T.C.
ANTALYA
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
11. HUKUK DAİRESİ
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: ANTALYA 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
KARAR TARİHİ: 27/04/2021
DAVANIN KONUSU: Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan)
GEREKÇELİ KARAR
YAZIM TARİHİ: 03/06/2024
İlk derece mahkemesinin kararı süresi içerisinde istinaf edilmiş olduğundan dosya içerisinde bulunan belgeler okunup incelendi.
Üye hakimin görüşü değerlendirildi.
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVACININ İDDİALARININ ÖZETİ:
Davacı vekili, davalılardan alacaklı ... tarafından Antalya Genel İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı takibine dayanak muhatabı ... keşidecisi müvekkili lehtarı ... A.Ş' olan 24/04/2020 keşide tarihli ... nolu 66.831,439 TL bedelli çekin lehtara teslim edilmek üzere kargo şirketine teslim edildiğini, çekin kargo şirketi tarafından lehtara teslim edilmeden önce çalındığını, bu hususta kargo şirketi tarafından gerekli ihbarların yapıldığını, lehtar ... A.Ş. tarafından İstanbul 3. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... esasında görülen çekin zayi nedeniyle iptali talepli davanın, Bakırköy 5. İcra Hukuk Mahkemesi'nin ... Esasında görülen imzaya itiraz davasının ve Bakırköy 1.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esasında görülen menfi tespit davasının açıldığını, çek bedelinin 24/06/2020 tarihinde müvekkili tarafından ihtirazi kayıtla icra veznesine depo edildiğini, müvekkilinin davalı şirketlere herhangi bir borcunun bulunmadığını, müvekkilinen çek lehtarına da bir borcunun olmadığını, davalı lehtar ve cirantaların kötüniyetli ve ağır kusurlu olduğunu belirterek, müvekkilinin davalılara dava konusu çek ve bu çeke dayalı takip sebebiyle borçlu olmadınının tespitine ve tazminata hükmedilmesini talep etmiştir.
DAVALININ SAVUNMALARININ ÖZETİ:
Davalı ... vekili, müvekkilinin dava konusu çekin iyiniyetli hamili olduğunu, bu nedenle çekin zayi edilmiş olmasının müvekkilinin yetkili hamil olmasına engel teşkil etmeyeceğini, çekin iktisabında müvekkiline atfedilebilecek kötü niyet ve ağır kusur bulunmadığını belirterek, davanın reddine ve tazminata hükmedilmesini talep etmiştir.
Diğer davalılar herhangi bir cevap vermedikleri gibi duruşmaya da katılmamıştır.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ:
İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonunda; davacı hakkında dava konusu çeke dayalı olarak davalılar ... tarafından girişilmiş bir takip olmadığından bu davalıların davada pasif husumeti olmadığı; çek lehtarının ilk cirosunun sahte oluşunun davacı keşideci tarafından davalı hamile karşı ileri sürülemeyeceği, çekten dolayı keşidecinin lehtara karşı sorumluluğunun bulunmadığı yönündeki lehtar ve keşideci beyanlarının hamili bağlamayacağı, davacı keşidecinin bu şahsi def'isini çek hamili davalıya karşı ileri sürerek borçtan kurtulamayacağı gerekçesiyle, davalı ... yönünden davanın reddine ve verilen ihtiyati tedbir kararının uygulanmış olması sebebiyle tazminata; davalılar ... ve ... yönünden davanın pasif husumet yokluğu sebebiyle dava şartı yönünden usulden reddedilmiştir.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:
