T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
43. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2022/144
KARAR NO: 2023/17
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 17. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 14/10/2021
NUMARASI: 2021/55 Esas - 2021/405 Karar
DAVA: İtirazın İptali (Gemi Ve Yük Alacaklılığından Kaynaklanan)
İSTİNAF KARAR TARİHİ: 16/01/2023
Taraflar arasında görülen dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün davacı vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ
DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davalı aleyhine borcundan dolayı İstanbul Anadolu ... İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı icra dosyası üzerinden icra takibi başlatıltığını, ancak davalının haksız itirazda bulunarak takibe ve borca itiraz ettiğini, müvekkilince ve diğer sigortalılarca müşterek sigortalanan 05/10 Mayıs 2016 tarihleri arasında Mersin ve Toros Tarım/Ceyhan limanında bulunan ... (IMO: ...) gemisinin sigortalı ... Tic. A.Ş tarafından Itacoatiara/Brezilya limanından getirilen toplam 26,139.550 kg dökme soya fasulyesi emtiasının tahliyesi gerçekleştirildiğini, tahliye bitiminde toplam 25.893.450 KG dökme soya fasulyesi emtiası tahliye edilerek sigortalı alıcı ... Tic. A.Ş'ye teslim edildiğini, tahliye bitiminde 246.100 kg eksiklik tespit edildiğini ve rapor tanzim edildiğini, sigorta poliçesi şartlarından \"Beher hasarda sigorta bedeli üzerinden %0.30 oranında tenzili muafiyet uygulanacaktır'' maddesi gereğince tespit edilen bu eksikliğin 167.681 kilogramının muafiyet üstü kaldığını, davaya konu emtianın hasarlanması nedeniyle müvekkili sigortalısının zararına sebebiyet vererek müvekkil .... Sigorta dava dışı sigortalısı ... Gıda'ya 9.770,00-USD hasar tazminatı ödediğini, davanın kabulü ile borçlunun takibe asıl alacağa ve faize ilişkin haksız itirazlarının kaldırılmasına İstanbul Anadolu ... İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı icra dosyasındaki takibin devamına, davalı borçlunun %20’den aşağı olmamak üzere icra inkâr tazminatına mahkûm edilmesine, yargılama giderleri ve ücreti vekâletin davalı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP: Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; taşıma anlaşması uyarınca, taşımadan dolayı olabilecek ihtilaflar İngiliz Hukukuna göre Londra'da Tahkim yolu ile çözümlenmesi gerektiğini, takip dosyası incelendiğinde takipteki asıl alacağın miktarı 29.945,04 TL olarak belirtilmişken bu davanın 9.770,00 USD üzerinden açılmasının hukuken mümkün olmadığını, meydana geldiği iddia edilen hasarın oluş tarihi 05 Ekim 2016 olmasına karşılık 1 yıllık hak düşürücü süre dolduktan sonra ikame edildiğini, TTK. 1185/1 uyarınca teslim sırasında veya haricen belli olmayan ziyalar bakımından eşyanın tesliminden itibaren aralıksız 3 gün içinde müvekkile herhangi bir bildirim yapılmadığını, herhangi bir tespitinde yaptırılmadığını, eksiklik miktarının yasal fire oranı içinde olduğunu, davacı ... şirketinin bu yönde bir ödeme yapmaması gerekirken eksiklik iddiası sebebiyle yapılan ödemeden dolayı rücu hakkı bulunmadığını, taşımayı gerçekleştiren geminin teslim aldığı yükü aynen getirdiğini,eksikliğin olsa olsa ya ölçüm hatasından ya da malın doğal özelliğinden kaynaklandığını, bundan dolayı ise taşıyana rücu hakkı olmadığını, tahliye edilen yükte fazlalık olduğunu, ancak eksiklik olmadığını, davacı tarafın hasar ödemesine dayanak olarak gösterdiği rapor haksız, taraflı, eksik incelemeye dayalı ve düzenleyen kaptan yönünden uzmanlık harici olduğunu, davacı tarafın icra inkar tazminatı talebine ilişkin olarak likit alacak olmadığından ve ayrıca yasaya ve usule aykırı olduğundan reddi gerektiğini, davacı taraf haklı olmadığını ve alacağın yasal bir dayanağının olmadığını bilmesi ve bilebilecek durumda olması sebebiyle aleyhe başlatılan icra takibinden dolayı % 20 den az olmamak üzere tazminat ödemeye mahkum edilmesini talep ettiklerini, haksız davanın husumet yokluğundan reddine, davanın zaman aşımı sebebiyle aksi halde fahiş ve yerinde olmayan alacak taleplerini ve faiz istemini kapsayan ve dayanağı olmayan ve yanlış açılan davanın esastan reddi ile davacı tarafın talebin %20’sinden az olmamak üzere kendileri lehine haksız icra takip tazminatı ödemeye mahkum edilmesine, yargılama giderleri ile lehimize vekalet ücreti takdiri ile davacı tarafa yükletilmesine karar verilmesini savunmuştur.