacıya ödenmesi gereken toplam bedelin (3.586.961,25-TL+1.637.679,38-TL)=5.224.640,63-TL olduğu, mahkememizce alınan mali müşavir bilirkişi raporuna göre davalı işveren tarafından davacı yükleniciye yapılan 479.083,30-TL ödeme düşüldüğünde davacıya ödenmesi gereken toplam bedelin (5.224.640,63-TL- 479.083,30-TL)=4.745.557,33-TL olduğu anlaşılmış ve aksi yöndeki taraf vekillerinin beyan ve itirazlarına itibar edilmemiştir.
Buna göre davacı tarafın terditli taleplerinden;
1)-Davacı yüklenici sözleşme gereğince edimlerini tam olarak yerine getirmediği, sözleşme gereğince yapılması gereken ancak yapılmayan eksik iş bedellerinin 851.077,15-TL olduğu, yapılan % 79,60 iş oranına göre sözleşmenin 6. Maddesi gereğince taşınmazın kendisine bedelsiz devrini talep edemeyeceğinden davaya konu ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... Parsel(Yenileme öncesi ... Parsel) in davacı adına tapu iptal ve tescil talebinin reddine karar verilmiştir.
2)-Davacı yüklenici sözleşme gereğince edimlerini tam olarak yerine getirmediğinden sözleşmenin 6. Maddesi gereğince taşınmazın kendisine bedelsiz devrini ve sözleşmenin götürü bedel olarak düzenlenmesi nedeniyle taşınmazın dava tarihindeki rayiç değerini talep edemeyeceğinden Davaya konu ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... Parsel(Yenileme öncesi ... Parsel)'in değerinin ticari faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya ödenmesi ile ilgili talebinin reddine karar verilmiştir.
3)-Yukarıda açıklandığı üzere davacı yüklenicinin sözleşme gereğince gerçekleştirilen imalâta göre yüklenicinin hak ettiği iş bedeli ve sözleşme kapsamı dışında kalan fazla işler nedeniyle talep edebileceği 4.745.557,35-TL'den taleple bağlı kalınarak 500.000,00-TL'nin dava tarihi olan 03/09/2021 tarihinden itibaren değişken oranlı avans faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, davacının bakiye 4.245.557,35-TL yönünden haklarının saklı tutulmasına'' dair karar verilmiştir.
İSTİNAF SEBEPLERİ:
1-Davacı vekili tarafından verilen 25.12.2023 tarihli istinaf kanun yoluna başvuru dilekçesi ile özetle;
-İlk dava açılırken tüm terditli taleplerinde dava değeri 500.000 TL miktarında gösterilmiş iken, keşiften sonra mahkeme dava değerinin 9.200.000 TL olduğu belirleyerek, bu değer üzerinden eksik harcın yatırtıldığını ve teminat miktarını da bu değere göre yükselttiğini, mahkemenin dava değerinin 500.000 TL olduğundan bahisle, bu miktardan karar verip fazlası için hakları saklı tutulmasına karar vermesinin yasal olmadığını, buna göre mahkemenin yatırdıkları dava değerini karşılayan 9.200.000 TL üzerinden değerlendirme yaparak, fazlaya ilişkin saklı tutulduğu belirtilen miktarla birlikte toplam 4.745.557,45 TL üzerinden davanın kabulü yoluna gidilmesinin gerektiğini, yanlış değerlendirme ile sadece 500.000 TL üzerinden yapılan değerlendirme ile verilen kararın kaldırılmasını talep ettiklerini,