Karara karşı, davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin dava konusu çekin lehtarı olan ... iş bu çekle ilgili hiçbir borcu bulunmadığını, mahkemenin davalıların aralarındaki ilişki itibarıyla kötü niyetli ve ağır kusurlu olarak çekte hamil haline geldikleri iddiası üzerinde durmadan; salt çekteki ciro silsilesi itibarıyla ciranta olan davalı şirketlerin yetkili hamil olduklarından bahisle davanın reddine karar verilmesinin doğru olmadığını, kaldı ki bu şirketler hakkında sahte fatura düzenlemekten vergi soruşturmaları yürütüldüğünü, mahkemenin bu iddiaları gözardı etmesinin doğru olmadığını, kargodan çalınan dava konusu çekin, lehdarın sahte cirosuyla farklı fakat birbiri ile bağlantılı olan şirketlere kötüniyetle ciro edildiğini, özellikle İstanbul'un çeşitli ilçelerinde kargo araçlarından çalınan çeklerin bir çoğunun aynı kişi tarafından piyasaya sürüldüğünü, bu şekilde takip konusu edilen çeklerin bir çoğunun davalılar ile farklı sektörlerde çalışan şirketler tarafından keşide edilen çekler olduğunu, delil olarak ticari defterlere dayanıldığı halde müvekkili ile lehtar arasında bir ticari ilişkinin olup olmadığının araştırılmamasının doğru olmadığını, davalıların haklarında yapmış oldukları bu kötüniyetli ve ağır kusurlu işlemler sebebiyle yapılmış birçok şikayet olduğu halde, mahkemece bu şikayet ve ceza dosyalarının sonucunun beklenmemesinin doğru olmadığını, davalı şirketin basiretli bir tacir olarak bu çek hakkında gerekli araştırmayı yapmamasının iktisabında ağır kusurlu olduğunu gösterdiğini, ... , ... ve ... arasında organik bağ bulunduğunu, her iki şirketin de aynı sektörde faaliyette bulunduklarını, ... ve ... şirketlerinin paravan şirketler olduğunu, bu şirketlerin gerçekte herhangi bir ticari faaliyetlerinin de bulunmadığını, mahkemece Vergi Denetleme Kurulu ve Vergi Dairesi Müdürlüklerine müzekkere yazılıp bu firmalar hakkında sahte fatura tanzimi ve gerçek bir ticari faaliyetleri olup olmadığı hususunda gereken araştırma yapılmadığını, özellikle icra dosyasından davalı ... şirketinin adresinde olmadığının anlaşıldığını, ilgili şahıslar hakkında yapılan şikayet üzerine İstanbul Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı’nın ... nolu soruşturma dosyasının akibetinin araştırılmadan karar verildiğini, hatta davalı son ciranta ... yetkilisi ... hakkında yapılan başkaca şikayetler de bulunduğunu, aynı alacaklı tarafından bu şekilde ele geçirilen bir kısım evraka dayalı olarak başkaca ihtiyati haciz kararları da alınması durumunun tespiti halinde davalının kötüniyetinin ortaya çıkacağını, yukarıda bilgilerine yer verilen şirketlerin hiçbirinin gerçekten var olan ve devam eden bir ticari faaliyeti bulunmadığını, Mahkemece özellikle, davalı şirketlerin çalışanlarını ve sigorta ödemelerini gösteren evraklar SGK'dan, gerçek bir ticari faaliyetlerinin olup olmadığı hususunda BA-BS formları, vergi denetim raporları bağlı oldukları vergi dairelerinden istenmeden, aralarındaki ilişkinin tespiti açısından ticari defterleri üzerinde gerekli inceleme yapılmadan, Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığında yürütülen soruşturma akibeti araştırılmadan, Bakırköy İcra Müdürlüğü'nden davalıların tarafı olduğu dosyalar ve bu dosyalara ilişkin açılan davalar araştırılmadan ve ilgili evraklar getirtilmeden, davalılar hakkında benzer suçlardan yürütülen başka soruşturmaların olup olmadığı İstanbul ve Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılıklarından sorulup istenmeden, davalıların tarafı olduğu benzer çeklere ilişkin davalar olup olmadığı araştırılıp varsa dava dilekçesi örnekleri getirtilmeden eksik inceleme ile karar verilmesinin doğru olmadığını belirterek, kararının kaldırılmasına ve davamızın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE:
Dava, hakkındaki takip dayanağı çekin davalılar tarafından tarafından haksız ve kötü niyetli olarak ele geçirildiği, bu çekten dolayı davalılara karşı borçlu olmadığı iddiasıyla keşideci tarafından açılan menfi tespit davasıdır.
