T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
14. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2022/819
KARAR NO\t: 2022/727
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 17. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ\t: 08/02/2022
NUMARASI\t: 2021/318 E. 2022/48 K.
DAVANIN KONUSU: İtirazın İptali (Gemi Ve Yük Alacaklılığından Kaynaklanan)
Taraflar arasındaki itirazın iptali davasının ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle davanın usulden reddine dair verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili, davasında özetle; müvekkili şirket tarafından ... numaralı Nakliyat Blok Abanman Sigorta Poliçesi ile sigortalanan ... A.Ş.'ye ait çekirdek kakao cinsi emtiaların, Fildişi Sahilleri'nden Türkiye'ye nakliyesi işinin davalı tarafından üstlenildiğini, ... A.Ş. ve ... Şirketi'nin müşterek sigortacılar olduğunu, söz konusu emtiaların, davalı taşıyıcı tarafından temin edilmiş olan konteynerler içerisinde ... Gemisine yüklendiğini ve Ambarlı Limanı'na varmasının ardından gemiden tahliye edilerek Hadımköy İstanbul'da bulunan Akça Antrepo'ya sevk edildiğini, burada gönderici ve sigortalı firmalar adına harcket eden gözetim firmaları nezaretinde yapılan tahliye işlemi sırasında bir kısım emtianın ıslanmak süretiyle hasarlandığı görülerek ıslak ve hasarlı emtia miktarı tespit edildiğini, mevcut durum gözetim raporları ile hasar kayıt altına alındığını, taşıma sürecinde ve sorumluluğu altında meydana geldiği sabit olan hasardan davalı taşıyıcının sorumlu olduğunu, fatura ve yapılan tespitler gereğince paya isabet eden 2.090,25 EUR sigortalı zararının, müvekkili şirket tarafından tazmin edildiğini,, sigortalısının haklarını devralan müvekkilinin, TTK'nın ilgili hükümleri gereğince davalıya rücu hakkı doğduğunu, davalı borçlunun vaki itirazı üzerine duran icra takibine devam edilebilmesi için, itirazın iptali talebi ile işbu davayı açmak zarureti doğduğunu belirterek itirazın iptali ile takibin devamına karar verilmesini talep etmiştir. Davalı ... A.Ş. vekili, savunmasında özetle; davanın zamanaşımına uğradığını, davanın husumet yokluğu nedeniyle de reddi gerektiğini, dava konusu konşimentoda yetki-tahkim anlaşması bulunduğunu, emtiaların ne zaman, nasıl ve ne şekilde hasarlandığının belli olmadığını, taşıyanın tek sorumluluğunun yola ve yüke elverişli konteyner tahsis etmek olup, dava konusu taşımaya tahsis edilen konteynerlerin de yüke ve yola elverişli durumda olduğunu, konteynerlerde herhangi bir eksiklik ve hasar olmadığını, davacının dava konusu hasar iddialarına ilişkin olarak usule uygun bir survey veya usule uygun bir hasar ihbarı yapılmadığını, emtiaların taşıma sırasında hasarlandığına ilişkin herhangi bir tutanak ya da bu yönde bir sair belge ya da delil bulunmadığını, müvekkili şirketin hasardan sorumlu olmadığını belirterek davanın reddini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; \"... Davalı vekili tarafından konişmentoda bulunan yetki kaydı nedeniyle Milletlerarası yetki itirazında bulunulmuş olmakla öncelikle bu hususta değerlendirme yapılması gerektiği, dava konusu taşımanın ... sayılı konişmento tahtında Abidjan Limanından İstanbul Limanına yapıldığı, uyuşmazlık yabancılık unsuru taşıdığından yetki itirazının MÖHUK kurallarına göre belirleneceği, MÖHUK 47.maddesinde, 'yer itibariyle yetkinin kamu düzeni veya münhasır yetki esasına göre tayin edilmediği hallerde taraflar arasındaki yabancılık unsuru taşıyan ve borç ilişkisinden doğan uyuşmazlığın yabancı bir devlet mahkemesinde görülmesi konusunda anlaşma yapılabileceği' düzenlemesinin bulunduğu, konişmentonun arka