T.C. ANKARA BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ BAM 22. HUKUK DAİRESİ
T.C.
A N K A R A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ
22. H U K U K D A İ R E S İ
ESAS NO\t: 2023/1944 \t\t (ESASTAN RET )
KARAR NO\t: 2024/396
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
BAŞKAN\t\t: ... (...)
ÜYE\t\t: ... (...)
ÜYE\t\t: DR. ... (...)
KATİP\t\t: ... (...)
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ\t: ANKARA 9. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ\t\t: 26/09/2023
ESAS-KARAR NO\t: 2020/204 E - 2023/590 K
DAVACI\t:
VEKİLLERİ\t:
DAVALILAR\t:
DAVANIN KONUSU\t: Alacak
KARAR TARİHİ\t: 09/04/2024
YAZILDIĞI TARİH\t: 22/04/2024
\tTaraflar arasında yukarıda bilgileri belirtilen kararın Dairemizce incelenmesi taraf vekilleri tarafından istenmiş, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 352. maddesi uyarınca, yapılan ön inceleme sonucu, istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği ve eksiklik bulunmadığı anlaşıldığından inceleme aşamasına geçilmiştir. İncelemenin dosya üzerinde yapılmasına karar verildi.\t
\tGEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ\t
İDDİANIN ÖZETİ
Davacı vekili; müvekkili ile davalı \"... Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş.\" arasında akaryakıt ürünlerinin satışını gerçekleştirmek üzere 05/01/2008 tarihli protokol ve 05/01/2008 tarihli beş yıl süreli bayilik sözleşmesi yapıldığını; rekabet hukuku anlamında dikey sözleşme imzalandığını; Protokol 3.1.1 hükmüne göre; davalı bayinin, sözleşme konusu istasyon arazisi üzerinde davacı ... lehine 15 yıl süre ile intifa hakkı tesis etmeyi, Protokol 3.2.1 hükmüne göre; ...'nin, davalıya istasyonu ... marka ve logosu altında işletmesi ve istasyon üzerinde ... lehine intifa hakkı tesisini sağlaması karşılığında bayilik hizmet bedeli olarak toplam 650.000 USD+KDV (767.000 USD) ödemeyi kabul ve taahhüt ettiğini; davalı bayinin, bayilik sözleşmesinin 3.maddesine istinaden verdiği 05/01/2008 tarihli “satış taahhütnamesi” ile davacı ...'den yılda asgari 1.600 m³beyaz ürün (benzin ve motorin) satın alarak satmayı; her ne sebeple olursa olsun satış taahhüdünü yerine getirmediği takdirde ...'den satın alıp satamadığı beher m³ beyaz ürün için 45 USD cezaî şart ödemeyi kabul ve taahhüt ettiğini; 15 yıllık intifa hakkı tesis edildiğini ve 07/01/2008 tarihinde 413.000 USD, 06/03/2008 tarihinde 354.000 USD ödendiğini; diğer davalıların 05/01/2008 tarihinde düzenlenen kefaletname ile tüm borçların 300.000 USD' ye kadar kısmını müşterek borçlu ve müteselsil kefil olarak taahhüt ve garanti ettiğini; Protokolün 4. maddesine göre; protokol ve/veya buna uygun olarak akdedilmiş bayilik sözleşmesinin ... tarafından tek taraflı ve haklı olarak feshi halinde bayinin (...) ...'ye 200.000 USD cezaî şart ödeyeceğinin kararlaştırıldığını; bayilik sözleşmesinin 14. maddesinin de aynı yönde olduğunu; protokolün 3.1.1. maddesine göre davalı ...'ın istasyonda otomasyon sistemi kurmakla yükümlü olduğunu ve bu işin davacı tarafından taşeron firmaya 16.933,15 TL'ye yaptırıldığını; Davalı ...'ın, sözleşme ve taahhütnameye aykırı olarak yeterince akaryakıt temin etmediğini, tesisi 24 saat kesintisiz faaliyette bulundurma yükümünü yerine getirmediğini, gizli müşteri uygulaması kapsamında raporlamada düşük notlar aldığını, bildirimlerin netice vermediğini, akaryakıt bedelini zamanında ödemediğini ve Ankara 19.İcra Müdürlüğü'nün 2011/13217 E. sayılı takip dosyası açıldığını, otomasyon kurulum bedeli ve bakım ücretinin ödenmediğini, Davalı ...'