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI: Mahkemece;\" Dava; deniz taşıması sırasında meydana gelen hasardan dolayı sigortalıya ödenen hasar bedelinin davalıdan rücuen tahsili için başlatılan icra takibine itirazın iptali davası olup mahkememizce yapılan yargılama sonunda, TTK nın 1110. Maddesine göre taşıyan ile gönderilen arasındaki hukuki ilişkide konşimento, taşıyan ile taşıtan arasındaki hukuki ilişkide ise navlun sözleşmesi hükümlerinin bağlayıcı olduğu, davalı tarafın cevap dilekçesinde ve süresinde olarak tahkim ilk itirazında bulunduğu, dava konusu olan ve dosyada mübrez konşimentoda Charter Party'e atıfta bulunulduğu, Charter Party'nin tahkim ile ilgili düzenlemeyi içeren 96 numaralı kloz tercümesine göre, iş bu taşıma ilgili konişmentolardan da görüleceği üzere 08.03.2016 tarihli Taşıma Mukavelesi (Charter Party) hükümleri ile Konişmento şartlarına göre yapılmıştır. \"işbu kontrat İngiliz kanunlarına tabi olacak ve bu kanunlara göre yorumlanacaktır. İşbu Kiralama Kontratından kaynaklanan veya bağlantılı olarak ortala çıkan bilumum ihtilaflar, Londra’da tahkime havale edilecektir.\" Böylece charter partynin 96. Klozuna göre tahkim şartının kararlaştırıldığı hususları birlikte değerlendirildiğinde konşimentoda yer alan tahkim şartının davacının sigortalısı ile halefiyet koşulları gereğince davacı ... şirketini bağlayacağı, taraflar arasındaki uyuşmazlığın tahkimde çözümlenmesi gerektiği kanaatine varıldığından, davalı vekilinin tahkim itirazının kabulü ile taşıma sözleşmesindeki tahkim şartı nedeni ile mahkememizin görevsizliğine'' karar verilmiştir. Bu karara karşı davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ: Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; HMK'nın17. Maddesine uygun olarak asıl taşıyıcı ve gönderen arasında yapılmış geçerli bir yetki sözleşmesinin somut olayda bulunmadığını, tek taraflı irade beyanıyla hazırlanmış konşimentoya dayanılarak Türk mahkemelerinin yetkisiz olduğunun iddia edildiğini esasen bu şekilde acenteler aracıları ile işlem yapan yabancı tacirlerin taraf olduğu sözleşmelerin diğer tarafı olan Türk Tacirleri hak arama özgürlüğünün kısıtlandığı konşimentoda düzenlenen yetki şartının bir an için geçerli olduğu düşünülse dahi müvekkili sigorta şirketinin halef olduğu dava dışı sigortalının böyle bir sözleşmede mevcut iradesinin bulunmaması sebebiyle kendisine karşı yetki itirazının ileri sürülemeyeceğini, MÖHUK madde 46'daki düzenlemenin sigorta sözleşmesinden kaynaklanan uyuşmazlıklar için olduğunu, bu hususta Türk Mahkemelerinin yetkisini bertaraf edilemeyeceğini, MÖHUK madde 46'daki asıl amacın zayıf olan tarafın Türkiye'de dava açılabilmesinin önünü açmak olduğunu, Türk Hukukuna göre konşimentonun genel işlem şartı niteliğinde olduğunu, söz konusu konşimentonun pazarlık olanağı verilmeyecek şekilde adeta dayatılan bir hukuki dökümün olduğunu, TBK'nın 21. Maddesi gereği genel işlem şartı niteliği taşıyan konşimentoda ki yetkiye ilişkin kaydın yazılmamış sayılması gerektiğini, MÖHUK 47/1. Maddeye göre Türk Maddelerinin yargılama yetkisini ortadan kaldıracak anlaşmaların yapılamayacağını, bahsi geçen sebeplerle ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına ve yargılamaya devam edilerek davanın kabul edilmesi talep edilmiştir.
