T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
14. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2021/267
KARAR NO: 2024/306
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 30/09/2020
NUMARASI: 2018/775 E. - 2020/399 K.
DAVANIN KONUSU: Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan)
Taraflar arasındaki menfi tespit davasının ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle davanın kabulüne dair verilen karara karşı, davalı tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin 15.07.2011 tarihinde dava dışı ... A.Ş. ile düzenlediği bayilik sözleşmesi gereğince müvekkilinin edimini yerine getirmesine rağmen, bayilik verenin edimini yerine getirmediğini, Mersin 2. Asliye Ticaret Mahkemesin 2015/702 Esas sayılı dosyasında açtığı davada bayilik veren şirket emrine keşide edilen 18.01.2016 tarihli ... Bankası A.Ş.'ye ait ... seri numaralı çek nedeniyle müvekkilinin borçlu olmadığının tespitine karar verildiğini, çekin lehdarı ... A.Ş'nin müvekkilinin davasını sonuçsuz bırakmak için dava konusu çeki, aralarında organik bağ bulunan ... A.Ş'ye ciro ettiğini, anılan şirketin de çeki aralarında borçlu cari hesap ilişkisi bulunan ... Bankası A.Ş.'ne, alınan kredilerin teminatı olmak üzere tahsil cirosu ile ciro ettiğini, bu cironun borçlu cari hesabı ve kredi sözleşmesinin teminatı olması nedeniyle tahsil cirosu olduğunu, tahsil cirosu ile çeki elinde bulunduran şirketin tahsil işlemini aşan bir eylem yapamayacağını, çekin temlik cirosu ile ciro edilmesinin kredi sözleşmesinin niteliğine uygun düşmediğini, bu nedenle bankaya yapılan cironun tahsil cirosu olduğunu, dava dışı ... A.Ş. ile dava dışı banka arasında çeke ilişkin vekalet ilişkisinin olduğunu, ancak bankaca yetkisiz şekilde çekin, alacağın temliki yoluyla ... A.Ş.'ye devredildiğini, Mersin 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2015/702 E. ve 2018/485 K. sayılı ilamıyla müvekkilinin ... AŞ'ye borcu ve çek nedeniyle sorumluluğunun bulunmadığının belirlendiğini, yargılama sırasında yapılan cirolar nedeniyle müvekkilinin davalı şirket yönünden de borçtan sorumlu olmadığını, yapılan ciroların müvekkilini zarara uğratmak kastıyla yapıldığını, bu kapsamda ... AŞ'nin çeki organik bağı bulunan ... AŞ'ye ciro ettiğini, anılan cirantanın da çeki tahsil cirosu ile dava dışı bankaya ciro ettiğini, kredi borçlusunun teminat amacıyla verdiği çekin, kredi borcunun ödenmesi halinde iadesinin gerektiğini ve tahsil cirosu ile çeki iktisap eden bankanın bu amacı aşar şekilde tasarrufta bulunamayacağını, banka ile kredi borçlusu arasındaki ilişkiye en uygun cironun tahsil cirosu olduğunu, çek teslim bordrosunda da çek bedelinin teslimi için ciro edildiğinin açık olduğunu, bu çekin ibraz süresinden sonra TTK'ın 793. maddesine göre çeki alacağın temliki yoluyla davalı şirkete verdiğini, TBK'nın 188. maddesine göre, devredene karşı sahip olunan def'ilerin alacağı temlik alana karşı ileri sürülebileceğini, bu hüküm karşısında çekin bedelsiz kalmasının temlik alana karşı ileri sürülebileceğini ileri sürerek, müvekkilinin çek nedeniyle davalıya borçlu olmadığının tespitine, ... seri numaralı çekin müvekkiline iadesine, İstanbul .... İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyasında başlatılan takibin iptaline, karar verilmesini talep ve dava etmiştir.Davalı, davaya cevap vermemiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; \"...Dava konusu çek ... seri numaralı 18.01.2018 keşide tarihli 80.004,00-TL bedelli ... Bankası Sinop Şubesine ait çektir. Keşidecinin ... .Ltd. Şti olduğu, lehdarının ... A.Ş olduğu, lehdar tarafından ... A.Ş'ye ve ... A.Ş'ye ciro edildiği, kambiyo senetleri sebepten mücerret senetler olduğu, Bunun temel sonucunun, temel ilişkideki sakatlığın ve hükümsüzlüğün, kambiyo senedini etkilememesi olduğu, Kambiyo senetlerinin düzenlenmesine vesile olan temel alacağın, aynı zamanda temel borç ilişkisinden doğan dar anlamda bir borç olduğu, çoğu zaman karşı bir edimle mübadele ilişkisi içinde olduğu, temel alacak niteliğindeki bu para alacağının ifa, takas, ibra, satılan malın hasarlı ya da ayıplı çıkması nedeniyle iade edilmesi, satılan malın teslim edilmemiş olması gibi nedenlerle karşılıksız kalmış olabileceği, Mersin 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nce verilen 05.06.2018 tarihli ve 2015/702 E., 2018/485 K. Sayılı karar ile davacının dava dışı ... A.Ş'ye borçlu olmadığına karar verildiği, bu durumda temel alacağın karşı ediminin yerine getirilmediği, ciro silsilesi sonundaki ... Bankası A.