ın taahhütlerine ve taraflar arasındaki sözleşmelere açıkça aykırı davranışları sebebiyle akaryakıt bayilik sözleşmesi ve protokolün müvekkili davacı tarafından Ankara 63.Noterliği'nin 06.02.2012 tarih ve 3509 numaralı ihtarnamesiyle haklı surette feshedildiğini ve davalıya 14/02/2012 tarihinde tebliğ edildiğini; yapılan bildirim ile cezaî şartların yanı sıra 767.000 USD'nin iadesinin talep edildiğini; bayilik sözleşmesinin 20/a maddesi gereğince fesih halinde bayinin tüm borçlarının muaccel hale gelmiş olduğunu; kefillerin de borçlardan 300.000 USD'ye kadar sorumlu olduklarını; bu sebeple, kefillerin 300.000 USD ile sınırlı kalmak kaydıyla, bayilik hizmet bedeli altında Davalı ...'a ödenen 767.000 USD'nin 3095 sayılı Kanun'un 4/a gereğince faiziyle, protokolün 4. ve bayilik sözleşmesinin 14. maddesi gereğince 200.000 USD cezaî şartın 06/02/2012 tarihli ihtarın tebliğ tarihi olan 14/02/2012 tarihinden itibaren verilen 5 günlük mehlin sonu olan 20/02/2012 tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanun'un 4/a gereğince faiziyle, asgarî mal alımı ve tüketiciye satışına ilişkin satış taahhütnamesindeki taahhüdün yerine getirmemesi sebebiyle 06/02/2012 tarihli ihtarla talep edilen 266.687,44 USD cezaî şartın şimdilik 1.000 USD kısmının ihtarın tebliğ edildiği 14/02/2012 itibaren verilen 5 günlük mehlin sonu olan 20/02/2012 tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanun'un 4/a gereğince faiziyle, protokolün 3.1.1 gereğince Davalı ...'ın kurmakla yükümlü olduğu otomasyon sistemi nedeniyle ... tarafından taşeron firmaya ödenen 16.933,15 TL otomasyon bedelinin 06/02/2012 tarihli ihtarın Davalı ...’lara tebliğ tarihi olan 14/02/2012 itibaren verilen 5 günlük mehlin sonu olan 20/02/2012 tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanun'un 2. maddesi gereğince kısa vadeli avanslar için uygulanan değişen oranlı faiziyle birlikte tahsiline karar verilmesini, talep ve dava etmiştir.
SAVUNMANIN ÖZETİ
Davalılar vekili; 05/01/2008 tarihli akaryakıt bayilik sözleşmesi ve buna bağlı protokol ve satış taahhütnamesinin hukuksal anlamda dikey tek satıcılık sözleşmesi niteliğinde bulunduğunu; sözleşme ve eklerinin genel işlem şartları niteliğinde sözleşme olduğunu; akaryakıt bayilik sözleşmesi, protokol ve satış taahhütnamesinin sadece davacının haklarını ve yükümlülüklerini belirleyen genel işlem koşulları niteliğinde tek tip sözleşme olduğunu; Borçlar Kanunu'nun 20.maddesine göre kamu düzenine ve adaba aykırı bulunduğunu; 4054 sayılı Yasa'nın 4.maddesi ve tebliğler uyarınca rekabet etmeme muafiyet süresinin 5 yıl ile sınırlandırıldığını, davacı tarafın, bayilik sözleşmesi ile davalıya 5 yıllık süre ile bayilik verdiğini; sonraki sözleşmeye razı etmek için 15 yıllık intifa hakkı sözleşmesi düzenlendiğini; davalı bayinin belirli sürede ve nitelikte mal alımı yapmaması iddiasının öncelikle fiili imkansızlık nedeniyle yok hükmünde sayılması gerektiğini, davalı tarafa satış imkanı olmayacak miktarda mal alım taahhüdü kabul ettirildiğini; 4 yıl süresince fiili anlamda imkansız olan bayinin alım taahhüdünün sürekli belirlenen miktarın altında olmasına rağmen bilinçli olarak durumun devam ettirildiğini ve 1 yıl sonra ihbar gönderildiğini ve sonra bayilik ilişkisinin yine devam ettirildiğini, taraflar arasındaki bayilik sözleşmesinin çekilemez hale gelmediğini, Ankara 19.İcra Müdürlüğü'nün 2011/13217 E. sayılı takip dosyasındaki borcun bir kısmının takipten önce ödendiğini; 4 yıldan fazla süre ile davacı şirketin dağıtımının yapıldığını ve feshin haksız olduğunu; hizmet bedelinin iadesinin istenemeyeceğini; fesih haksız olduğundan 200.000 USD cezaî şartın istenemeyeceğini; taahhüt edilen miktarın altında ürün alımı nedeniyle 1.000 USD cezaî şartın hukuka aykırı olduğunu, fiili imkansızlık bulunduğunu; otomasyon kurulum bedeli için davalı adına kesilen fatura bulunmadığını ve ilgili bedelin istenmesinin mümkün olmadığını; kefaletin sorumluluk doğuracak şekil ve açıklıkta düzenlenmediğini bildirerek, davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ
