T.C.
İZMİR
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
11. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO\t: 2021/1677
KARAR NO\t\t: 2024/979
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I
\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ\t: İZMİR 6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ\t\t: 21.04.2021
NUMARASI\t\t: 2018/334 E. 2021/273 K.
DAVANIN KONUSU\t: Menfi Tespit
KARAR TARİHİ\t: 15.05.2024
KARAR YAZIM TARİHİ\t: 15.05.2024
\tİzmir 6.Asliye Ticaret Mahkemesinin 21.04.2021 tarih 2018/334 E. 2021/273 K. sayılı kararın Dairemizce incelenmesi davacılar vekili tarafından istenmiş ve istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, üye ... tarafından düzenlenen rapor dinlenip ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendi.
\tGEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ :
\tDAVA : Davacı vekili, müvekkili şirketin davalı ... ile dava dışı ...'in iş ortağı olduğu ... adlı işletmeyi 70.000,00 TL bedelle devralma konusunda anlaştıklarını, müvekkillerinin her biri 5.000,00 TL bedelli 15/06/2014 - 15/07/2015 tarihleri arasında her ay ödemek üzere 14 adet bonoyu davalı ... lehine düzenlenerek verdiklerini, müvekkillerinin ilk iki bono bedelini ödeyerek bonoları teslim aldıklarını, diğer bonolara karşılık olmak üzere 35.951,00 TL'nin davalıya kısım kısım ödendiğini, ancak davalının 35.951,00 TL tutarındaki ödemeleri hiç almamış gibi 10 adet bonoyu 06/07/2015 tarihinde İzmir 15. İcra Dairesinin 2015/10017 E. sayılı dosyasında takibe koyduğunu, müvekkili şirket tarafından daha önce İzmir 5. İcra Hukuk Mahkemesinin 2015/579 E. 2016/241 K. Sayılı dosyasında şikayet yoluna başvurduğunu, o dosyada davalının ödemelerin çoğunluğunu kabul ettiğini iddia ederek, müvekkillerinin İzmir 15. İcra Dairesinin 2015/10017 E. sayılı dosyasında davalıya 35.951,00 TL borçlu olmadığının tespitine, %20'den az olmamak üzere kötüniyet tazminatının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
\tCEVAP : Davalı vekili, davacıların 35.951,00-TL tutarında herhangi bir ödemelerinin bulunmadığını, müvekkiline icra takibinde yer aldığı tutar itibariyle davacı yandan alacaklı olduğunu, eldeki dava haricinde İzmir 5. İcra Hukuk Mahkemesinin 2015/579 E. sayılı dosyasında da icra takibine itiraz davası açtığını, ancak mahkemece davanın reddine karar verildiğini, davacı tarafın İzmir 5. İcra Hukuk Mahkemesinde açtıkları davada takibe konu senetlerin üçünün bedellerini ödeyerek geri aldıklarını beyan ettiklerini, ancak eldeki davada senetlerden yalnızca ikisinin bedelinin ödenip teslim aldığını iddia ettiklerini, kabul anlamına gelmemek kaydıyla takibe itiraz davasında 28.354,00-TL ödeme yapıldığını iddia eden davacıların, eldeki davada 35.951,00 TL ödeme yaptıklarını iddia ettiklerini, davacıların takibi sürüncemede bırakmaya ve müvekkilini zarara uğratmaya çalıştıklarını, davacı tarafça müvekkiline yapılan ödemenin toplam 21.250,00-TL olduğunu, ancak bu ödemelerin takibe konu bonolara ilişkin olmadığını, takibe konu bonolarla ilgili olmayan ödemelerin ... Bankasından ... adına gönderilen havaleler toplamı olan 7.000,00-TL, 05/01/2015 tarihli 13.000,00-TL tutarındaki makbuzun, davacının o güne kadar makbuzlu ve makbuzsuz tüm ödemelerin toplamına mahsuben verildiğini, dosyaya sunulu 05/01/2015 tarihinden önceki tarihli olan makbuzların bu makbuzun içeriğinde olduğunu, sunulan makbuzların ayrıca bir ödeme olarak kabul edilemeyeceğini, 22/05/2015 tarihli 1.250-TL bedelli makbuzun, müvekkiline yapıldığı inkar edilmeyen fakat takibe konu edilen senetlerle herhangi bir ilgisi bulunmayan bir ödeme olduğunu, bunun haricinde davacı yanca yapıldığı iddia edilen diğer ödemeleri kabul etmediklerini, müvekkilinin 70.000,00 TL'lik senet haricinde davacıdan 10.044,19-TL daha alacağının bulunduğunu, müvekkilinin ... adlı işletmesini davacı yana fiili olarak devretmiş olsa da, davacıların talebi üzerine ve aralarındaki güven ilişkisinden dolayı işletmenin vergi kaydının yıl sonuna kadar devredilmediğini, 31/12/2014 tarihine kadar işletmenin müvekkilinin üzerinde kaldığını, davacı tarafça işletmeye ait banka hesaplarının ve buna bağlı pos cihazlarının kullanıldığını, işletmeye ait banka kartını ve şifresini alan davacının, bu hesap üzerinden defalarca işlem yaptığını, davacı tarafça yatırılması gereken 8.724,19-TL vergi borcunun bulunduğunu, 2014 yılı vergi dönemine ilişkin 1.250,00-TL ödenmesi gerçekleşmeyen muhasebe borçlarının da bulunduğunu ileri sürerek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
\tİLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ : Mahkemece iddia, savunma, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına göre, davacı şirket ve şirket ortağı davacı ... tarafından davalıya her biri 5.000,00 TL bedelli 15/06/2014-15/07/2015 tarihleri arasında her ay ödemek üzere 14 adet bono verildiği hususunda taraflar arasında ihtilaf bulunmadığı, davacıların yaptıkları ödemeler karşılığında davalının vade sırasına göre ilk üç bonoyu davacılara iade ettiği, davalı tarafından 10 adet bono bedelinin ödenmediğinden bahisle davacılar aleyhine 50.000,00 TL bono, 1.972,45 TL (%9) işlemiş faiz, 150,00 TL %0,3 komisyon olmak üzere toplam 52.122,45 TL tutarında alacak için takip başlatıldığı; davacıların bu bonoların 35.951,00 TL'sinin davalıya kısım kısım ödendiğini iddia ederek bir kısım banka havalesi ve ödeme makbuzları sunduğu, ancak sunulan ödeme belgelerinin iade edilmeyen ve takibe konu bonolara ilişkin olup olmadığı hususunda taraflar arasında uyuşmazlık bulunduğu, banka aracılığı ile yapılan ödemelere ilişkin banka dekontlarında veya makbuz karşılığı yapılan ödemelere ilişkin belgelerin incelemesinde ödemelerin takip konusu bonolara ilişkin olduğuna dair belgeler üzerinde herhangi bir ibarenin bulunmadığı, ödeme belgelerinde ödemelerin neye istinaden yapıldığının belli olmadığı, bu konusu ödemelerin takip konusu bonolara ilişkin yapıldığının kabul edilemeyeceği, basiretli tacir gibi davranılması beklenen davacıların takibe konu bonolara ilişkin ödeme yaptıklarını iddia ettikleri tutara göre en az 35.000,00 TL karşılığı 7 adet bonoyu geri alması gerektiği halde bonoları geri almayarak ödemeye devam etmesinin hayatın olağan akışına aykırı olduğu, ayrıca ödeme belgelerinin bir kısmının takibe konu senetlerin vade tarihinden önceki ödemelere ilişkin olduğu, her ne kadar dosyaya sunulan 04/05/2015, 22/05/2015 ve 20/02/2015 tarihli tediye makbuzlarında ... ibaresi yer almakta ise de, ödemelerin takibe konu bonolara ilişkin olup olmadığının tespit edilemediği, sunulan ödeme makbuzunun birinde imzanın bulunmadığı, bu tür makbuzun her zaman düzenlenebileceği, bir kısım ödeme makbuzunda imzası olan kişilerin kim oldukları ve taraflarla ilgilerinin olup olmadığı hususunda açıklık bulunmadığı, senet bedelinden oldukça düşük meblağlarda ödeme yapıldığı, 2014 yılında yapılan sözleşmeye istinaden ödemelerin 2014 yılında yapılmaya başlandığı, ancak iş yerinin fiilen 2015 yılında devralındığı yönündeki beyanının hayatın olağan akışına uygun olmadığı, taraflar arasında cafenin devir ödemeleri dışında başkaca ödeme gerektiren hususların olduğunun anlaşıldığı, davacı taraf bedelsiz kalan bonolara ilişkin takip yapıldığını iddia etmiş olsa da bu hususta Cumhuriyet Başsavcılığı nezdinde şikayetçi olmadığı, taraf vekillerine 17/02/2021 tarihli duruşmada ticari defter ve belgelerin incelenmesi için süre verildiği ancak davacı vekili 24/02/2021 tarihli beyan dilekçesi ile müvekkili şirketin defter ve belgelerinin ibraz edilmeyeceğini beyan ederek ibrazdan kaçındığı, davalı vekilinin de devir nedeniyle defter ve belgelerin davacıya devredildiğini bildirdiği; davacı vekilinin davacıların takibe esas 50.000,00 TL bedelli bonolardan dolayı 35.951,00 TL'lik kısmının ödeme nedeniyle borçlu olmadığını kanıtlayamadığı gerekçesiyle davanın reddine, davalının kötü niyet tazminatı talebinin reddine karar verilmiştir.