GEREKÇE: Dava, davacı ... şirketlerince nakliyat sigorta poliçesi ile sigortalanan emtianın davalı sorumluluğunda gemi ile taşınması sırasında oluştuğu iddia edilen hasar nedeniyle sigortalısına ödenen hasar bedelinin davalıdan rücuen tahsili talebiyle başlatılan icra takiplerine vaki itirazların iptali davasıdır. İlk derece mahkemesince yukarıdaki gerekçelerle davanın reddine karar verilmiş, davacı vekili tarafından yasal süresi içinde istinaf kanun yoluna başvurulmuştur. HMK'nun 355. maddesi uyarınca, kararı istinaf eden davacı vekilinin istinaf nedenleri ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olmak üzere inceleme yapılmıştır. Davaya esas Bandırma ... İcra dairesinin ... E sayılı takip talebinin incelenmesinde alacaklının ... Sigorta, borçlunun ... isimli geminin donatana izafetten ... Ticaret LTD ŞTİ olduğu, 32.329,99 TL toplam alacağın takibe konu edildiği eldeki itirazın iptali davasının ... isimli geminin donatana izafetten ... LTD ŞTİ adına açıldığı harca esas değer olarak, 32.329,99 TL olarak gösterildiği anlaşılmaktadır. Dosya içerisinde 26/05/2016 tarihli ibraname ve ... Bankası AŞ'ye ait 9.770,00 USD tutarında 11/04/2018 tarihli dekont çıktısı bulunmaktadır. Davalı vekili esasa cevap süresi içerisinde ihtilafın İngiliz Hukuku'na göre Londra'da tahkim yoluyla çözümlenmesi gereği bahisle davanın usulden reddine karar verilmesi talep etmiştir. Dosya içerisinde 18/04/2016 tarihli fatura bulunmakta. Alıcının ... Gıda Sanayi, satıcının yabancı ülkede mukim ... olduğu görülmektedir. Davacı tarafından dosyaya ibraz edilen dava konusu 09 numaralı konşimentonun incelenmesinde yükleyicinin ... bildirim adresinin ... Sanayi Beykoz, İstanbul/ Türkiye, geminin ..., yükleme limanın Brezilya, boşaltma limanının Türkiye olduğu, konşimento üzerinde \"bordaya hasarsız yüklenmiştir\" ve \" navlun peşin ödenmiştir\" şeklinde ibarelerinin yazıldığı, yine konşimentonun ön yüzünde nakliye şartları için arka sayfaya bakınız şeklinde ibarelerinin olduğu, konşimentonun ... kaptanı acentesi tarafından imzalandığı, konşimentonun üzerinde \"kod adı: Congenbıll, basın 1994\"şeklinde ibarelerinin yazıldığı anlaşılmaktadır. Söz konusu konşimento yeminli tercüman tarafından Türkçeye çevrilmiştir. Somut olayda, anılan konşimento da açıkça 1994 Gencon'da (Genel Navlun Sözleşmesi) yer alan diğer hüküm ve koşullarına atıf yapıldığı, bu tip charter partinin,'' hukuk ve tahkim başlıklı'' 19. maddesinde ise, tahkim şartının yer aldığı, Milletlerarası Tahkim Kanunu'nun 4/2 fıkrasında \"Tahkim anlaşması yazılı şekilde yapılır...asıl sözleşmenin bir parçası hâline getirilmek amacıyla tahkim şartı içeren bir belgeye yollama yapılması hâlinde de geçerli bir tahkim anlaşması yapılmış sayılır.