T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
43. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2023/1035
KARAR NO: 2024/1263
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ:İSTANBUL ANADOLU 11. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 24/02/2023
NUMARASI: 2022/108 Esas - 2023/176 Karar
DAVA: İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
İSTİNAF KARAR TARİHİ: 19/09/2024
Taraflar arasındaki İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın reddine yönelik olarak verilen hükme karşı süresi içinde davacılar vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dosya içerisindeki tüm belgeler okunup, incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ
DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Dava konusu ... Bankası, ... Şubesi, ... seri nolu, 30/09/2021 keşide tarihli, 125.000,00-TL bedelli, davacı ... Sanayi ve Tic. Ltd. Şti. tarafından keşide edilen çek yaprağının kargo taşıması esnasında çalınarak kaybolduğunu, bu dava konusu çek ve kaybolan diğer çekler için Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2021/459 Esas sayılı dosyası üzerinden \"çek iptali\" davası açılmış olup ilgili dava halen derdest olduğunu, Mahkemece dava konusu çek hakkında 01.06.2021 tarihli ilan ile ödeme yasağı kararı verildiğini, dava konusu ... seri no'lu çekin kaybolmuş olması, Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2021/459 Esas sayılı dosyası üzerinden ödeme yasağı verilmiş olması, çeklerin kötü niyetli 3. Kişilerin eline geçmesi halinde yeniden piyasaya tedavüle çıkarılma ihtimali bulunması nedeniyle, davacı şirketçe faktoring şirketlerine ihbarnameler gönderilmiş, ...A.Ş. tarafından keşide olunan 27.09.2021 tarihli ihtarname ile dava konusu çekin meşru hamili oldukları, ödemeden men kararı verilmesinin çeki ibraz etmesini engellemeyeceği, bu durumda ihtiyati haciz isteminde bulunmasına veyahut borçlular aleyhine icra takibi başlatmasına engel teşkil etmeyeceği tarafına bildirildiğini, bunun üzerine İstanbul 3. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2021/639 Esas sayılı dosyası üzerinden ... A.Ş.'ye karşı, dava konusu çek hakkında çek istirdatı davası açılmış olup ilgili davanın halen derdest olduğunu, bununla birlikte Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2021/459 Esas sayılı dosyası üzerinden görülen \"çek iptali\" davasında mahkemece ... Bankası A.Ş.'ye müzekkere yazmış; ... Bankası ... Şubesinin ... seri nolu, 30/09/2021 keşide tarihli, 125.000,00-TL bedelli çekin ibraz edilip edilmediği sormuş, ... Bankası Genel Müdürlüğünce 27/01/2022 tarihli ... yazı nolu cevabi yazısı ile bahse konu çekin ... Vergi numaralı ... Faktoring Anonim Şirketi tarafından ibraz edildiğinin bildirildiği anlaşıldığını, dosyaya sunulan çek arkası görüntüsünde de dava konusu çekin ... A.Ş.'den ... A.