T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
14. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2021/169
KARAR NO: 2024/533
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 17. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 23/09/2020
NUMARASI: 2016/151 E. - 2020/178 K.
DAVANIN KONUSU: Tazminat (Gemi Ve Yük Alacaklılığından Kaynaklanan)
Taraflar arasındaki tazimnat davasının ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle davalı ... yönünden davanın esastan reddine, diğer davalılar yönünden feragat nedeniyle reddine dair verilen karara karşı, davacı tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirket ile davalılardan ... Ltd. Şirketi arasında 29.12.2004 tarihli ve 17.01.2005 tarihinde düzenlenen sözleşmelere göre müvekkil 4 ayrı sevkiyat halinde satmasının kararlaştırıldığını, ödeme şartlarının kararlaştırıldığı sözleşmenin 4. maddesine göre, alıcının bankası ... ile satıcının bankası ... Bankası arasında 14.01.2005 tarihinde akreditif ilişkisi kurulduğunu, akreditif sözleşmesinde ... tarafından faturanın toplam bedeli için istenen belgelerin sunulmasından sonra, peşin ödeme yapılacağının kabul edildiğini ve sözleşmede talep edilen belgelerinde sayıldığını, davalılardan ... Ltd'nin talebi üzerine malların taşınması için ... Nakliyat ve Tic. Ltd Şti ile anlaşma sağlandığını,bu çerçevede ilk parti malın 10.02.2005 tarihinde gönderildiğini, akreditif metninde satıcının parasını alabilmesi için gerekli olan belgelerin 05.02.2005 tarihinde ...'a gönderildiğinin belirtildiğini, ancak bu banka tarafından ... Bankasına gönderilen yazıda akreditif dökümanlarında eksikler olduğunun bildirildiğini, ... Bankasının, belirtilen hususların eksiklik olarak kabul edilemeyeceğini beyan ettiğini, 2 banka arasında yazışmalar devam ederken Ukrayna gümrüğünde bekleyen emtianın davalı ... firması tarafından ...'ın kaşesi ve imzasını içeren \"Deliveriorder\" teslimat emri sunulmak suretiyle çekildiğinin öğrenildiğini, ... firmasının alıcı ... Ltd ile bağlantılı bir firma olduğunun haricen öğrenildiğini, ...'un, deliveriorderin kendileri tarafından düzenlenmediği ve sahte olduğu bilgisine ulaşıldığını, 356.200,00 USD tutarındaki emtianın ilgisiz bir kişiye teslim edildiğini, müvekkilinin emitanın bedelini alamadığını, müvekkilinin sahte evrak ile dolandırılarak zarara uğradığını, dolandırma işlemininden Ukrayna Gümrük İdaresinin sorumlu olduğunu, sahte teslimat emrinin kim tarafından düzenlendiğinin henüz öğrenilemediğini, ancak nakliye şirketinin acentesi olan davalılardan ... Nakliyat ve Tic. Ltd ile Ukrayna Odesa Gümrük Müdürlüğü tarafından sahte evraka dayanılarak malların anlaşmanın tarafı olmayan ... firmasına teslim edildiğini, davalı bankanın kendisine düşen yükümlülükleri yerine getirmediğini, mallar henüz bedeli ödenmeden ve bankalar arası evrak teyidi tamamlanmadan teslim edildiğinden, davalıların zarardan müştereken sorumlu olduğunu ileri sürerek, 356.200,00 USD'nin faiziyle birlikte tahsiline, 29.12.2004 tarihli sözleşmenin 8.1.maddesi uyarınca gecikilen her gün için % 1.5 oranında cezai şartın davalı ... Ltd.'den tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davalı ... Tic. Ltd. Şti. vekili, savunmasında özetle; taşıyan konumundaki müvekkili şirketin alım satım ve buna bağlı akreditif ilişkisi ile ilgisinin bulunmadığını, müvekkilinin navlun sözleşmesi ile üstlendiği taahhüdünü yerine getirerek, boşaltma limanında konşimento ibraz eden yetkili hamile emtiayı teslim ettiğini, elinde emtiayı temsil eden orjinal konşimento olmayan davacının, emtia üzerinde hak iddia edemeyeceğini, müvekkilinin taşıyıcı olması nedeniyle emtiayı, orjinal konşimentoyu ibraz eden hamile teslim etmekle yükümülüğünü yerine getirdiğini, konşimentodaki ciro silsilesinde yer alan herbir cironun geçerliliğini kontrol etme görev ve yükümlülüğü bulunmadığını, cironun sahteliği sabit olsa dahi müvekkili şirketin sorumlu olmadığı bir nedene