yüzünde yer alan taşıma şartlarının düzenlendiği 25.maddedesinde sözleşmeden doğan taleplerde Hamburg Mahkemelerinin yetkili olacağının belirtildiği, taşımaya ilişkin düzenlenen konişmentonun taşıyanın yabancı acentesi tarafından imzalandığı, navlun faturasının fiili taşıyan ... tarafından düzenlendiği, Türk acentenin taşıma sözleşmesini yaptığına ya da taşımayı üstlendiğine dair delil bulunmadığı, bu nedenle münhasır yetkiden bahsedilemeyeceği, TTK'nun 1237.maddesinde taşıyan ile konişmento hamili arasındaki hukuki ilişkilerde konişmentonun esas alınacağı, sigortalının yükü teslim aldığı anlaşıldığından, konişmentodaki yetki şartının sigortalı gönderilen ve buna göre davacı açısından da bağlayıcı olduğu kabul edilmekle, konişmentodaki yetki şartına göre somut uyuşmazlık yönünden Hamburg Mahkemelerinin yetkili olduğu kanaatine varıldığından, davalı vekilinin milletlerarası yetki itirazının kabulü ile davanın yetkisizlik nedeniyle reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.\" gerekçesiyle; davalının milletlerarası yetki itirazının kabulü ile mahkemenin yetkisizliği nedeniyle davanın usulden reddine, karar verilmiştir. Bu karara karşı, davacı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Davacı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle; Önceki beyanlarını tekrarlamış ve borçlu tarafın icra dosyasına itirazında ... Şirketinin Türkiye acentesi olduğunu ikrar ettiğini, davaya cevap dilekçesinde yine benzer nitelikte beyanda bulunduğunu, davalı acentenin taşımaya aracılık ettiğinin kabulü gerektiğini, Kabul anlamına gelmemek kaydıyla bahsi geçen yetki şartının müvekkiline karşı ileri sürülemeyeceğini, sigortalı firmaya ait kaşe ve imzayı taşımayan, dava konusu taşımaya ilişkin olup olmadığı anlaşılamayan belgenin delil olarak kabul edilemeyeceğini, zaten konşimentonun ön yüzünde yetki şartına ilişkin olarak herhangi bir atıfta da bulunulmadığını, Gerek müvekkili şirketin gerekse davalı acentenin faaliyet adresinin Türkiye de olduğunu, dolayısıyla somut uyuşmazlığı çözmede Türk mahkemelerinin yetkili bulunduğunu, Davalının tüm müşterileri için yaptığı taşımalarda kullandığı konşimentonun geçersiz olduğunu, zira müvekkili şirketin sigortalısı için düzenlenmiş özel nitelikteki şartlara itibar edilmediğini, konşimentodaki yetki şartının haksız şart teşkil ettiğini, dürüstlük kurallarına aykırı nitelikte bulunduğunu dolayısıyla geçersiz sayılması gerektiğini, İyi niyet kurallarının da yetki konusunda uygulama bulacağını, zira kendi ikamet mahkemesinde kendisini daha iyi savunabilecek olan davalının uluslararası yetki itirazının TMK'nın 2.maddesi hükmüne göre aykırılık oluşturduğunu, Bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına ve davanın yeniden görülmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar verilmesini istemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE Dava, nakliye emtia sigorta abonman poliçesi kapsamında dava dışı sigortalıya ait emtianın taşınması sırasında hasarlanması neticesi sigorta şirketi tarafından sigortalıya ödendiği söylenilen hasar bedelinin taşıyan sıfatını haiz olduğu öne sürülen davalıdan tahsili amacıyla başlatılan ilamsız icra takibine vaki itirazın iptali davasıdır.İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda, davalının milletlerarası yetki itirazının kabulü ile mahkemenin yetkisizliği nedeniyle davanın usulden reddine karar verilmiş; bu karara karşı, davacı vekilince yasal süreleri içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.