T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
14. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2021/2049
KARAR NO: 2021/1658
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 17. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 08/07/2021- 27/09/2021 Tarihli ek karar.
NUMARASI: 2021/91D. İş - 2021/94 K.
TALEBİN KONUSU: İhtiyati Tedbir
Taraflar arasında görülen ihtiyati tedbir talebinin ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonucunda, kararda yazılı nedenlerle verilen ihtiyati tedbir kararına yönelik itirazın reddine ilişkin verilen ek karara karşı, TCDD vekili ile feri müdahil vekilince istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dosya incelendi.
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ: İhtiyati tedbir talep eden vekili, talep dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin Dilovası/ Kocaeli IMES OSB'de demir çelik sektöründe faaliyet gösterdiğini, müvekkili şirketin yapmış olduğu ticari işler kapsamında ... Limited Şirketinden satın aldığı ürünlerin, taşıyan tarafından alıcı müvekkili şirketi adına ... numaralı konşimento tahtında 09.04.2021'de Gümrük İdaresine teslim edildiğini ve malların GDY İşletmesinin Gümrük İdaresi adına işlettiği ... Kod numaralı gümrük ambarına geçici olarak konulduğunu, taşıyanın yük üzerinde hakimiyeti kalmadığı için yükü teslim etme iradesi ve sorumluluğunun bulunmadığını, somut olayda eşyanın tesliminin muaccel olduğu 12/04/2021 tarihinde acenteye bir borç olmadığı halde, mahkemenin 2021/45 D. İş dosyasına bu acentenin sunmuş olduğu 03.06.2021 tarihli dilekçede“…lokal masrafların ödenmediği, orjinal konşimentonun kendisine verilmediği ” şeklinde iddianın öne sürüldüğünü, Haydarpaşa Gümrüğüne tescilli 09/04/2021 tarih ... sayılı TCGB 12/04/2021 tarihli ve ... sayılı T.C. Çıkış kontrol fişi muhtevasının tüm işlemlerinin tamamlandığını, vergilerin ve liman masraflarının ödendiğini, buna rağmen yükün teslim edilmediğini belirterek, bahsi geçen sebeplerle müvekkiline ait yükün teslimi için ihtiyati tedbir kararı verilerek Haydarpaşa Gümrük Müdürlüğüne müzekkere yazılmasına, fazlaya ilişkin hakları ve dava talepleri saklı tutulmasına, yargılama giderlerinin karşı tarafa tahmiline karar verilmesini talep etmiştir. İlk derece mahkemesi, ihtiyati tedbir talebini değerlendirdiği 08/07/2021 tarihli kararıyla; \"...Dosya kapsamına ... A.Ş. Tarafından sunulan 03/06/2021 tarihli dilekçenin incelenmesinde, mahkememizden sorulan ... nolu konteyner muhteviyatı emtianın alıcısına teslimine muvafakat edip etmediği hususuna cevaben, müvekkilin şirketin acenteliğini yaptığı armatöre iletildiği, armatörden aldığı bilgiye göre yük alıcısı tarafından anılan ... nolu konşimentonun tüm orjinal setleri müvekkili şirkete ibraz edilmediğinden ve oluşan lokal masraflar ödenmediğinden ... nolu konteyner muhteviyatı emtianın alıcısına teslimine muvafakatının bulunmadığını bildirmiştir. TTK'nun 1202. maddesinde taşıyanın alacakları hakkında uyuşmazlık çıktığında çekişmeli tutarın mahkemece belirlenecek yere yatırılır yatırılmaz taşıyanın eşyayı teslim etmek zorunda olduğu hükmü düzenlenmiştir. Eldeki dosyada, mal faturasının ödendiğine dair banka dekontunun 22/04/2021 tarihinde sunulduğu, navlunun yükleme yerinde peşinen ödendiğine dair konşimentoda bulunan ... kaydı, ... Nakliyat A.Ş. 'nin sadece lokal masrafların ödenmediğine dair beyanı nazara alınarak Haydarpaşa Liman İşletmeleri tarafından acenta onaylı konşimentonun verilmediği gerekçesi ile malın limandan çekilemediği...