dayanarak, tazminat talep etmesinin hukuken mümkün olmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; \"... davacının yurtdışında mukim ... Ltd sattığı malların davalı ... firması tarafından gemi ile Ukrayna'nın Odesa Limanına taşındıktan sonra orada cirolu konişmento ve alıcının bankası adına düzenlenen delivery orderı (teslimat emri) ibraz eden ... firmasına teslim edildiği belirlidir. Deniz taşımasında taşıyıcının taşıma konusu malları varma limanında düzgün ciro silsilesine haiz konişmentoyu ibraz edene teslim etme yükümlülüğü altındadır. Bunun dışında konişmentodaki ciroların sahteliği ile mal mukabili satışta banka adına düzenlenen delivery order (teslimat emri) sahteliğini araştırma yükümlülüğü bulunmamaktadır. 6762 sayılı yasanın 1052.maddesinde taşıyıcı açısından ihbar yükümlülüğü getirilmiş ise de mahkememizin emsal nitelikteki bir başka dosyasına ilişkin Yargıtay 11 Hukuk Dairesinin 16/02/2017 tarihli 2016/1648 esas ve 2017/890 karar sayılı ilamında '..konişmentoda ihbar adresi olarak '... Ltd...' yer almakta olup, hamilin kendiliğinden ortaya çıkmaması gibi bir durum sözkonusu olmadığına göre taşıyıcının gönderilene ihbar yükümlülüğü bulunduğundan ve bu yükümlülüğü yerine getirmediğinden söz edilemez.' gerekçesiyle davalı ... hakkında verilen karar bozulmuş olduğundan, anılan Yargıtay ilamına göre taşıyıcı ...in ihbar yükümlülüğünün bulunmadığı değerlendirilmiştir. Açıklanan tüm bu nedenlerle, davacının zararından dolayı taşıyıcının sorumlu tutulamayacağı...\" gerekçesiyle davalı ... hakkındaki davanın esastan, diğer davalılar hakkındaki davanın feragat nedeniyle reddine, karar verilmiştir. Bu kararın davalı ... hakkındaki bölümüne karşı, davacı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Davacı vekili, davalı ... hakkında verilen hüküm bakımından verdiği istinaf başvuru dilekçesinde özetle; Mahkemece, Yargıtay kararının hatalı şekilde uygulanarak karar verildiğini, oysa değinilen Yargıtay kararının kanunun açık hükümlerine aykırı olduğunu ve mahkemece bu karara karşı direnilmediğini, uyma kararı sonrası davanın reddine ilişkin verilen karara karşı temyiz yoluna başvurulduğunu ve Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2020/38 Esas sayılı dosyasıyla talebin henüz incelenmediğini, mahkemece bu kararın hukuka uygunluğu irdelenmeden verilen kararın hakkaniyete aykırı olduğunu, davalı taşıyıcının 6762 sayılı TTK'nın 1052. maddesine göre sorumlu olduğunu ve maddede belirtilen şekilde ihbar ve ilanın yapılmadığını, taşıyıcının ihbar külfetini yerine getirmeyerek, müvekkil şirketin zararına sebebiyet verdiğini, bu davanın konusunun da taşıyıcının ihbar külfetini yerine getirip getirmediği olduğunu, esas alınan Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin ilamında, aynı hükümde birbirini takip eden cümlelerle düzenlenen ihbar ve ilan yükümlülüğünün birbiriyle karıştırıldığını, açık olan kanun hükmünün müvekkili şirket lehine değerlendirmesi gerekirken, Yargıtay ilamına dayanılarak karar verilmesinin hatalı olduğunu, yasada ilan yükümlülüğü için aranan şartın, ihbar yükümlülüğü için aranmamasına karşın, kanun hükmü yorumlanarak hatalı karar verildiğini, İhbar külfetine ilişkin TTK'nın 1066. maddedesinde “Malların uğramış olduğu zıyaı veya hasarın, en geç navlun mukavelesi gereğince bunları teslim almaya salahiyetli olan kimseye teslimi sırasında taşıyana veya boşaltma limanındaki temsilcisine yazılı olarak bildirilmesi şarttır.” hükmü bulunduğunu, buna göre taşıyıcının, alıcıya ihbar yükümlülüğü bulunduğunu ve bu yükümlülüğün yerine getirilmediğini, TTK'nın 1061. maddesinde ise taşıyanın tüm taşıma zararlarından sorumlu olduğunun düzenlendiğini, buna rağmen taşıyıcının sorumlu olmadığının kabul edilmesinin hatalı olduğunu, TTK'nın 1102 ve 1103.maddelerine aykırı şekilde, Türk Ticaret Kanunu’nun 1102. maddesinde, taşıyıcının, emtiayı teslimde göstermesi gereken özenin belirlendiğini, bu nedenle taşıyıcının