Ş.'ye verildiği görüldüğünü, huzurdaki uyuşmazlıkta, dava konusu çek keşideci davacı ... tarafından davacı ... Yapı emrine düzenlemiş ardından ... Yapı’ya verildiğini, ilgili çekin kargo taşıması esnasında kaybolması ve davacı ... Yapı son yetkili hamil olması sebebiyle çek zayi davası açıldığını, ... Yapı ile davacı ... ve ... Sanayi ve Tic. Ltd. arasındaki ticari iş ilişkisi cari hesaplanndan anlaşılabilir nitelikte olduğunu, dava dilekçesi ekinde cari hesap kayıtları mevcut olduğunu, davalı ..., davaya konu çeki Ticaret Sicil gazetesinde yayınlanan ilanların varlığına rağmen ve 6361 savdı Finansal Kiralama, Faktöring ve Finans Şirketleri Kanunu ve buna ilişkin Yönetmelik ile BDDK Genelgelerine aykırı ve ağır kusurlu olarak iktisap/etmiş olup dava konusu çekin istirdadı gerektiğini, mahkemece takdir edileceği üzere Faktoring şirketi senedin keşidecîsine başvurmalı ve borcun teyidini sağlaması gerektiğini, davalı ..., keşideci ve lehtarlanna hiç müracaat etmemiş ve böylelikle istihbarat ve araştırma yükümlülüğünü yerine getirmediğini, davalı ... Faktoring çekin keşidecisi veya diğer lehtarlanna yani davacılara müracaat etmiş olsaydı çekin kargoda kaybolduğunu bilme imkanına sahip olacak ve böylelikle çeki iktisap etmeyeceğini, davacı şirket çeklerin kaybolduğunu fark ettiği anda çek zayi davası açtığını, dava konusu çekin kayıp olduğuna ilişkin ilanların yapıldığı buna rağmen davalının çek zayi davasına müdahil olmadığı anlaşıldığını, davalı Faktoring şirketinin kanun ve düzenleyici hükümlerden kaynaklanan yükümlülüğü olan istihbarat çalışmasını da yapmış olsa idi keşideci ve cirantalardan bilgi sahibi olabileceği anlaşıldığını, haklı davanın kabulü ile dava konusu ... Bankası A.Ş. Ostim Şubesinden verilen 125.000 TL bedelli ... numaralı çekin, Türk Ticaret Kanunu’nun 792. Maddesine istinaden davacılardan ... Ticaret Limited Şirketi’ne istirdatına, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davalı yana yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP: Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle;Davalı şirket dava konusu çeki ... A.ş.'ne iade etmiş olduğundan çekin davalı şirketin elinde olmadığını, dava konusu çek davalı şirketin elinde olmadığından çekin davalı şirketten istirdadı mümkün olmadığını, davalı şirket hakkında dava konusuz kaldığını, davalı şirketin davalı sıfatı olmadığını, bu nedenle davanın reddi gerektiğini, davalı şirket, refaktoring işlemi kapsamında 07.06.2021 tarihli Refaktoring Alacak Bildirim Formu ekinde listelenen faturaları temlik alarak ... A.Ş.'ne finansman kullandırmış, ödeme vasıtası olarak da, içinde dava konusu çekin de bulunduğu 07.06.2021 tarihli Çek Çıkış Bordrosunda yazılı çekleri teslim aldığını, dava konusu çek davalı şirket tarafından takasa verilmiş, Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2021/459 Esas sayılı dosyasından verilen ödeme yasağı kararı nedeniyle ödenmediğini, davalı şirket, dava konusu 30.09.2021 tarihli çek bedelini 01.10.2021 tarihinde ... A.ş.'den tahsil ettiğini, davalı şirket, dava konusu çeki (cirosunu iptal ederek) ... A.ş.'nin yetkilendirdiği ...'ya 05.10.2021 tarihinde iade ettiğini, dava konusu çek bedeli davalı şirket tarafından tahsil edilerek ... A.Ş.'ne iade edildiğinden, çek iptal davasına çek ibraz edilerek müdahil olunamadığını, çek iptal davasına müdahale yetkisi ve görevi çeki elinde bulunduran yetkili hamil ... A.Ş.'ne ait olduğunu, davanın konusu, mahkemenin verdiği ödeme yasağı nedeniyle ödenmeyen dava konusu 30.09.2021 tarihli 125.000 TL bedelli çekin istirdadı (geri alınması) davası olduğunu, dava konusu çek, bedeli tahsil edilerek davalı şirket tarafından cirosu iptal edilip ... A.