\tKarara karşı davacılar vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.
\tİSTİNAF NEDENLERİ : Davacılar vekili, mahkemece delillerin takdirinde hataya düşüldüğünü, 21.05.2019 tarihli kök ve 10.10.2019 tarihli ek raporlarda, müvekkillerinin takipte talep olunan miktarda borcunun olmadığının tespit edildiğini, ön inceleme duruşmasında davalının müvekkilinin 21.250,00 TL ödeme yaptığını kabul ettiğini, ancak bu ödemelerin hangi hukuki ilişkiye dayanılarak yapıldığını kanıtlayamadığını, taraflar arasında başka hiçbir hukuki ilişki bulunmadığını, ödeme yapılmış ise bonoların geri alınması gerektiğine dair gerekçenin hatalı olduğunu, davalı taraf aleyhine savcılığa başvurulup bedelsiz senedin icraya konulmaması şeklindeki gerekçenin de hatalı olduğunu, kişilerin yargılamaya ilişkin süreci yönetmek ve tercihleri konusunda seçimlik haklara sahip olduklarını, ceza yargılama sürecinin daha uzun olması, huzurdaki davanın bu ceza soruşturmasını bekletici mesele yapması gibi nedenlerle müvekkilinin haklarına kavuşmasının gecikeceğini, öte yandan, savcılığın senedin bedelsizliğine ilişkin hukuki ihtilaflarda takipsizlik kararı vermekte olduğunu, bu sebeple müvekkillerinin ceza soruşturma ve kovuşturmasını tercih etmediklerini, ilk derece mahkemesince HMK usul kurallarının dışına çıkarak, ceza yargılaması yapar gibi re'sen delil topladığını, davalı tarafın ileri sürmediği ve bildirmediği hususlarda delil toplamaya çalıştığını, davalı tarafın tüm ödemeleri kabul ettiğini, ancak bu ödemelerin başka hukuki işlemeler ait olduğunu ileri sürmüş ise de iddiasını kanıtlayamadığını, mahkemece ispat yükünün müvekkillerine yüklenmesinin hatalı olduğunu istinaf nedenleri olarak ileri sürmekle kararın kaldırılmasını istemiştir.
\tGEREKÇE\t: Dava, icra takibine konu edilen bonolar nedeniyle borçlu olunmadığının tespiti istemine ilişkin olup, ilk derece mahkemesince yukarıda yazılı gerekçeyle davacılar tarafından davalı aleyhine açılan davanın reddine, davalının icra inkar tazminatı talebinin reddine karar verilmiştir.
\tDairemizce HMK'nın 355. maddesi uyarınca istinaf nedenleriyle ve resen kamu düzenine ilişkin sebeplerle sınırlı olarak istinaf incelemesi yapılmıştır.