\" hükmüne yer verildiği, bu halde tahkim anlaşmasının Milletlerarası Tahkim Kanunu'na göre geçerli olduğunun da kabulü gerektiği sonucuna varılmalıdır.Gencon Form (1994 edition) 19 (a) maddesinin II. Kısmı uyarınca kararlaştırılan tahkim klozunda “İşbu Navlun Sözleşmesi İngiliz Hukuku'na tabii olacak ve İngiliz Hukuku'na göre yorumlanacak, işbu Navlun Sözleşmesinden doğacak uyuşmazlıklar, 1950 ve 1979 tarihli Tahkim kanunları veya olay tarihi itibariyle yürürlükte olacak kanuni düzenleme veya değişiklik uyarınca Londra'da tahkime sevk edilecektir.” şeklinde düzenleme bulunmaktadır.Taraflar arasındaki uyuşmazlığın tahkimde görülmesi gerektiğine yönelik düzenlemenin bulunması halinde malın alıcısı konumunda olan dava dışı sigortalının da bu düzenleme ile bağlı olacağı tartışmasızdır. Dava dışı sigortalı alıcı, konşimentoyu ciro ile alıp, bunu ibrazla yükü teslim almada kullandığı anda, konşimentonun şartları ile de bağlanmış olur ve tahkim şartının taşıyanla yükleten arasında akdedilen çarter sözleşmesinde kararlaştırılmış olduğu, sigortalının üçüncü şahıs durumunda bulunduğu ve bu nedenle konşimentoda kararlaştırılan tahkim şartı ile bağlı tutulamayacağı düşünülemez. Davacı ... davasını konşimentoya dayandırmış olup, sigortalı, taşınan malları teslim aldığına göre, konşimentoda yer alan tahkim şartı böylece gönderileni bağlayacağı gibi, TTK’nın 1472'nci maddesindeki halefiyet ilkesi uyarınca davacı ... şirketini de bağlar. TTK'nın 1228/2. maddesinin son cümlesi uyarınca konşimento, kaptan veya taşıyanın yahut kaptanın bu hususta yetkilendirdiği bir temsilcisi tarafından taşıyan ad ve hesabına düzenlenir. Konşimentonun gönderilen veya taşıtan tarafından imzalanması da gerekmez. Taşıyan tarafından tek taraflı olarak düzenlenen bir belgedir.Tahkim şartı navlun sözleşmesinde matbu olarak yer alsa ve genel işlem şartı niteliğinde bulunsa bile uluslararası deniz yolu ile taşımalar standart sözleşmeler kapsamında yapıldığından ve dava konusu taşıma da bu sözleşmelere atıf yapan konşimentoya göre yapıldığından tahkim anlaşmasının geçerli olduğu, konşimentodaki tahkim şartının dürüstlük kuralına aykırı haksız işlem şartı olarak kabul edilemeyeceği sonucuna varılmıştır. Sözleşme (konşimento) kapsamında davalı taşıyıcının edimini yerine getirdikten sonra sözleşmedeki (konşimentodaki) hükümlerden tahkim şartının geçerli olmadığının öne sürülmesi ahde vefa ve TMK'nın 2. Maddesine de aykırıdır.Yukarıda anlatılanlar ışığında; davalı vekilinin süresinde tahkim ilk itirazında bulunduğu, davaya esas konşimentoda atıf yapılan genel nitelikli taşıma sözleşmesinde uyuşmazlık halinde tahkime başvurulacağının geçerli şekilde kararlaştırıldığından davanın usulden reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir. Bahsi geçen sebeplerle, davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nin 353(1)-b/1 maddesi uyarınca esastan reddine karar verilmiştir.
KARAR: Yukarıda ayrıntısı ile açıklanan nedenlerle; 1-Davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE, 2-Davacı tarafından başvuru sırasında istinaf karar harcı peşin olarak yatırıldığından başkaca harç alınmasına yer olmadığına, 3-Davacı tarafından istinaf aşamasında yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına, Dosya üzerinden yapılan inceleme sonunda, HMK'nın 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olarak oy birliğiyle karar verildi. 16/01/2023