Ş.'ne iade edildiğinden dava konusu çek davalı şirketin elinde olmadığını, dolayısıyla çekin davalı şirketten istirdadı (geri alınması) hukuken ve fiilen mümkün bulunmadığını, davalı şirket hakkında dava açılmasında hukuki yarar şartı ortadan kalktığını, davalı şirket bakımından dava konusuz kaldığını, davalı şirketin davalı sıfatı olmadığını, bu nedenle davalı şirket hakkında açılan davanın reddi gerektiği, ... İnş. San. ve Tic. Ltd.Şti. ile ...Tic. Ltd.Şti.'nin bu davada davacı sıfatı olmadığını, davalı şirket çek bedelini tahsil edip çekteki cirosunu iptal ederek çeki ... A.Ş.'ne iade ettiğinden, dava konusu çek ile ilgili olarak her hangi bir tasarrufta veya talepte bulunması mümkün olmadığını, dava konusu çek bedeli davalı şirket tarafından ... A.Ş.'den tahsil edilerek, davalı şirket tarafından cirosu iptal edilip ... A.Ş.'ne iade edildiğinden, dava konusu çekin davalı şirketin elinde olmadığını, dolayısıyla çekin davalı şirketten istirdadı (geri alınması) mümkün bulunmadığını, davalı şirket hakkında dava açılmasında hukuki yarar şartı ortadan kalktığını, davalı şirket bakımından dava konusuz kaldığını, davalı şirketin davalı sıfatı olmadığını, bu nedenle davalı şirket hakkında açılan davanın reddine, yargılama giderleri ve ücreti vekaletin davacı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI: İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda,\"..Dava konusunun ... Bankası, ... Şubesi, ... seri nolu, 30/09/2021 keşide tarihli, 125.000,00-TL bedelli, davacı ...Sanayi ve Tic. Ltd. Şti. tarafından keşide edilen çek yaprağının kargo taşıması esnasında çalınarak kaybolduğundan bahisle çek istirdadı davası olduğu, dava dilekçesi ekinde davacı vekilince sunulan ihbarnamede, ... A.Ş.'nin çekin son meşru hamilinin kendileri olduklarını beyan ettikleri, davalının çekin bedelini ... A.Ş.'den aldıklarına dair 01/10/2021 tarihli dekont sunduğu, Yine 05/10/2021 tarihinde davalının çeki ... A.Ş.'ye teslim ettiği ve çekteki cirosunu iptal ettiğine dair evrak sunduğu, tüm bu bilgi ve belgelerle davalının dava açılırken ve hali hazırda çekin hamili olmadığı, çekin davalının elinde bulunmadığı, davalının çeki iade etmesinin mümkün olmadığı, davanın çek istirdadı olması sebebiyle, davalının pasif husumet ehliyeti bulunmadığından davanın reddine \" karar verilmiştir.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ: Davacılar vekili istinaf dilekçesinde özetle; kabul etmemekle birlikte davanın reddi halinde mahkemece maktu vekalet ücretine hükmedilmesi gerekirken, nispi vekalet ücretine hükmedilmesinin yasaya ve usule aykırı olduğunu, çek istirdatı davasında uyuşmazlık konusu yalnızca çekin fiziksel olarak iadesi olmayıp, Mahkemece hiçbir araştırma yapılmaksızın \"davalının çeki iade etmesinin mümkün olmadığı\" gerekçesiyle red kararı verilmesinin açıkça yasaya aykırı olduğunu, oysa mahkemece meşru hamilin kim olduğu, çeki eline geçiren kimsenin kötü niyetli veya iktisapta ağır kusurlu olup olmadığının araştırılması gerektiğini, gerekçeli kararda belirtildiği ve davalı tarafından ikrar edildiği üzere çek bedelinin ... A.Ş.'den 01/10/2021 tarihinde tahsil edildiği dosyada mübrez dekontlarla da sabit olduğunu, istinaf başvurularının kabulü ile İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2022/108 E. 2023/176 K. Sayılı ilamının kaldırılarak haklı davalarının kabulüne, yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davalı tarafı yükletilmesine, karar verilmesini talep etmiştir.