-Davacı müvekkilinin iyiniyetle sözleşme konusu edimi ifa gayretiyle hareket ettiğinden, fazladan ürettiği metraj farkı ve ilave işler miktarının eksik işler miktarından çok fazla olduğundan iyiniyetle edimini ifa gayretiyle hareket eden müvekkilinin tapuyu devir alacağının muaccel hale geldiğini, dosyada yapılan keşif neticesinde alınan bilirkişi raporu ile dava tarihi itibariyle yapılan işler tutarının 12.517.702,87 TL olduğu; tapu kaydının iptali ile müvekkili adına kayıt ve tescil talebinde bulunulan ... parselin dava tarihi itibariyle değerinin 9.200.000,00 TL olduğunu belirlenerek, taşınmaz değeri üzerinden eksik harç ve ihtiyati tedbir teminatının ikmali yoluna gidildiğini, taraflarınca ara kararın yerine getirildiğini, daha sonra iş kalemlerinin dava tarihi ve keşif tarihi itibariyle değerleri belirlenmiş iken, mahkemece dava harç ve teminat miktarlarını dava tarihine göre belirlerken, hesaplanan bu bedellerin bir de sözleşme tarihine göre hesaplattırma çihetine gittiğini, buna göre teknik bilirkişilerden ek rapor istendiğini, alınan raporda bütün hesaplama kalemlerinde sözleşme tarihine göre hesaplama yapılarak, sözleşme tarihi itibariyle bilgilere ulaşıldığını, dava dilekçelerindeki talep sonucunun, dava konusu taşınmazın bedelinin ödenmesi halinde dava tarihindeki taşınmaz bedeli ile terditli olarak yapılan işlerin dava tarihindeki bedelinin ödenmesine ilişkin olduğunu, mahkemenin taleplerini davalı lehine kendileri aleyhine bir şekilde sözleşme tarihine göre uyarlayarak belirlemeye çalışmasının adil, hukuki ve yasal olmadığını, üstelik müvekkilinin gerçek alacağına ulaşmasını engelleyici ve davalı taraf lehine objektif olmayan bir işlem olduğunu, bu nedenle alacaklarının dava tarihi itibariyle ulaştığı miktarın belirlenerek işleyecek ticari faiziyle birlikte kendilerine ödenmesini talep ettiklerinden kararın kaldırılmasını talep ettiklerini, zira alacağı sözleşme tarihine göre belirleyen mahkeme sözleşme tarihi ile dava tarihi arasında gerçekleşen faiz ile bu arada sözleşme uyarınca kooperatif üyelerinden alınarak müvekkiline ödenmesi gereken nakit ödemelere ilişkin paraların zamanında ödenmemesine karşın bu alacak kalemlerinin sözleşme tarihlerinde muaccel olduğu halde faizlerini dava tarihinden itibaren başlatarak davalı lehine değerlendirme yaptığını ve müvekkilin alacağına kavuşamamasına neden olduğunu,
-Davalının kendi edimlerini yerine getirmeyerek, TBK 97. Maddesine göre karşı edimin ifasını talep edemeyeceği, sözleşme gereği yükümlülüklerin ifasındaki gecikmenin davalıdan kaynaklandığı subut bulmuş iken, tüm sorumluluğu davacı üzerinde bırakarak sözleşme tarihindeki değerler üzerinden karar vermenin davacıyı cezalandırıcı nitelikte olduğunu,
-07.08.2017 tarihli sözleşmede ... numaralı parselin devir şartının dava konusu işin, Kooperatifçe hazırlandığını ve yükleniciye verilmiş yapılacaklar listesine esas olarak Muğla belediyesince onaylanmış projesine uygun olarak tamamlanmasına karşılık verileceğinin hükme bağlanmasına karşın davalı kooperatif onaylı son projeleri sunmadığını ve ödeme yükümlülüklerini yerine getirmediğini, projeleri (yenilenmesi gerektiği dosyaya giren bilirkişi raporlarında defaatle dile getirilmiş ) ivedilikle güncellemeleri için Muğla 3. Noterliği 27/03/2019 tarih 4832 yevmiye ile yine Muğla 3. Noterliği 18/11/2020 tarih 19326 yevmiye ve Muğla 3. Noterliği 21/12/2020 tarih 21872 yevmiyeli ihtar ve karşı ihtarları ile ihtar gönderildiğini, davalının Orman'dan inşaat alanında gerekli çalışmalar için alınması gereken