İstinafa gelen uyuşmazlık, dava konusu uyuşmazlığın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisinde kalıp kalmadığı ve konişmentodaki yetki şartının geçerli olup olmadığı noktasındadır.Davaya esas İstanbul Anadolu ... İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyasının incelenmesinde; alacaklının ..., borçlunun ... firmasına izafeten ... A.Ş. İstanbul şubesi olarak gösterildiği, takibe konu toplam alacağın 2.091,25 Euro olduğu, takip sebebi olarak ... Gemisi ile ... no'lu konişmento tahtında fil dişi sahilinden Türkiye'ye yapılan sefer sırasında sigortalı emtiada oluşan zarar sebebiyle ödenen tazminatın rücu talebine ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Borçlu vekili icra dosyasına itirazında, müvekkilinin adresinin İzmir'de olması sebebiyle yetki itirazında bulunduğunu, müvekkil şirketin ... şirketinin Türkiye acentesi olup yasa gereğince acenteye karşı doğrudan doğruya icra takibi yapılamayacağını, dolayısıyla husumet itirazında bulunduğunu, müvekkili şirketin ve/veya acentesi olduğu donatanın, alacaklı olduğu iddiasındaki ... Şirketi'ne herhangi bir borcu bulunmadığını beyan ederek, takibe dayanak yapılan alacağın da zamanaşımına uğradığını belirterek yetkiye, husumete, asıl borca ve ferilerine itiraz ettiğini bildirmiştir. Davalı vekili esasa cevap süresi içerisinde dava konusu ile ilgili konşimentoda uluslararası yetki şartı bulunduğundan, davanın yetkisizlik nedeniyle reddini talep etmiştir. Dosya içerisinde Nakliyat Blok Abonman Sigorta Poliçesi isimli belge sureti bulunmakla, sigortalının dava dışı ... A.Ş. olduğu, sigortanın başlangıç ve bitiminin 31.03.2020-31.03.2021 tarihleri olduğu anlaşılmaktadır. ... tarafından keşide edildiği anlaşılan 22.07.2020 tarihli navlun faturası bulunmaktadır. ... Limited tarafından ... adına 3 Temmuz 2020 tarihinde keşide edilen, 28.06.2020 tarihli ... numaralı konişmentoya istinaden düzenlendiği anlaşılan, fiyat belirlemesinin net varma yerindeki ağırlık göz önünde bulundurularak yapıldığı fatura sureti mevcuttur. Dosyaya hem orijinal örneği ve hem de Türkçe tercümesi sunulan konşimentonun incelenmesinde; gönderenin yabancı ülkede mükim ... , alıcının ... yükleme limanının Abıdjan, tahliye limanının İstanbul olduğu, tkakao ve kakao çekirdeğinin ... no'lu konteynerda taşınmasının gerçekleştiği, geminin yabancı bayraklı ... gemisi, taşıyanın ..., konşimentoda imzası bulunanın ise taşıyan ... Abitjanda bulunan acentesi olarak ... olduğu anlaşılmaktadır. Dava konusu ihtilafta yabancılık unsurunun bulunması nedeniyle davalı tarafın ileri sürdüğü yetki itirazı, milletlerarası yetki itirazı niteliğindedir. MÖHUK'un 47. maddesine göre, yer itibari ile yetkinin münhasır yetki esasına göre tayin edilmediği hallerde taraflar arasında yabancılık unsuru taşıyan ve borç ilişkisinden doğan uyuşmazlığın yabancı bir devlet mahkemesinde görülmesi konusunda anlaşma yapılması mümkündür. Yetki şartının geçerli olması için; uyuşmazlığın yabancılık unsuru taşıması, Türk Mahkemelerinin yetkisinin münhasır yetki esasına göre düzenlenmemiş olması gerekmektedir. Dava dışı sigortalı, konşimentoda gönderilen sıfatını haizdir. Davacı sigorta şirketi, halefiyet hükümleri gereğince sigortalısının hukukuna tabidir. Dosya içerisindeki konişmentonun arka yüzünün sureti olduğu anlaşılan belgenin 25. maddesinde, \" Aksi belirtilmedikçe işbu konşimento ve/veya taşıyıcı ile rezervasyon yapan taraf arasındaki sözleşmeden doğan herhangi bir talep, ihtilaf, işlem veya dava Alman yasalarına tabi olucak ve münhasıran Hamburg mahkemelerinde verilecektir. Taşıyıcı, tacirin iş yerinin bulunduğu yerde dava açma seçeneğine sahip olacaktır.