\tBonoda kural olarak ispat yükü senedin bedelsiz olduğunu iddia eden tarafa aittir. Ancak, bir defa bir mal alışverişine dayandığı \"malen\" kaydıyla ya da bir alacak borç ilişkisine dayandığı \"nakden\" kaydı ile senede yazılmışsa, artık buna uyulmak gerekir. Bu kayıtların aksinin savunulması senedin ta'lili (nedene, illete bağlanması) anlamına gelir ki, böyle bir durumda ispat yükü yer değiştirir. Senedi ta'lil eden, savını kanıtlamak yükümlülüğü altına girer. Senette borcun nedeni \"mal\" ya da \"nakit\" olarak belirtilmişse, tarafların yazılı borç sebebine dayanmaya hakkı olacağından, ispat yükü bunun aksini ileri süren tarafa ait olacaktır. Eğer yanlardan biri senet metninde yazılı kaydın doğru olmadığını söylüyorsa, lehine olan senet karinesi çürümüş sayılacak, bunun sonucu olarak da, iddiası paralelinde ispat yükünü de üstlenecektir. Buna senedin ta'lili denmektedir. Bu anlamda ta'lili senet metninde açıklanan düzenleme (ihdas) nedenine aykırı beyanda bulunma anlamına gelmektedir.
\tGörülmektedir ki, menfi tespit davasında kural olarak, hukuki ilişkinin varlığını ispat yükü davalı/alacaklıdadır ve alacaklı hukuki ilişkinin (borcun) varlığını kanıtlamak durumundadır. Borçlu bir hukuki ilişkinin varlığını kabul etmiş, ancak bu hukuki ilişkinin senette görülenden farklı bir ilişki olduğunu ileri sürmüşse bu kez, hukuki ilişkinin kendisinin ileri sürdüğü ilişki olduğunu ispat külfeti davacı borçluya düşmektedir. Zira, davacı borçlu senedin bir hukuki ilişkiye dayanmadığını değil, başka bir hukuki ilişkiye dayandığını ileri sürmekte; temelde bir hukuki ilişkinin varlığını kabul etmektedir (Yargıtay HGK 17.12.2003 tarihli 2003/19-781 Esas, 2003/768 Karar; 12.10.2011 tarihli 2011/19-473 Esas, 2011/607 Karar; 04.12.2013 tarihli 2013/19-89 Esas, 2013/1645 Karar; 14.05.2014 tarihli 2013/19-1155 Esas, 2014/660 Karar sayılı ilamları)
\tSomut olayda; davaya konu lehdarı davalı ..., keşidecisi davacı ... Ltd. Şti. olan, davacı ...'ın kefil olarak yer aldığı 07.05.2014 tanzim, 15.09.2014 - 15.06.2015 arasında her ayın 15. günü vade tarihli her biri 5.000,00 TL bedelli ve malen kaydı bulunan bonolar kayıtsız borç ikrarı içermektedir. Kambiyo ilişkisine dayalı olarak alacaklının bir istemde bulunması durumunda, borçluya istemi yerine getirmekten kaçınma hakkı veren itiraz ve defiler sınırlıdır. Kambiyo senetlerindeki mücerretlik ilkesi ve dava konusu senette yer alan \"malen\" kaydına nazaran senede ilişkin iddiaların senetle aynı nitelikteki delillerle davacı yanca ispatlanması gerekmekle, dosyaya sunulan delillere göre davacının iddialarını ispatlayamadığı anlaşılmakla, davanın reddine ilişkin ilk derece mahkemesinin kararının usul ve yasaya uygun bulunduğu, davacı vekilinin istinaf nedenlerinin yerinde olmadığı değerlendirilmiştir.
\tBu durumda, istinaf kanun yoluna başvuranın dilekçesinde yer verdiği itirazların açıklanan gerekçe ışığında yerinde olmamasına, kararda kamu düzenine ilişkin bir aykırılık bulunmamasına, kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olmasına göre, duruşma açılmasına gerek görülmeyerek Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353/1-b-1 maddesi gereğince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmesi gerekmiştir.
\tHÜKÜM : Yukarıda açıklanan nedenlerle;
\t1-Davacılar vekilinin istinaf başvurusunun Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353/1-b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,
\t2-Davacılar yönünden istinaf karar harcı olan 427,60-TL maktu harçtan, peşin alınan 59,30-TL harcın mahsubu ile bakiye 368,30-TL harcın davacıdan alınarak hazineye gelir kaydına,
\t3-İstinaf başvurusu nedeniyle davacıların yaptığı giderlerin kendi üzerinde bırakılmasına,
\tDosya üzerinden yapılan inceleme neticesinde, HMK'nın 362/1-a maddesi uyarınca miktar itibariyle kesin olmak üzere oy birliğiyle karar verildi. 15.05.2024
\t\t\t\t