izinleri geç alması ve yenilemesi gereken (bilirkişi raporlarında yenilenmesi gerektiği raporlanmış) elektrik ve mekanik projelerini yenilettirip belediyesine onaylattırmadığı gibi bu konularda davacıyı yetkilendirmediği veya vekaletname vermediği için hukuken kendi edimini hem parasal hem de hukuki işlemler bakımından ifa etmediğini, karşı edimin ifasını talep etmesine imkan bulunmadığını, ancak bilirkişi raporunda tarafların her ikisinin de edimlerini yerine getirilmesinde sözleşme hükümlerine uygun olmayan işlemler bulunduğu yazılmış ise de müvekkiline karşı kendi edimlerini yerine getirmemesine karşın; buna rağmen davacının iyiniyetle sözleşme edimini ifa gayretiyle ferdileşme kararı alınarak kura çekme aşamasına getirilen (davacı edimini yerine getirmediğine göre bu yapı nasıl ferdileşme ve kura aşamasına geldiğini anlamadıklarını) yüklenicilik işinde mahkemenin niçin bu bilgileri sormadığını, davacının yerine getirmediği edimleri araştırırken davalının bir kusuru yokmuş gibi hareket ettiğini, bilirkişilerden bu yönde raporlar istenildiğini anlamadıklarını,
Davacının kendi edimlerini davalının kendi maddi ve işlemsel(proje yenileme) edimlerini ifa etmemesine rağmen iyiniyetle ifa gayretiyle yerine getirmeye gayret ettiği, hatta eksik olan iş miktarından çok fazla metraj farkı ve ekstra işler (yaklaşık %40 oranında) yaparak iyi niyetini ortaya koyan davacı karşısında bilirkişilerin asıl edimlerini ifa etmeyen tarafın davalı taraf olduğunu belirtmemesinin izah edileyecek bir vakıa olduğunu, hem parasını alamadığını hem yenilenmiş/onaylanmış projeler kendisine verilmemiş davacıdan hesap sorulmakta iken; elinde taahhüt edilen para olmayan ve yenilenmiş/onaylanmış proje kendisine verilmeyen davacı taahhüt ettiği edimi yerine getirmek için çabaladığını, bunu yaparken onaylanmış projesi elinde bulunmadığı için üretimini haklı nedenlerle gerçekleştirememişken (% 20,40 oranında) bunun iki katı oranında metraj farkı ve sözleşme dışı üretimleri (yaklaşık %40 oranında) gerçekleştirerek iyiniyetle sözleşmeyi ifa amacında olduğunu, amacının edimini ifa etmek olduğunu; ancak davalıdan kaynaklanan (maddi ve işlemsel edimini yerine getirmemesi nedeniyle) nedenlerle yenilenmiş/onaylanmış elektrik ve mekanik projesi olmayan işlerin üretimlerini gerçekleştiremediğini,
-Davacının iyi niyetle sözleşmedeki edimlerini ifa gayretinde olduğu dikkate alındığında; sözleşme gereği taahhüt edilen ancak haklı nedenlerle üretimi yapılamayan (%20,40) iş miktarının iki katına yakın (yaklaşık %40) metraj farkı ve ilave iş üretimi yaptığından artık sözleşmenin ifa edilmediğini ileri sürmek TMK 2. Maddesi gereğince dürüstlük kurallarına aykırı olduğunu, taahhüt edilen iş miktarından da fazlası iyiniyetle üretildiğine göre tapunun devrinin gerçekleştirilmemesinin hakkın kötüye kullanılması niteliğinde, TMK 2. Dürüstlük kurallarına aykırılık teşkil edeceğini, bu nedenle dava konusu ... parselin tapusunun iptaliyle davacı adına kayıt ve tescilini talep ettilerse de mahkemece belirtilen bu hususları belirttikleri şekilde nitelendirmediğini, incelenmekte olan işbu kararı verdiğini, tapu iptal tescil şartlarını belirttikleri şekilde incelemeden tapu iptal ve tescil yönünden verilen \"ret\" kararının kaldırılarak dava konusu ... ... parselin tapusunun davacı adına tapuya kayıt ve tescilini talep ettiklerini,