yetkisiz kişiye teslimle sorumluluktan kurtulamayacağını, TTK’nın bu hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, deniz taşımasında geminin boşaltma limanına gelmesiyle gemi acentesinin ihbarda bulunacağı, konişmentoda ihbar edilen olarak gönderilen alıcıya geminin geldiğini bildirerek, emtianın alınmasını ihbar edeceğini, konşimentonun emre yazılı olması nedeniyle alıcı mal bedelini bankaya yatırarak cirolu konişmentoyu alarak malın çekimi için ordinosunu alarak, emtiayı gümrükten çekeceğini, emtianın geldiğinin bildirilmemesi halinde alıcının haberi olmayacağından, alıcı dışında başka kişinin emtiayı alması halinde taşıyıcının sorumlu olacağını, taşıyıcının, konişmentonun düzgün bir ciro zinciriyle devredilip devredilmediğini denetlemekle yükümlü olduğu gibi, emtianın boşaltılmaya hazır olduğu hususunda da gönderilene ihbar yükümlülüğü bulunduğunu, bu yükümlülüğe aykırı eylemlerle müvekkilinin zarara uğradığını, ihbar yükümülüğünü yerine getirmeyen davalı taşıyıcının emtiayı yetkisiz kişiye teslim ettiğini, Bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına ve davalı ... aleyhindeki davanın davanın kabulüne karar verilmesini istemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE Dava, deniz yolu ile taşınan emtianın sahte cirolu konşimento ile ihbar yükümlülüğü yerine getirilmeden yetkisiz bir kişiye teslim edilmesinden kaynaklanan zararın tazmini istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın reddine karar verilmiş; bu karara karşı, davacı vekilince, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur. İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır. Davacı ile Ukrayna'da bulunan ... ile düzenlenen 29.12.2004 ve 17.01.2005 tarihli satım sözleşmeleri uyarınca davalı şirkete satılan 1.000.000 USD değerindeki emtianın dört ayrı sevkıyatla nakliyesi konusunda anlaşma sağlanmıştır. 29.12.2004 tarihli sözleşmenin 4. maddesinde ödemeleri akreditif yoluyla yapılacağı, davacının akreditif bankasının ..., davalı alıcının akreditif bankasının ise ... bankası olduğu belirlenmiş ve akreditif işlemlerinin ne şekilde yapılacağı kararlaştırılmıştır. Emtianın sevkinden sonra, alıcı ve satıcının bankaları arasında akreditif ilişkisi kurulmuş ve alıcının bankası tarafından eksik olan belgeler istenmiştir. Akreditif ilişkisinin başlaması üzerine davalı, ilk parti malı davalı ... şirketi tarafından düzenlenen taşıma belgeleri ile 08.02.2005 tarihinde ... gemisine yüklemiştir. Boşaltma limanında yüke ilişkin konşimento ve belgelerin ibraz edilmesi üzerine emtia konşimento belgeleri ile birlikte alıcıya teslim edilmiştir. Ancak, konşimento ile emtiayı teslim alan alıcının yetkisiz olduğu belirtilerek, taşımacı ile birlikte alıcının akreditif bankası, alıcı ve Ukrayna Gümrük İdaresine karşı tazminat davası açılmıştır. Davacı yargılama sırasında davalı ... şirketi dışındaki davalılar hakkındaki davasından 15.12.2015 tarihinde feragat etmiş ve bu feragat kapsamında davanın reddine karar verilmiştir. İlk derece mahkemesince sadece davalı ... yönünden esasa ilişkin inceleme yapılarak dava reddedilmiş olup, istinaf başvurusunun sadece bu davalıya ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Uyuşmazlık tarihinde yürürlükte olan 6762 sayılı TTK hükümlerine göre davalının sorumlu olup olmadığının değerlendirilmesi gerekir. TTK'nın 1061.maddesi gereğince taşıyan, emtianın yükletilmesi, istifi, taşınması, elden geçirilmesi ve boşaltılmasında tedbirli bir taşıyan dikkat ve özenini göstermekle yükümlüdür. Teslim alındıkları anda teslim edilene kadar emtiada meydana gelen hasardan taşıyıcı sorumludur. Taşıyıcının sorumluluğu sadece emtianın usulüne uygun şekilde taşınması ile sınırlı olmayıp, emtianın gerçek alıcısına teslimini de kapsar. Bu kapsamda, TTK'nın 1062.maddesi gereğince taşıyan kendi adamlarının ve gemi adamlarının kusurlarından dolayı, kendi kusuru gibi sorumludur. Dava konusu emtianın davalı tarafından