\" gerekçesiyle; TTK'nın 1202. maddesi gereğince sunulan mal faturasının ödendiğine dair banka dekontundaki 72.915,45 USD 'nin %10 'una tekabül eden 7.291 USD teminatın, ihtiyati tedbir talep eden tarafça mahkeme veznesine depo edilmesi halinde Haydarpaşa Gümrük Müdürlüğünün ... sayılı, 07/04/2021 tarihli Özet Beyanda ... numaralı konşimentoya kayıtlı ... numaralı konteynerlerin talep eden şirkete teslimine, karar verilmiştir. Bu karara karşı, HMK'nın 394. maddesi uyarınca, TCDD vekili ile feri müdahale talep eden üçüncü şahıslar ...'a izafeten ... A.Ş. ve ... A.Ş. vekilleri tarafından, İİK'nın 265. maddesi uyarınca, süresinde itiraz edilmiştir. İhtiyati tedbire itiraz eden TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü vekili, itiraz dilekçesinde özetle; müvekkilinin taşıma işleminde ifa yardımcısı durumunda olduğunu, bu nedenle somut olayda yük teslimat formunun mevcudiyetinin gerektiğini, bu hususta itiraz dilekçesinde emsal Yargıtay ve Anayasa mahkemesi kararlarını sunmuş olduklarını, kendilerine husumet yöneltilerek tedbir kararı alınmasının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, itirazlarının kabulüne ve ihtiyati tedbir karının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir. Feri müdahale talep eden ...'a izafeten ... A.Ş ve ... A.Ş. vekilleri 24.08.2021 havale tarihli itiraz dilekçelerinde özetle; ekte sunulan konşimento kapsamında müvekkilinin taşıyan olduğunu, işbu dosyada verilecek kararın müvekkili şirketi de etkileyeceği gözetilerek feri müdahil taleplerinin kabulünü talep ettiklerini, ihtiyati tedbir kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, tedbir kararınıı itirazları doğrultusunda kaldırılmasına, mahkeme aksi kanaatte ise mal bedelinin en az iki katı tutarında teminat yatırılmasına karar karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesi, itirazı değerlendirdiği 27/09/2021 tarihli ek kararıyla; ''...mal bedeli ve navlun faturasının ödendiği ve Haydarpaşa Liman İşletmeleri tarafından acenta onaylı konşimentonun verilmediği gerekçesi ile malın limandan çekilemediği anlaşılmakla, TTK'nun 1202. maddesi gereğince olası ek masraflara teminat olmak üzere mal bedeli olan 7.291,00 USD'nin %10 una tekabül eden 7.291,00 USD nin talep eden tarafça mahkememiz veznesine depo edilerek Haydarpaşa Gümrük Müdürlüğü’nün 07/04/2021 tarih ... no.lu beyanname ve ... nolu konşimentoya kayıtlı ... nolu konteynırdaki malların talep eden şirkete teslimine şeklinde verilen kararın usul ve yasaya uygun bulunduğu, kararda bir isabetsizlik bulunmadığı anlaşılmakla itirazın reddine karar vermek gerekmiştir.\" gerekçesiyle; 2021/91 Değişik iş- 2021/94 Karar numaralı ilamıyla verilen karara itirazın reddi ile ihtiyati tedbir kararın aynen devamına, karar verilmiştir.Bu ek karara karşı, karşı taraf TCDD vekili ile feri müdahale talep edenler vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ İhtiyati tedbire itiraz eden feri müdahale talep edenler ...'a izafeten ... A.Ş. ve ... A.Ş. vekilleri istinaf başvurusunda özetle; Önceki beyanlarını tekrarlamış ve tedbir talep eden tarafından işbu değişik iş dosyası açılmadan önce, İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2021/45 D.