-Kendi edimlerini ifa etmeyen kooperatifin, yüklenicilik işine ait edimlerin ifasını talep etme veya bu nedene dayanarak sözleşmeyi feshetme hakkı ve yetkisi olmadığını, davalının böyle bir hakkı ve yetkisinin söz konusu olabilmesi için öncelikle kendi borcunu ifa etmiş veya ifayı önermiş olmasının şart olduğunu, davalının parasal edimlerini yerine getirmediği gibi elektrik ve mekanik projelerini de yeniletip onaylattırmadığını, bu konulardaki kendi edimini (borcunu) ifa etmeyen davalının sözleşmeyi fesih hakkının olmadığını,
-Son aşamada davalı tarafın sözleşmede yenilenmesi ve onaylanması gerektiği belirtilen elektrik ve mekanik projesinin yenilettirildiği ve ... Belediyesine (ya da ilgili elektrik ve su idaresine) onaylanmak üzere işleme alındığı bilgisine ulaşmış bulunduklarını mahkemeye bildirerek, asıl taleplerinin dava konusu ... ... parselin tapusunun davacı şirket adına devri olduğundan ilgili ... Belediyesine (ya da ilgili elektrik ve su idaresine) yazı yazılarak onaylanan elektrik ve mekanik projesinin dosyaya temini ile proje eksikliği nedeni ile gerçekleştirilememesinde davacı müvekkilimizin kusuru bulunmayan dava konusu sözleşmeye göre yapılması gereken elektrik ve mekanik projesindeki eksik işleri tamamlamak üzere taraflarına 3 aylık süre verilmesini ve akabinde dava konusu tapu kaydının iptali ile davacı müvekkili adına tapuya kayıt ve tescilini talep etmiş iseler de mahkemenin bu taleplerini reddettiğini,
-Ancak olay örgüsünde anlattıkları üzere taahhüt edilen işlerin gerçekleştirilememesinde kusurlu olanın davalı taraf olup, ayrıca TBK 97 maddesine göre davalının edimen ifasını talep etmeye ve sözleşmeyi feshe hakkı ve yetkisi olmadığını, hiçkimsenin kendi kusuruna atfen böyle bir iddiada bulunamayacağını, hal bu durumdayken iyiniyet sözleşmeyi ifa gayretinde bulunan, davalıdan kaynaklanan nedenlerle sözleşmeye ifa edemeyen, ... Belediyesine yargılamanın devamı sırasında onaylanmak üzere verilen mekanik ve elektrik projelerinin onaylanarak kendisine süre verilmesini isteyen davacının talebinin reddi yoluna gidilmesinin hukuka uygun olmadığını, davalının kendi kusurlu hareketleriyle sözleşmenin gerçekleşememesine neden olmuşken, mahkemece haksız şekilde devri taahhüt edilen taşınmazın mülkiyetinin aynı kusurlu hareketleriyle davalıda kalmasına imkan sağladığını, kararın hukuka aykırı ve haksız olduğunu, kusurlu olan davalıysa bunun bedeli olarak, sözleşmedeki edimlerinin mahkemece ifası sağlanması gerektiğini, aksinin kabulünün iyiniyetle edimlerini ifa gayretinde bulunan davacının kötüniyetli davalı karşısında haksız bir şekilde korunması sonucunu doğuracağını, ki bunun hukuken mümkün olamayacağını düşündüklerini,
-Mahkemenin dava harç ve yargılama giderlerini eksik ve yanlış değerlendirdiğini, yatırılan toplam peşin harç miktarının 157.113 TL olup, değerlendirmenin sadece 57.113 TL üzerinden yapılmış olduğundan, harç konusundaki değerlendirmenin doğru tutar olan 157.113 TL üzerinden değerlendirilmesini talep ettiklerini,
Belirterek kararın kaldırılmasına karar verilmesi istemiyle istinaf kanun yoluna başvurmuştur.