taşındığı ve ibraz edilen orijinal konşimento ile konşimentoyu ibraz eden alıcıya teslim edildiği sabittir. Kural olarak, taşıyıcının düzgün ve birbirini takip eden ciroları içeren konşimento ile yükü teslim etmekle taşıma edimini yerine getirdiği kabul edilmelidir. Ancak, davacı, malların sahte ordino ile gönderilene yada alıcıya değil üçüncü bir şahsa teslim ettiğini ve taşıyanın ihbar ve bildirim yükümlülüğünü yerine getirmediğini ileri sürmektedir. Davalı ise, orijinal konşimento ibraz eden yetkili hamile emtiayı teslim ettiğini, taşınan emtia bakımından sadece cirosu düzgün konşimentonun esas alınabileceğini ve konşimentoya göre teslimle edimini yerine getirdiğini savunmaktadır.Davacı vekili, taşımacının TTK'nın 1052. maddesinde düzenlenen ihbar ve ilan yükümlülüğünü yerine getirmediğini ileri sürmektedir. 6762 sayılı TTK'nın 1052/1. maddesinde, ''Geminin tamamı taşıtana tahsis edildiğinde kaptan, boşaltmaya hazır olunca bunu gönderilene bildirir. Kaptan gönderileni tanımıyorsa boşaltmaya hazır olduğunu mahallin adetine göre ilan eder'' denilmektedir. Bu durumda maddedeki düzenlemenin ne şekilde anlaşılması gerektiği değerlendirilmelidir. Aynı taraflar arasında görülen İstanbul 17.ATM'nin 2014/1016 Esas sayılı dosyasında, davanın kabulüne ilişkin verilen karar davalı tarafından istinaf edilmiş ve Yargıtay 11.Hukuk Dairesinin 16.02.2017 tarih ve 2016/1648 Esas -2017/890 Karar sayılı ilamıyla karar bozulmuştur. Anılan ilamda, maddenin ikinci cümlesindeki ''kaptan gönderileni tanımıyorsa'' sözcüklerinin '' gönderilenin belli olmaması'' şeklinde anlamak gerektiği belirlenmiştir. İlamda ayrıca bu durumun, konşimentonun emre yazılı olup bir ihbar adresini ihtiva etmemesi veya meşru hamilin de kendiliğinden ortaya çıkmaması halinde söz konusu olabileceği tespit edilmiştir. Maddenin, anılan ilamda belirtilen şekilde anlaşılması gerektiği açıktır. Aksi halde gönderileni belli olan bir konşimento yönünden ilanın gereksizliği ortadadır. Dosyada bulunan ve davalı tarafından düzenlenen konşimentoda ihbar adresi kısmında ''... Ltd ...'' yer almakta olup, hamilin kendiliğinden ortaya çıkmaması gibi bir durum da söz konusu olmadığına göre, taşıyıcının gönderilene ihbar yükümlülüğü bulunduğundan ve bu yükümlülüğünü yerine getirmediğinden söz edilemez. Dosyada bulunan bilirkişi raporunda konşimento ve taşıma belgeleri incelenmiş ve davacı ile davalı arasında düzenlenen navlun sözleşmesi uyarınca taşıyıcının emtiayı yetkiliye teslimini üstlendiği, taşıyıcının emtiayı gümrüğe teslim ederek sorumluluktan kurtulduğu, konşimentonun aslının sunularak emtianın teslim alınması karşısında TTK'nın 1102. maddesine göre taşıyanın sorumlu olmadığı, anılan maddede konşimento ile emtianın teslim alınacağının düzenlendiği anlaşıldığından, davalının ihbar yükümlülüğünün bulunmadığına ilişkin ilk derece mahkemesi karar ve gerekçesinde bir isabetsizlik bulunmamaktadır. Açıklanan bu gerekçelerle HMK'nın 353/1.b.1 maddesi uyarınca dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda, davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine dair aşağıdaki hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere; 1-HMK'nın 353/1.b.1 maddesi uyarınca, davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, 2-Davacı tarafından yatırılan istinaf başvuru ve peşin karar harçlarının Hazineye gelir kaydına; bakiye 373,20 TL istinaf karar harcının davacıdan tahsiline, 3-Davacı tarafından yapılan kanun yolu giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına, 4-Gerekçeli kararın, Dairemiz Yazı İşleri Müdürlüğünce taraf vekillerine tebliğine dair; HMK'nın 353/1.b.1 maddesi uyarınca dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda, 28.03.2024 tarihinde, oybirliğiyle ve temyizi kabil olmak üzere karar verildi.
KANUN YOLU: HMK'nın 361. maddesi uyarınca, iş bu gerekçeli kararın taraf vekillerine tebliğ tarihlerinden itibaren iki haftalık süreler içinde temyiz yolu açıktır.