İş sayılı dosyasıyla aynı taşımaya konu yüklerin yük teslim talimat formu olmaksızın teslim alınması amacıyla ihtiyati tedbir başvurusu yapıldığını ve mahkeme tarafından karar verilmek üzere delillerin toplandığını, bu esnada talep eden vekilinin 01.06.2021 tarihli dilekçesiyle ihtiyati tedbir talebi ile konu yüklerin teslim taleplerini geri aldıklarını beyan ettiğini, sonrasında ise yine aynı taleple işbu dosyada yeniden malların tesliminin talep edildiğini, talep eden tarafın bu işlemi hukuken feragat anlamında olup, feragat işleminin o konudaki uyuşmazlığı kesin olarak sonlandıran bir işlem olduğunu, Değişik iş dosyasında ihtiyati tedbir talep eden tarafından esas hakkında dava açıldığına ilişkin herhangi bir belgenin dosyaya sunulmadığını, bu nedenle, ihtiyati tedbir kararının zaten ortadan kalkmış olacağını,Gönderilen konumundaki tedbir talep edenin, mutlaka en az bir konşimentoyu taşıyana veya acentesine ibraz ederek, malın alıcısı olduğunu ispatla mükellef olduğunu, Konteyner taşımalarında gönderilenlerin taşıma tamamlanır tamamlanmaz, yani gemi rıhtıma yanaşır yanaşmaz yükü fiilen teslim almalarının gerekmekte olduğunu, liman ardiyesinin söz konusu yük dolu konteyneri hem gümrük mevzuatı gereği idare hukuku mülahazaları kapsamında gümrük idaresine sorumlu olacak şekilde hem de TTK ve TBK hükümleri kapsamında taşıyana karşı sorumlu olacak şekilde (ardiyeci olarak) saklamak durumunda olduğunu, gönderilenin, gümrük idaresinden alınan izin dışında, liman işletmesine ibraz edilmek üzere bir teslim talimatı da elde etmek zorunda olduğunu, Malın alıcısının mal bedelini ödemiş olsa ve ithalat iş ve işlemlerini tamamlamış olsa bile orijinal konşimentoları sunmadan yükleri fiilen teslim alamayacağını, Mahkeme tarafından verilen hatalı tedbir kararı sonucunda, taşıyan konşimentoların haklı hamilleri tarafınca yapılabilecek mal bedeline eş değer taleplere maruz kalacağı gibi, hali hazırda 6.252,00 USD olan demuraj alacağını da tahsil etmekten mahrum kalındığını, Ayrıca, feri müdahale ve itiraz dilekçesinde teminata da itiraz ettiklerini, yerel mahkeme tarafından talep edilmesi gereken teminat miktarının en az mal bedeline eşit miktarda olması, hatta taşıyanın diğer muhtemel alacaklarının da göz önünde bulundurularak bu gibi konşimentosuz teslimlerde mal bedelinin en az iki katı miktarında bir teminat yatırılması gerektiğini bildirdiklerini, mahkemenin bu itirazı karşılamadığını,Bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin, itiraz hakkında verdiği ek kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, ek kararın kaldırılmasına ve itirazın kabulü ile ihtiyati tedbirin kaldırılmasına karar verilmesini istemiştir. İhtiyati tedbire itiraz eden karşı taraf TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle; Önceki beyanlarını tekrarlamış ve müvekkili TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü'nün merkezinin Altındağ/Ankara'da olduğunu, davacı şirketin merkez adresinin İzmir'de olduğunu, tedbire konu olayın, Haydarpaşa Limanı'nda meydana geldiğini, kanunda tedbir talebinin esas hakkında açılacak davada yetkili olan mahkemeden isteneceğinin belirtildiğini, buna göre, genel yetkili mahkemenin, davalının yerleşim yeri olan Ankara mahkemeleri olup ihtiyadi tedbir talebinin yetkisiz mahkemeden istenildiğinden, tedbir talebinin kaldırılması gerektiğini, Davacı tarafından tedbir kararının verildiği tarihten iki hafta içerisinde esas hakkında dava açılmamış olup, bu sebeple ihtiyadi tedbir kararının kendiliğinden kaldırılmasına karar verilmesi gerektiğini, İlk derece mahkemesince mal bedelinin %10'una tekabül eden miktarda teminat alınmasının usul ve yasaya aykırı olduğunu, somut olayda tedbir kararının mal bedelinin tamamı üzerinden teminat gösterilmesi