GEREKÇE: Dava, 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesi uyarınca açılmış bulunan çek istirdadı istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesince davanın pasif husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmiş, bu karara karşı davacılar vekilince istinaf yasa yoluna başvurulmuştur. İstinafa gelen uyuşmazlık temelde, istirdat istemine ilişkin koşulların mahkemece araştırılması gerekip gerekmediği, davacılar aleyhine nispi vekalet ücretine hükmedilmesinin yerinde olup olmadığı noktasındadır. Dava konusu çek ... Bankası A.Ş. ... Şubesi nezdindeki hesaptan 30/09/2021 keşide tarihinde ... seri nolu 125.000 TL bedelli olarak ... Sanayi ve Tic. Ltd. Şti. Tarafından... İnşaat Taahhüt Ve Ticaret Limited Şirketi lehine keşide edilmiş olup, ... , ... Tic,Ltd. Şti , ..., ... tarafından cirolanarak 30.09.2021 tarihinde ... Factoring A.Ş. Tarafından bankaya ibraz edilmiş ancak davacı ... Sanayi Ve Ticaret Limited Şirketi tarafından ikame edilen Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2021/459 Esas sayılı çek iptali davasındaki ödeme yasağı nedeniyle işlem görmemiştir. Somut olayda davacı keşideci ... Sanayi ve Tic. Ltd. Şti., davacı ciranta ... İnşaat Taahhüt Ve Ticaret Limited Şirketi, davacı ... Sanayi Ve Ticaret Limited Şirketi, çekin kargo taşıması esnasında çalındığı iddiasıyla işbu davayı açmışlardır. Çekte hak sahibi olabilmek için yetkili hamil olmak gerekir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'(TTK)nun 792. maddesinde \"çek herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddesine göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çek geri vermekle yükümlüdür.\" hükmü düzenlenmiştir. TTK’nın 790. maddesine göre cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır. Bu maddeden de anlaşıldığı üzere bir çeki elinde bulunduran kişi yetkili hamil olduğunu yani çek üzerindeki hakkın kendisine ait olduğunu çek üzerinde bulunan birbirini takip eden geçerli ciro zinciri ile ispat edebilir. Çek üzerindeki cirolar birbirini takip etmiyor veya ciro zincirinde bulunan cirolardan biri geçersiz veya sahte olması dolayısı ile ciro zincirinde kopukluk olması durumunda çekteki hak, kopukluktan sonraki kişilere geçmeyeceği için ciro zincirinde kopukluk olan çeki elinde bulunduran hamil yetkili hamil sayılamaz.Davalı vekili cevap dilekçesinde ... A.Ş.'nin temlik ettiği faturalar karşılığı kullandığı finansmanın ödeme vasıtası olarak dava konusu çeki cirolayarak kendilerine teslim ettiğini, dava konusu çekin ibraz edildiği banka tarafından ödeme yasağı kararı nedeniyle tahsil edilemediğini ve çekin iade edildiğini, ... A.Ş.'nin 01.10.2021 tarihinde çek bedelini kendilerine ödeyerek dava konusu çeki 05.10.2021 tarihinde kendilerinden iade aldığını beyan etmiş, buna dair banka dekontu ve çekin ... A.Ş.'ye iade edilmesine ilişkin yazı ve çek örneğini dosyaya sunmuştur. Dosya kapsamından davacı ... Sanayi Ve Ticaret Limited Şirketi tarafından ikame edilen Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2021/459 Esas sayılı çek iptali davasında, ... A.Ş. Vekili tarafından keşide edilen 27.09.2021 tarihli ihtarname ile müşterisi ... olan dava konusu çekin faktoring işlemi alındığının ve iyiniyetli son meşru hamil olduklarının beyan edildiği ve bunun üzerine 30.09.2021 tarihinde davacılar ... Sanayi ve Tic. Ltd. Şti., ... İnşaat Taahhüt Ve Ticaret Limited Şirketi, ... Sanayi Ve Ticaret Limited Şirketi tarafından davalı ... A.