Mahkemece; Dairemizin 2018/2134 esas, 2020/348 karar 09/03/2020 tarihli kabul kaldırma kararı doğrultusunda toplanan deliller ve benimsenen bilirkişi heyeti rapor ve ek raporları ile dosya kapsamı bütün olarak değerlendirilerek; davacı yanın, akaryakıt bayilik sözleşmesi ve protokolün haklı nedenlerle feshedildiğini ileri sürerek bayilik hizmet bedeli, cezaî şart, asgarî mal alım taahhüdü, otomasyon sistem kurulum bedeli talep ettiği, taraflar arasında imzalanan sözleşmeler, onlar yönünden yasa hükmündedir ve bağlayıcıdır. İhtilâfın öncelikle yanlar arasındaki sözleşme, protokol, taahhüt ve kefalet hükümlerine göre çözümlenmesi gerekeceği, davalı şirketin sözleşme, protokol ve taahhütname gereğince yüklendiği edimlerini yerine getirmekte eksik davrandığını ve dolayısıyla kusurlu olduğu, sözleşmenin davacı tarafından feshinin haklı bulunduğu, gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile ve Davalılar ..., ..., ..., ... ve ...’ın 300.000,00 USD ile sınırlı sorumlu olmaları kaydıyla; A)Bayilik hizmet bedeli yönünden:Bayilik hizmet bedeli olan 413.000 USD'nin davalı \"... Gıda San ve Tic AŞ\"den 07.01.2008 tarihinden, kefil ...'tan 20.02.2012 tarihinden, diğer davalılar temerrüte düşürülmediğinden 07/05/2012 dava tarihinden itibaren, Bayilik hizmet bedeli olan 354.000 USD'nin davalı \"... Gıda San ve Tic AŞ\"den 06.03.2008 tarihinden, kefil ...'tan 20.02.2012 tarihinden, diğer davalılar temerrüte düşürülmediğinden 07/05/2012 dava tarihinden itibaren,evlet bankalarının bir yıl vadeli ABD dolarına uyguladığı en yüksek faiziyle birlikte davalılardan müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine, B)200.000 USD cezaî şart yönünden:200.000 USD cezaî şart yönünden, koşulları bulunduğundan takdiren %75 hakkaniyet indirimi yapılmak suretiyle belirlenen 50.000,00 USD cezaî şartın, davalı \"... Gıda San ve Tic AŞ\"den ve kefillerden ... yönünden temerrüt tarihi olan 20.02.2012 tarihinden, diğer davalılar temerrüde düşürülmediğinden 07/05/2012 dava tarihinden itibaren Devlet bankalarının bir yıl vadeli ABD dolarına uyguladığı en yüksek faiziyle birlikte davalılardan müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine, C)Taahhüdü ihlal cezası yönünden: Taahhüdü ihlal cezası olarak taleple bağlı kalınarak 1.000,00 USD'nin davalı \"... Gıda San ve Tic AŞ\" den ve kefillerden ...'tan temerrüt tarihi olan 20.02.2012 tarihinden, diğer davalılar temerrüte düşürülmediğinden 07/05/2012 dava tarihinden itibaren Devlet bankalarının bir yıl vadeli ABD dolarına uyguladığı en yüksek faiziyle birlikte davalılardan müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine, D)Otomasyon ve bakım ücreti yönünden: Otomasyon ve bakım ücreti olarak 16.933,15 TL'nin davalı \"... Gıda San ve Tic AŞ\" den ve kefillerden ...'tan temerrüt tarihi olan 20.02.2012 tarihinden, diğer davalılar temerrüte düşürülmediğinden 07/05/2012 dava tarihinden itibaren avans faiziyle birlikte davalılardan müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine, E)Fazlaya ilişkin istemin reddine, karar verilmiş, hükme karşı taraf vekillerince istinaf yasa yoluna başvurulmuştur.
İSTİNAF SEBEPLERİ
I-Davacı vekili; cezai şartın yüzde elli oranında tenkisinin hatalı olduğunu, ilk derece mahkemesinin kararının kaldırılarak talepleri gibi karar verilmesini istemiştir.