şartıyla verilmesi gerektiğini, Taşıyanın, malın teslim edilmesi için liman idaresine talimat vermesi gerektiğini, ordino ile ilgili araştırmasının gümrük idaresinin yetkisi dışında olduğunu, liman idaresinin taşıyıcının ifa yardımcısı olduğunu, taşıyıcının iradesi olmadan tek taraflı teslim yapılamayacağını, bu halde liman idaresinin taşıyıcının rızası olmadan malı teslim ettiğinde hukuki ve cezai sorumluluğunun doğacağını, ayrıca, kararlarda, \"yük teslim talimat formu\" veya \"yük teslim belgesi\" yahut \"etiketli konşimento\" veya \"ordino\" gibi isimlerle anılan bu belgelerin liman idareleri tarafından talep edilmelerinin ulusal ve uluslararası mevzuata uygun olduğu belirtildiğini, anlaşıldığı üzere, liman idarelerinin taşıyanın talimatına göre hareket etmesi ve yükü taşımacının talimatına göre teslim etmesi gerektiğini, bu halde Liman İdarelerinin acente onaylı konşimento ibraz etmelerini istemesinin hukuka aykırı olmadığını, Ordino, yük teslim talimat formu, yük teslim belgesi, malın doğru kişiye teslimini sağlayan belgeler olup, taşıyanın da malın doğru hak sahibine teslimini sağlama yükümlülüğü bulunduğunu, gümrük mevzuatında ordino veya benzeri bir teslim belgesinin tanımlanmamış olmasının böyle bir belge talebine engel olmadığını, Bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin itirazın reddine dair istinafa konu ek kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, ek kararın kaldırılmasına, itirazlarının kabulüne ve ihtiyati tedbirin kaldırılmasına karar verilmesini istemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE Talep, HMK'nın 389 vd. maddelerine dayalı ihtiyati tedbir talebine karşı aynı Kanun'un 394.maddesi uyarınca yapılan itirazın reddine dair ek kararın istinafına ilişkindir. İlk derece mahkemesince, yukarıda açıklanan gerekçelerle ihtiyati tedbir talebinin kabulüne karar verilmiş, HMK'nın 394.maddesi uyarınca yasal süresi içinde ihtiyati tedbire itiraz edilmesi üzerine, mahkemece itirazın reddine dair ek karar verilmiştir. Bu ak karara karşı, itiraz edenler vekilleri tarafından, yasal süreler içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur. İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, istinaf başvuru nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır. 6100 sayılı HMK'nun 390. maddesi uyarınca ihtiyati tedbir, dava açılmadan önce ,esas hakkındaki görevli ve yetkili mahkemeden, dava açıldıktan sonra ise ancak asıl davanın görüldüğü mahkemeden istenir. Somut olayın değerlendirilmesinde talep edenin yük alıcısı alıcısı, feri müdahale dilekçesi verenin taşıyan, TCDD'nin ise ithalata konu eşyanın depolandığı gümrüklü sahadan sorumlu olduğu, alıcının taşımaya konu konşimentoda belirtilen emtianın kendisine teslim edilmesi yönünde ihtiyati tedbir talep ettiği, mahkemece talebin kabul edildiği, itirazların reddedilmesi üzerine istinaf kanun yoluna başvurulduğu anlaşılmaktadır. İlk derece mahkemesince feri müdahil talebinde bulunan ...'a ... A.Ş. ve ... A.