\" şeklinde düzenleme yapıldığı görülmektedir. TTK'nın 1237. maddesine göre; taşıyan ile konişmento hamili arasındaki hukuki ilişkilerde konişmento esas alınır, taşıyan ile taşıtan arasındaki hukuki ilişkiler ise navlun sözleşmesinin hükümlerine bağlı kalır. Anılan bu düzenlemede taşıyan ile taşıtan arasındaki ilişkinin navlun sözleşmesi hükümlerine bağlı kalacağı öngörülmüş olmakla birlikte navlun sözleşmesi hakkında ayrı bir belgenin düzenlenmediği hallerde, taşıyan ile taşıtan arasındaki ilişkide de konişmento esas alınır; zira konişmento bir navlun sözleşmesi yapıldığını ve şartlarını tespit eder. Davaya konu konişmentonun ön yüzünde; \"Alıcı, bu konişmentonun satıcı tarafından imzalanmamasına bakılmaksızın basılmış damgalanmış, veya yazılı veya başka şekilde dahil edilmiş tüm hüküm ve koşulları açıkça kabul eder \" şeklinde düzenleme mevcuttur. Davaya dayanak konişmentonun yükletene verildiği ve yükletenin, konişmentoda yer alan ve konişmentoyu düzenleyen fiili taşıyan sıfatını haiz ... tarafından belirlenen koşullara itiraz etmediği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla ... adına onun Abidjan 'daki acentesi ... tarafından imzalanan konişmentoda yer alan yetki şartı geçerlidir. Dolayısıyla konişmento hamili gönderilen eşyayı teslim alma hakkının kapsam ve koşulları, navlun sözleşmesinden bağımsız olarak konişmentoya göre belirleneceğinden gönderilen, konişmentoyu ciro ile alıp bunu ibrazla yükü teslim almada kullandığı vakit konişmentonun şartları ile bağlanmış olur ve bu kapsamda dava doğrudan acentenin şahsına da açılmadığından konişmentodaki yetki şartının teslim alan /gönderilen ve onun halefi olan sigorta şirketi için bağlayıcı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Dosya kapsamı ile tarafların beyanlarından, yükün alıcısına yani gönderilene teslim edildiği belirli olup zaten dava yükün hasarlı şekilde teslim edilmiş olması iddiasına dayanmaktadır. Bu durumda konişmentodaki yetki şartı yükü teslim alan sigortalı- gönderilen açısından geçerli hale gelmiş olup halefiyet hükümlerine göre de davacı sigorta şirketini de bağlayacaktır.Taraflar arasındaki taşıma ilişkisinde düzenlenen konşimentoda konulmuş olan yetki şartının geçerli olduğu, davacının halefiyet yoluyla davayı açması nedeniyle sigortalısı olan gönderilenin sahip olduğu hak ve yükümlülüklere sahip olması nedeniyle üçüncü kişi olarak değerlendirilmeyeceği, matbu şekilde düzenlenmesi teamül olan deniz konşimentosundaki yetki şartının tarafların sözleşmedeki durumuna göre haksız şart niteliğinde genel işlem koşulu olarak değerlendirilemeyeceği anlaşılmakla, davacının istinaf başvuru nedenleri yerinde görülmemiştir.Davalı ... bir Türk şirketi olmayıp yabancı şirkettir. Bu nedenle, kendisini Türk mahkemeleri önünde daha rahat savunabileceği söylenemez. Türkiy'de acentesinin bulunması da sonuca etkili değildir. Yabancı bir şirketin uluslararası yetki itirazında bulunması TMK'nın 2. maddesine aykırılık teşkil etmez. Açıklanan bu gerekçelerle HMK'nın 353/1.b.1. maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda, davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine dair aşağıdaki hüküm verilmiştir.
HÜKÜM Yukarıda açıklanan gerekçelerle;1-HMK'nın 353/1.b.1. maddesi uyarınca, davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine,2-Davacı tarafından yatırılan istinaf peşin ve başvuru harçlarının Hazineye gelir kaydına,3-Davacı tarafça istinaf kanun yoluna başvuru için yapılan masrafların kendi üzerinde bırakılmasına,4-Gerekçeli kararın, ilk derece mahkemesince taraf vekillerine tebliğine dair; HMK'nın 353/1.b.1. maddesi uyarınca dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda, oybirliğiyle ve kesin olarak karar verildi.