II-Davalılar vekili; mahkemece hükme esas alınan raporda akaryakıt bayilik sözleşmesinden anlayan bilirkişi kurulundan rapor alınmasına ilişkin taleplerin reddedilerek teknik anlamda yetersiz bilirkişi kurulundan alınan rapor ile verilen kararın usul ve kanuna aykırı olduğunu, bayilik yapılan bölgede yıllık 1600 m3 ürünün satışının mümkün olmadığı durumu karşısında hakkın kötüye kullanılması durumunun değerlendirilmesi genel işlem sözleşmesindeki açık olmayan sözleşmenin haklı fesih halinde hizmet bedelinin iadesine karar verilmesi gerektiğini, sürenin bitimine az bir zaman kala bayinin taahhüdünü yerine getirmediği iddiasıyla sözleşmeyi feshederek bayilik sözleşmesinin ve hizmet bedeli anlaşmasının amacına aykırı kötü niyetli olarak hak kazanma sonucunu doğurduğunu, ekonomik olarak mahvına sebebiyet verecek cezai şartın reddi gerektiğini, otomasyon kurulumuna ilişkin bedelin alınmasının usulsüz olduğunu bildirerek ilk derece mahkemesinin kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
UYUŞMAZLIK KONUSU OLAN HUSUSLAR
Uyuşmazlık; taraflar arasında düzenlenen sözleşmenin davacı tarafça feshinin haklı olup olmadığı, sözleşme uyarınca davacı tarafça davalı tarafa ödenen bayilik hizmet bedelinin iadesi talebinin yerinde olup olmadığı, yine taahhüdü ihlal, cezai şart ve otomasyon bedelinden kaynaklı alacak taleplerinin yerinde olup olmadığı, varsa ne miktarlarda olduğu hususlarında toplanmaktadır.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE
Dava, akaryakıt bayilik sözleşmesinden kaynaklanan bayilik hizmet bedeli, cezaî şart, asgarî mal alım taahhüdü, otomasyon sistem kurulum bedeli alacaklarına ilişkindir.
İnceleme, 6100 sayılı HMK’nin 355.maddesi uyarınca istinaf dilekçesinde ileri sürülen sebeplerle sınırlı, ancak kamu düzenine ilişkin nedenler resen göz önünde tutularak yapılmıştır.
Mahkemece, yargılamanın HMK'da düzenlenen usul kurallarına uygun olarak yapılmış olmasına, kamu düzenine aykırılık hallerinin bulunmamasına, dosya kapsamındaki bilgi, belge ve toplanan deliller değerlendirilip yasal düzenlemelere uygun isabetli, yeterli gerekçeyle karar verilmiş olmasına, ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında mahkeme kararında usul ve esas yönünden yasaya aykırılığın olmamasına, taraflara ait ticari defter kayıtlarına göre davacının alacağının tespit edilmesine, hükme esas alınan bilirkişi raporunun yeterli araştırma ve incelemeyi içermesine, bayilik hizmet bedelinin intifa ivazı kapsamında değerlendirilemeyeceği, sözleşmenin davalının akde aykırılığı nedeniyle haklı olarak feshedildiğinin kabulü ile davacı şirketin satış taahhütnamesi hükümleri uyarınca alacağın tespitiyle ilk derece mahkemesince cezai şart alacağının tenkisinde bir usulsüzlük bulunmamasına göre taraf vekillerinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmesi gerekmiştir.
HÜKÜM \t:Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Taraf vekillerinin istinaf başvurusunun Hukuk Muhakemeleri Kanununun 353/1-b.1.maddesi gereğince ESASTAN REDDİNE,
2-a)Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 99.501,24TL istinaf karar ve ilam harcından, peşin alınan 25.541,05TL harcın mahsubu ile bakiye 73.960,19TL harcın istinaf eden davalılardan alınarak Hazineye irat kaydına,
\t\tb)Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 427,60TL istinaf karar ve ilam harcından, peşin alınan 269,8TL harcın mahsubu ile bakiye 157,75TL harcın istinaf eden davacıdan alınarak Hazineye irat kaydına,
3-İstinaf eden tarafından yapılan istinaf posta giderlerinin üzerinde bırakılmasına,
4-İstinaf incelemesi sırasında duruşma açılmadığından karşı taraf lehine vekalet ücretine hükmedilmesine yer olmadığına,
5-HMK'nin 333.maddesi gereğince gider avansından kalanının karar kesinleştiğinde yatırana iadesine,
6-Kararın tebliğinin Dairemizce yapılmasına,\t
Dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda 361/1. maddesi gereğince kararın tebliği tarihinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde kararı veren Bölge Adliye Mahkemesi ya da buraya gönderilmek üzere temyiz edenin bulunduğu yer Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Dairesi veya İlk Derece Mahkemesine verilecek dilekçe ile Yargıtay temyiz yasa yolu açık olmak üzere, 09/04/2024 tarihinde oy birliği ile karar verildi. \t\t\t\t\t\t
Başkan...
e-imzalıdır
Üye...
e-imzalıdır
Üye...
e-imzalıdır
Katip...
e-imzalıdır
NOT: BU BELGE ELEKTRONİK İMZA İLE İMZALANMIŞ OLUP, AYRICA FİZİKİ OLARAK İMZALANMAYACAKTIR.
\"5070 sayılı Kanun m. 5 ve 6098 sayılı TBK m. 15. uyarınca elektronik imza ile oluşturulan belgeler elle atılan fiziki imza ile aynı sonucu doğurur.\"