2-Davalı vekili tarafından verilen 04.01.2024 tarihli istinaf kanun yoluna başvuru dilekçesi ile özetle;
-Mahkeme tarafından terditli talepler içerisinden ikame olunan \"Davanın Kabulü\" kararı hukuka ve yasaya aykırı olup, eksik inceleme neticesinde kurulan hükmün kaldırılması ve dosya mucibince yeniden bilirkişi incelemesi yapılarak haksız davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, zira vaki iş ve işlemler \"Ayıplı\" imalat olacak şekilde dermeyan edilmiş ve vaki iş bedelleri de hatalı olacak şekilde belirlendiğini, davacı tarafın \"Ayıplı\" imalat bedelleri dikkate alındığında müvekkil davalıdan herhangi bir alacağı bulunmadığı sonucuna ulaşılacağını,
-Davacı tarafın alacak talebinde bulunması hukuka ve yasaya aykırılık teşkil ettiğini, davacı tarafın edimi daha önce ifası gereken bir edim olduğu, davacı tarafın bu edimini yerine getirmesi üzerine müvekkilinin bedel ödeme borcunu ifa edeceğini, bu bağlamda davacı tarafça talep edilen alacağın hâlihazırda talep edilmesinin olanaklı olmadığını, davacı tarafın edimlerine aykırı davranarak sözleşmeye uygun olacak şekilde inşaatı müvekkiline teslim etmediğini,
-Mahkemenin aksi kanaatte olması halinde davacı tarafın ayıplı imalat bedelleri nispetinde indirim yapılması gerektiği, somut uyuşmazlıkta müvekkile teslim olunan tamamlanmış bir eser bulunmadığından eserde bulunan ayıpların tespiti olanaklı olmadığı gibi sözleşmenin feshinden sonra alınan bilirkişi raporu ile eserin ayıplı olduğunun tespit edildiğini, bu bağlamda mahkemece davacı tarafın hakediş talebinin kabulüne karar verilmesi halinde ayıplı imalat bedelleri nispetinde indirime gidilmesi gerektiğini,
-Aynı zamanda somut olayda sözleşmesel ilişki ileriye etkili olacak şekilde feshedildiğinden sözleşmesel ilişkinin ayakta bulunduğu dönemde taraflarca kararlaştırılan ve geç teslimden kaynaklı \"Gecikme Cezası ve Cezai şart\" bedelleri mevcut olup; mahkemece davacı tarafın hakediş talebinin kabulüne karar verilmesi halinde fesih tarihine kadar tespit edilecek \"Gecikme Cezası ve Cezai şart\" bedellerinin de takdir edilecek hakediş ücretinden indirilmesi gerektiğini,
-Mahkeme tarafından hatalı bilirkişi raporuna dayalı olarak alacağa hükmedildiğini, bilirkişilerce alacak miktarınınn fazla hesaplandığını, mahkeme tarafından hükme esas alınan raporda teknik hataların mevcut olduğunu, ayıplı imalatların tespiti ve bedelinin tayini noktasında da hatalar olduğunu,
Belirterek \"Terditli İstemin Kabulüne\" dair kararın kaldırılmasına, haksız ve hukuka aykırı davanın reddine, aksi takdirde dosyanın ilk derece mahkemesine iadesi ile yeniden keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmasına karar verilmesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı taraf üzerinde bırakılmasına karar verilmesi istemiyle istinaf kanun yoluna başvurmuştur.
DELİLLER, DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
İstinaf kanun yolu başvurusuna konu edilen karar hakkında; HMK.nın 355. maddesindeki düzenleme uyarınca, istinaf dilekçesinde belirtilen nedenler ve kamu düzenine ilişkin aykırılık bulunup bulunmadığı yönü gözetilerek yapılan inceleme sonucunda,
Dava, eser sözleşmesinden kaynaklanan tapu iptal tescil, olmadığı takdirde taşınmazın rayiç değerinin tahsili, aksi takdirde yapılan iş bedellinin tahsili istemine ilişkindir.
İlk derece mahkemesi tarafından terditli olarak açılan davada tapu iptal tescil talebinin ve taşınmazın rayiç değerinin tahsili talebinin reddine, iş bedelinin tahsili talebinin ise kabulüne karar verildiği; verilen kararın davacı vekili ve davalı vekili tarafından yukarıda belirtilen nedenlerle istinaf edildiği görülmüştür.
Davacı yüklenici ile davalı iş sahibi arasında 07/08/2017 tarihli \"... Kooperatifi Tamamlama İşine Ait Sözleşme\" ve \"... Kooperatifi İnşaat Teknik Şartnamesinin\" düzenlendiği, sözleşmeyle davacı yüklenicinin davalıya ait ... numaralı parselde bulunan 13 adet villanın davalı tarafça hazırlanan yapılacak işler listesi esas olarak ve Muğla Belediyesince onaylanmış projesine uygun olarak anahtar teslim bitirilerek tamamlamayı üstlendiği hususlarında taraflar arasında uyuşmazlık bulunmamaktadır.