Ş. vekilinin müdahale dilekçesi hakkında herhangi bir karar verilmeden ihtiyati tedbire itiraz karara bağlanarak sonuçlandırılmıştır. İlk derece mahkemesince yapılan murafaada müdahale taleplerinin karara bağlanması için duruşmada karar tefhim edilmemiş, buna rağmen talep hakkında bir ara karar verilmediği gibi gerekçeli kararda da bir değerlendirme yapılmamıştır. İhtiyati tedbire itiraz edenler tarafından verilen itiraz dilekçelerinde, ihtiyati tedbir talep eden tarafından, ihtiyati tedbir kararı alındıktan sonra HMK'nın 397.maddesi uyarınca, ihtiyati tedbir kararını tamamlayan merasim bağlamında esas hakkında dava açıldığına ilişkin herhangi bir belgenin dosyaya sunulmadığını, bu nedenle ihtiyati tedbir kararının zaten ortadan kalkmış olduğunu ileri ileri sürdükleri halde, bu husus ilk derece mahkemesince resen de incelenmesi gerektiği halde, bu konudaki belirsizlik giderilmeden ihtiyati tedbir kararına yapılan itirazlarıın reddine ve tedbirin aynen devamına karar verilmiş olması usul ve yasaya aykırı olmuştur. İlk derece mahkemesince değişik iş üzerinden tedbir talebi değerlendirilirken esas hakkında nasıl bir dava açılacağını, böyle bir davanın kime karşı açılması gerektiğini öngörmesi ve ileride açılacak esas davadaki dava konusu edilecek hakkı korumak üzere tedbir talebi değerlendirilmesi ve tarafların sıfatlarının bulunup bulunmadığının da buna göre belirlemesi gerekir. İhtiyati tedbire itiraz eden TCDD vekili, kendisinin taşıyanın ifa yardımcısı olduğunu ve bu nedenle tedbir talebinin muhatabı olmadığını beyan ederek husumet itirazında bulunmuşsa da mahkemece bu hususta hiç bir değerlendirme yapılmamıştır. Feri müdahale talep edenler ve TCDD vekili, taşıyana konşimento ibrazının zorunlu olduğunu, ayrıca taşımayla ilgili bazı alacaklarını alamadıklarını, bu nedenle teslime onay vermediklerini belirttikleri halde, ilk derece mahkemesi bu itirazları da gerekçeli olarak karşılamamıştır. TCDD vekili ve feri müdahale talep edenler vekilleri itiraz dilekçelerinde teminata da itiraz ettikleri halde, ek kararda bu konuda olumlu olumsuz bir karar verilmemiş, gerekçede de bu itiraz sebepleri tartışılmamıştır. Yukarıdaki açıklamalara ve tüm dosya kapsamına göre; ilk derece mahkemesince feri müdahale talepleri karara bağlanmadan karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olduğu gibi, süresinde esas davanın açılıp açılmadığı, buna göre ihtiyati tedbir kararının, itiraz hakkında verilen ek karar tarihi itibariyle hukuken devam edip etmediği sorulup araştırılmadan karar verilmesi de usul ve yasaya aykırı olmuştur. Ayrıca, ilk derece mahkemesince, itiraz edenlerin itiraz sebepleri hakkında hiç gerekçe yazılmadan, sadece ilk kararı ve tarafların itirazlarını özetleyerek ve tedbir kararındaki gerekçeyi tekrarlamak suretiyle karar verilmesi de usul ve yasaya aykırı olmuştur. İlk derece mahkemesinin istinafa konu ek kararı, istinaf incelemesine uygun bir karar değildir. Açıklanan bu gerekçelerle, HMK'nın 353/1.a.6. maddesi uyarınca, işin esasına dair istinaf sebepleri incelenmeksizin, ilk derece mahkemesinin istinafa konu ek kararının kaldırılmasına dair aşağıdaki karar verilmiştir.
KARAR: Yukarıda açıklanan gerekçelerle; 1-HMK'nın 353/1.a.6. maddesi uyarınca, işin esasına dair istinaf nedenleri incelenmeksizin, ilk derece mahkemesinin istinafa konu 27.09.2021 tarihli ek kararın kaldırılmasına, 2-Yukarıdaki açıklamalar ışığında ihtiyati tedbire itirazın yeniden değerlendirilerek karara bağlanması için dosyanın, kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine, 3-İhtiyati tedbire itiraz edenler vekilleri tarafından yatırılan istinaf peşin karar harçlarının, talep halinde ilk derece mahkemesince iadesine, 4- İhtiyati tedbire itiraz edenler vekillerince yapılan kanun yolu giderlerinin, ilk derece mahkemesince, yeniden yapılacak yargılama içinde değerlendirilmesine dair; HMK'nın 353/1.a.6 maddesi uyarınca dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda, oy birliğiyle ve kesin olarak karar verildi.