Mahkemece dava davalı cirantalar ... . ve ... . hakkında pasif husumetleri olmadığı, davalı ... hakkında da dava konusu çeki ele geçirmekte ağır kusurlu veya kötü niyetli olduğunun ispatlanmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Dairemizce istinaf incelemesi, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.
Menfi tespit davası, kendisinden alacaklı olduğu iddiasından bulunan davalıya karşı borçlu olmadığı iddiasındaki davacı tarafından açılan bir davadır. Kambiyo senetlerine bağlı bir alacak hakkında ancak lehtar, ciranta yada hamil sıfatını taşıyan kişiye karşı menfi tespit davası açılabilir. Nitekim Yargıtay davacının keşidecisi, davalılarının lehtarı ve hamili olduğu bonoya dayalı girişilen takip üzerine mahkemece davanın lehtar yönünden husumetten reddedilmesi üzerine \"... mahkemece davacının dava konusu bono yönünden ileri sürdüğü iddialar incelenip, menfi tespit istemi konusunda bir karar verilmesi gerekirken, icra takibinin dava dışı banka tarafından yapıldığı gerekçe gösterilerek pasif husumet yokluğu nedeniyle davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiştir.\" (Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 01.10.2015 tarih ve 2015/549 Esas 2015/11733 Karar sayılı ilamı) şeklinde karar vermiştir. Bu sebeple adı geçen davalılar yönünden davanın husumete ilişkin dava şartı yönünden reddine karar verilmesi hatalı olmuştur.
Yine Mahkemece, TTK'nın 818/1-e maddesindeki atıf sebebiyle çek için de uygulama alına bulan aynı kanunun 687/1. maddesi hükmünde geçen \"... hamil, poliçeyi iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun.\" ibaresinden \"hamilin çekle ilgili olarak, borçlunun temel ilişki içerisinde olduğu hak sahiplerine karşı (örneğin keşidecinin lehtara karşı) sorumluluğunun kalmadığını bilmesi ve hak sahibi ile işbirliği yaparak borçlu zararına hareket etmiş olması\" olduğunu belirtilerek davanın ... yönünden de reddine karar vermiş ise de hamilin bu çeki, lehtardan değil de işbirliği içinde olduğu kendinden önceki cirantalar olan diğer davalılardan aldığı, çekin lehtarın eline bile geçmediği iddia edildiğinden davacının, davalı ... isnat ettiği kötüniyetin üzerinde durulmaması hatalı olmuştur. Nitekim Yargıtay emsal bir kararında \"Türk Ticaret Kanunu'nun (6102 sayılı Kanun) 677 nci maddesinde düzenlenen imzaların bağımsızlığı ilkesi gereğince davacı keşideci, kendi imzasından sorumlu olduğu, şeklen ciro silsilesinde bir kopukluk bulunmadığı, ... çeki bile bile davacının zararına hareket ederek kötü niyetle iktisap ettiğini davacının ispatlaması gerektiği, ... davalı ... bilerek davacının zararına hareket ettiğini, kötü niyetli olduğunu gösterir bir delil bulunmadığı\" gerekçesiyle verilen davanın reddine ilişkin kararı onamıştır. (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 13.04.2023 tarih ve 2022/811 Esas 2023/2294 Karar sayılı ilamı)
Dosya incelendiğinde, davalı ... şirketine çıkarılan davetiyenin TK'nun 35 e göre tebliğ edildiği, davalı ... ise elektronik posta adresine tebligat yapıldığı anlaşılmaktadır. Dosyada mevcut ticaret sicil kayıtları incelendiğinde ... sahibi olan …... nolu ... 23/07/2018 tarihinde bu şirketteki hissesinin tamamanı ... ; ... şirketi sahibi … ... nolu ... 13/06/2019 tarihinde hisselerini ... devrettiği; ... ortakları olan …... . nolu ... ve …... . nolu ... ... ; ... 