Davacı yüklenici, terditli olarak sunduğu dava dilekçesinde taraflar arasında düzenlenen 07/08/2017 tarihli sözleşme gereğince edimlerini yerine getirdiğini, ancak davalının sözleşme gereğince devretmesi gereken ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... Parseli (Yenileme öncesi ... Parsel) devretmediğinden adına tapu iptal ve tescilini, kabul edilmediği taktirde sözkonusu taşınmazın rayiç değerinin davalıdan tahsilini, bu da kabul edilmediği taktirde sözleşme gereğinde yapılan iş bedellerinin değerinin tespit edilerek fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 500.000,00-TL'nin ticari faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı iş sahibi ise, davacı yüklenicinin sözleşme gereğince edimlerini zamanında ve tam olarak yerine getirmediğinden sözleşmeyi feshettiklerini ileri sürerek davanın reddine karar verilmesini savunmuştur.
6098 sayılı TBK'nın 480. Maddesine göre eser sözleşmesinde bedel götürü olarak belirlenmişse yüklenici, eseri o bedelle meydana getirmekle yükümlüdür. Eser, öngörülenden fazla emek ve masrafı gerektirmiş olsa bile yüklenici, belirlenen bedelin artırılmasını isteyemez. Sözleşme kapsamı dışında kalan fazla işlerin yapılması halinde ise bedelinin 6098 sayılı TBK 526. ve devamı maddelerinde düzenlenen vekâletsiz iş görme hükümleri uyarınca, imalâtın yapıldığı tarihteki serbest piyasa rayiçlerine göre belirlenmesi ve mahalli piyasa rayiçleriyle hesaplanan bu tutara KDV ve yüklenici kârı dahil olduğundan, ayrıca KDV ve yüklenici kârı ilave edilmeksizin hesaplanması gerekir. (Yargıtay 15.H.D'nin 2020/2239 Esas ve 2020/2689 Karar sayılı kararı)
Götürü bedel eser sözleşmelerinde iş bedelinin eserin eksik ve ayıpları gözetilerek tüm işe göre oranı bulunarak ve bu oran sözleşme bedeline uygulanarak tespit edilip kanıtlanan ödemeler düşülerek hesaplanacağı kabul edilmektedir.
İlk derece mahkemesi tarafından mahallinde keşif yapıldığı, uzman bilirkişi heyetinden denetime ve hüküm kurmaya elverişli kök ve ek raporların alındığı, sözkonusu raporlara göre davacı yüklenicinin sözleşme kapsamında üstlendiği işleri % 79,60 oranında tamamladığı, ayıplı iş bedelinin 93.480,80-TL, eksik iş bedellerinin 851.077,15-TL, sözleşme kapsamı dışında kalan fazla işlerin 6098 sayılı TBK 526 ve devamı maddelerinde düzenlenen vekâletsiz iş görme hükümleri uyarınca, imalâtın yapıldığı tarihteki serbest piyasa rayiçlerine göre KDV ve yüklenici kârı dahil 1.637.679,38-TL olduğu, fiziki oran yöntemi uygulanarak davalı iş sahibi tarafından davacı yükleniciye yapılan 479.083,30-TL ödeme düşülerek davacıya ödenmesi gereken toplam bedelin 4.745.557,33-TL olduğunun usulüne uygun olarak belirlendiği anlaşıldığından davacı vekilinin ve davalı vekilinin bu husustaki istinaf istemi yerinde görülmemiştir.