Ş. aleyhine İstanbul 3.Asliye Ticaret Mahkemesinin 2021/639 Esas sayılı dosyasında istirdat davası açıldığı anlaşılmakta olup, UYAP'tan yapılan incelemede ilgili dosyanın 2022/927 Esasına kaydedildiği ve derdest olduğu görülmüştür. Ayrıca çek iptali davasında ilgili banka tarafından bildirilen yazı cevabında davalı ... Faktoring şirketinin çeki ibraz eden olarak gözükmesi nedeniyle davacılar vekiline istirdat davası açılması için süre verildiği gözetildiğinde mahkemenin istirdat davası açılması konusunda yanlış yönlendirme yapmadığı anlaşılmaktadır Çek istirdatı davalarında davacının çekin yetkili hamili olduğunu, çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve davalının çeki kötüniyetle iktisap etmiş veya çeki iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlaması gerekmekte olup, bundan önce çek istirdatı davasının son hamile karşı açılması gerekmektedir. Somut olayda dava tarihi itibariyle son hamil ... A.Ş. olup, mahkemece son hamil vasfı taşımayan davalı ... Faktoring yönünden istirdat davasının koşulları araştırılmaksızın davanın pasif husumet ehliyeti yokluğu nedeniyle reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik bulunmamaktadır. Kaldı ki bu husus İstanbul 3.Asliye Ticaret Mahkemesinin 2022/927 Esas sayılı dosyada tartışılacak olup, davacılar vekilinin bu yöne ilişkin istinaf nedeni yerinde bulunmamıştır. Bu bağlamda mahkemece davalı lehine vekalet ücretine hükmedilmesi isabetli olmakla birlikte karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinin 7/2 maddesi gereğince davalı yararına maktu vekalet ücretini geçmemek üzere nispi vekalet ücreti takdiri gerekirken mahkemece maktu vekalet ücretini geçecek şekilde nispi vekalet ücretine hükmedilmesi isabetsiz olmuştur. HMK'nın 355. Maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda; davalı yararına nispi vekalet ücreti takdir edilmesi isabetli görülmemiş olmakla davacılar vekilinin istinaf isteminin kabulüne, bu hususta yeniden yargılama yapılmasına gerek bulunmadığından Dairemizce esas hakkında yeniden karar verilmek suretiyle aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.
KARAR: Yukarıda ayrıntısı ile açıklanan nedenlerle; Davacılar vekilinin istinaf başvurusunun KABULÜ İLE; istinaf incelemesine konu İlk Derece Mahkemesi kararının HMK'nın 353(1)b-2 maddesi uyarınca KALDIRILMASINA,1- Davalının pasif husumet ehliyeti bulunmadığından davanın REDDİNE, 2-Dairemiz karar tarihi itibari ile ve 492 Sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 427,60 TL maktu karar harcının davacı tarafça peşin olarak yatırılan 2.134,69 TL harçtan mahsubu ile bakiye 1.707,09 TL harcın karar kesin olduğundan talep halinde davacı tarafa iadesine, 3-Davalı tarafından yargılama gideri yapılmadığından buna ilişkin karar verilmesine yer olmadığına,4-Davalı vekille temsil olunmakla karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca 17.900 TL vekâlet ücretinin davacılardan tahsili ile davalıya ödenmesine,5-Kullanılmayan gider avansının karar kesin olduğundan HMK madde 333/1 uyarınca yatıran tarafa iadesine, 6- Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına, 7-İstinaf yargılamasına ilişkin olarak; a-Davacılar vekilince yatırılan istinaf karar harcının istemi halinde kendilerine iadesine, b-Davacı tarafça istinaf aşamasında yapılan istinaf başvuru harcı toplamı 1.476 TL, posta ve tebligat gideri 102,00 TL olmak üzere toplam 1.578 TL yargılama masrafının davalıdan alınarak davacılara verilmesine, Dair, dosya üzerinden yapılan inceleme sonunda, HMK'nın 362(1)a maddesi uyarınca kesin olarak oy birliğiyle karar verildi. 19/09/2024