03/02/2015 tarihli sicil gazetesine göre sahibi ...... nolu ... tarafından ... devredildiği, 30/04/2015 tarihli ticaret sicil gazetesine göre ... sahiplerinin dosyamız davalısı şirketin yetkilisi .... nolu ... ve …... nolu ... olduğu anlaşılmaktadır. Buna göre ilk ciranta ... önceki yetkilisi ... ile davalı şirket yetkilisi ... şirketinde aralarında ortaklık devri yapıldığı görülmektedir. Yine dosyada mevcut ... tarafından yapılan şikayet üzerine İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın .... sayılı soruşturması incelendiğinde lehtarının veya cirantasının müşteki ... olduğu 7 adet çekin yine kargodan çalındığı şikayetine konu edildiği ve bu çeklerin de önce ... sonra ... tarafından ciro edildiği, bir dizi takip takip talebinde ise yine davalı alacaklının takip alacaklısı olduğu ve çeklerin cirantalarının ... ve ... şirketleri olduğu görülmektedir.
Lehtar ... 'nin imzaya itirazı için açtığı davanın uyaptan yapılan kontrolünde Bakırköy 5. İcra Hukuk Mahkemesi'nin ... Esas ... Karar sayılı ilamıyla kabul edildiği, yine açtığı menfi tespit davasının Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas ... Karar sayılı ilamıyla kısmen kabul edildiği, her iki davanın da kesinleştiği anlaşılmaktadır. Buna göre mahkemece davacının tüm delilleri toplanıp incelenmeden, davalı hamilin kötüniyetini ispat imkanı sağlanmadan, özellikle yukarıda belirtilen deliller değerlendirilmeden davanın reddine karar verilmesi hatalı olmuştur.
Bu tespitler karşısında mahkemece yapılması gereken iş; tüm davalıların defterlerinin, vergi kayıtlarının incelenmesi, dava konusu çekin aralarında devrine dayanak olacak bir ilişki bulunup bulunmadığının araştırılması, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın... sayılı soruşturmasının akıbetinin araştırılması, ... ve ... paravan şirketler olup olmadığı üzerinde durulması, lehtar tarafından açılan davalar üzerine verilen kararların temin edilmesi ve yukarıda belirlenen deliller ile birlikte gereken değerlendirmenin yapılarak tüm davalılar yönünden esasa girilmek suretiyle gereken kararın verilmesinden ibarettir.
Sonuç olarak, davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince kaldırılmasına karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM:Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davacı vekilinin ilk derece mahkemesinin kararına ilişkin istinaf başvurusunun ESASTAN KABULÜNE,\t
2-6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince ANTALYA 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'nin 27/04/2021 tarih ve ... Esas ... Karar sayılı kararının KALDIRILMASINA,
3-6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince davanın yeniden görülmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,
4-492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince peşin olarak yatırılan istinaf karar harcının ilk derece mahkemesince talebi halinde davacıya İADESİNE,
5-Davacı tarafından yapılan istinaf yargılama giderinin ilk derece mahkemesinde yapılacak yargılama sonunda dikkate ALINMASINA,
6-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından davalı lehine vekalet ücreti takdirine YER OLMADIĞINA,
7-6100 sayılı HMK'nın 333. maddesi gereğince peşin alınan ve harcanmayan istinaf gider avansının ilk derece mahkemesince ilgiliye İADESİNE,
8-Kararın ilk derece mahkemesince taraflara TEBLİĞİNE,
Dair, 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oybirliğiyle ve HMK'nın 353/1-a maddesince kesin olarak karar verildi.
...