Davacı yüklenicinin eser sözleşmesi kapsamında yüklendiği edimlerini tam olarak yerine getirmediği, işi % 79,60 oranında tamamladığından sözleşmenin 6. Maddesi gereğince ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... Parselin (Yenileme öncesi ... Parsel) adına tescilini talep edemeyeceğinden davacının tapu iptal ve tescil talebinin ve sözkonusu bu taşınmazın rayiç değerini talep edemeyeceğinden Mahkemece davacının tapu iptal tescil talebinin ve taşınmazın rayiç değerinin tahsili talebinin reddine karar verilmesinde usule ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığı; davacı yüklenicinin eser sözleşmesi gereğince gerçekleştirdiği imalâta göre hak ettiği iş bedeli ve sözleşme kapsamı dışında kalan fazla işlerin bedelini talep edebileceğinden fiziki oran yöntemine göre hesaplanan 4.745.557,35-TL talep edebileceği; davacının açtığı terditli dava yönünden ilk talep olan tapu iptal tescil davasında dava konusu taşınmazın dava tarihindeki değeri olan 9.200.000,00TL üzerinden eksik harcın tamamlatılmasının hükmedilen iş bedeli ve sözleşme kapsamı dışında kalan işler yönünden talebin 9.200.000TL'ye yükseltildiği anlamına gelmeyeceği; davacı yüklenicinin terditli olarak açtığı davada fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 500.000,00TL talep ettiği ve yargılama aşamasında talebini ıslahla arttırmadığından Mahkemece taleple bağlı kalınarak 500.000,00-TL'nin davalıdan tahsiline, bakiye 4.245.557,35-TL yönünden davacı haklarının saklı tutulmasına karar verilmesinde usule ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığı; somut olayda davalı iş sahibi tarafından davacı yüklenici aleyhine \"gecikme cezası\" veya \"cezai şart\" isteminde bulunarak açtığı karşı dava veya birleşen dava bulunmadığından davacı yüklenicinin hak ediş alacağından \"gecikme cezası\" veya \"cezai şart\" yönünden indirim yapılmasının koşulları oluşmadığından davacı vekilinin ve davalı vekilinin bu husustaki istinaf istemleri yerinde görülmemiştir.
Davacı tarafça yargılama aşamasında 8.538,75 TL, 48.574,25-TL ve 100.000,00 TL olmak üzere toplam 157.113,00TL peşin harç yatırıldığı halde Mahkemece alınması gereken 34.155,00TL harçtan 57.113,00TL peşin harcın mahsubuna karar verilip 100.000TL peşin harcın iadesi yönünde karar verilmemiş ise de, davacının talebi halinde Mahkemece her zaman 100.000TL peşin harcın iadesine karar verilmesi mümkün olduğu, bu hususun mahallinde düzeltilebileceği anlaşıldığından bu husustaki davacı vekilinin istinaf istemi yerinde görülmemiştir.
Dosya kapsamı, mahkeme gerekçesi ve yapılan değerlendirmeye göre; yasal düzenlemeler ve yargısal içtihatlar karşısında, davacı vekilinin ve davalı vekilinin istinaf isteminin HMK'nın 353/(1)-b-1. maddesi gereğince ayrı ayrı esastan reddine karar verilmesi gerekmiş olup aşağıdaki gibi hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1-Muğla Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 06.12.2023 tarih ve 2021/9 Esas, 2023/891 Karar sayılı kararı, usul ve esas yönünden hukuka uygun bulunduğundan, davacı vekili ile davalı vekilinin istinaf kanun yoluna başvurularının, 6100 sayılı HMK'nın 353/(1)-b-1. maddesi gereğince ayrı ayrı ESASTAN REDDİNE,
2-Davacı vekilinin istinaf başvurusunun reddine karar verilmiş olması nedeniyle, davacı tarafından peşin yatırılan toplam (269,85 TL + 8.270,00 TL) 8.539,85 TL'den, alınması gereken 427,60 TL istinaf karar harcının mahsubu ile kalan 8.112,25 TL'nin karar kesinleştiğinde ve istemi halinde davacıya iadesine,
3-Davacı tarafından yatırılan 738,00 TL istinaf kanun yoluna başvurma harcı ile yapılan istinaf kanun yolu giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,
4-Davalı vekilinin istinaf başvurusunun reddine karar verilmiş olması nedeniyle, alınması gereken 34.155,00 TL istinaf karar harcından peşin alınan 8.538,75 TL harcın mahsubu ile kalan 25.616,25 TL'nin davalıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına,
5-Davalı tarafından yatırılan 1.169,40 TL istinaf kanun yoluna başvurma harcı ile yapılan istinaf kanun yolu giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,
6-Kararın, Dairemizce taraflara tebliğine,
Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda, HMK'nın 361/(1) maddesi uyarınca kararın taraflara tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde Yargıtay nezdinde temyiz kanun yolu açık olmak üzere 30.10.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.