Ş'nin alacak devir / temlik sözleşmesi ile davalı şirkete devredilen çekin borçlu bakımından bedelsiz hale geldiği değerlendirildiğinden..\" gerekçesiyle davanın kabulü ile davacının İstanbul .... İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı icra dosyası nedeniyle davalıya borçlu olmadığının tespitine, karar verilmiştir. Bu karara karşı, davalı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Davalı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle;Davaya konu çekin emre yazılı bir senet olması nedeniyle, davacı tarafın iddiasının aksine lehdara yönelik defilerin müvekkili şirkete karşı ileri sürülemeyeceğini, çekin temel ilişkiden mücerret borç ikrarı olduğunu müvekkili ile temlik eden bankanın kendilerinden önceki ticari ilişkileri bilmediklerini ve iyiniyetli hamil olduklarını, mahkemenin kabulünün benimsenmesi halinde çekin işlevsiz hale geleceğini, kimsenin kendinden önceki ticari işlemin ve işlemlerin durumu hakkında bilgi sahibi olmayacağı için kimsesin çek gibi kambiyo senedini alamayacağını, Bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına ve davanın reddine, karar verilmesini istemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE Dava, davalı tarafından çeke dayalı olarak başlatılan takip nedeniyle davacının borçlu olmadığının tespiti ve takibin iptali istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın kabulüne, karar verilmiş; bu karara karşı, davalı vekilince, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.Davacı vekili müvekkili ile dava dışı ... AŞ arasında düzenlenen bayilik sözleşmesi kapsamında verilen 18.01.2016 keşide tarihli 80.004,00 TL bedelli ... Bankası Sinop şubesine ait ... nolu çekin bedelsiz olduğunu, bu nedenle keşideci aleyhine Mersin 2.ATM'nin 2015/702 Esas sayılı dosyasında açılan davada müvekkilinin çek nedeniyle borçlu olmadığının tespitine karar verildiğini, yargılama sırasında lehtar şirketin çeki grup şirketi olan ... AŞ'ye ciro ettiğini, bu şirketin de tahsil cirosuyla çeki ... AŞ'ye verdiğini, bankaca ibraz edilen çekin karşılıksız çıkması üzerine İstanbul ... İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyasında takibe konu edildiğini, son ciranta ile banka arasındaki kredi ilişkisi nedeniyle çekin ancak tahsil cirosu ile devir edilebileceğini, takip sonrası bankaca alacağın davalıya temlik edildiğini belirterek, müvekkilinin borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini istemiştir. İstanbul .... İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı dosyasının incelenmesinde; ... Bankası A.Ş vekilince, 18.01.2016 keşide tarihli 80.004,00 TL bedelli çeke dayalı olarak 14.11.2016 tarihinde keşideci ...Tic Ltd Şti, lehdar ... AŞ ve ciranta ... AŞ, aleyhine, 80.004,00-TL asıl alacak, 6.953,68-TL işlemiş faiz, 8.000,40 TL çek tazminatı, 240,00 TL komisyon olmak üzere toplam 95.198,08 TL alacağın tahsili amacıyla takip başlatılmıştır. Bankaca gecikmiş alacakların devri kapsamında takip konusu alacak davalı ... AŞ'ye devir edilmiştir. Davacı tarafından bayilik sözleşmesinin tarafı ve çekin lehtarı olan ... AŞ aleyhine Mersin 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2015/702 Esas sayılı dosyasında ... Bankasına ait 18.01.2016 keşide tarihli ... seri nolu 80.004,00 TL bedelli çek nedeniyle borçlu olmadığının tespiti talepli dava açılmış, mahkemece 05.06.2018 tarihinde verilen karar ile davanın kabulüne karar verilmiştir.Öncelikle belirtmek gerekir ki, bir kambiyo senedi olan çek kural olarak taraflar araksında düzenlen temel ilişkiden bağımsız ve soyut bir borç ikrarı niteliğindedir. Kambiyo senetlerinde bedelsizlik iddiasının kural olarak yazılı belge ile kanıtlanması gerekir. Bedelsizlik iddiası, TTK’nın 687. maddesi anlamında bir kişisel def’idir. Bedelsizlik bir kişisel def’i olduğundan düzenleyen tarafından kural olarak ancak senet lehtarına karşı ileri sürülebilir. Çek, sebepten mücerret kıymetli evrak olup davalı ciranta temel borç ilişkisinin tarafı olmadığından, TTK'nın 818/1.e maddesi atfıyla, aynı kanunun 687. maddesi uyarınca, temel ilişkideki def'iler hamile karşı ileri sürülemez. Meğer ki hamil, senedi iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun. Bu durumda hamilin, yani somut olayda temlik eden bankanın kötü niyetini ispat yükü, davacıya aittir. Davalı, takip konusu alacağın devri sözleşmesi ile dava dışı ... AŞ'den devir aldığından, senedin düzenleyeni olan davacı son cirantaya karşı sahip olduğu def'ileri TBK'nın 188.maddesine göre, alacağı devir alan davalı varlık yönetim şirketine karşı da ileri sürülebilir. Bu durumda davacının, usulüne uygun bir şekilde ... AŞ'nin, iktisabında ağır kusurlu ve kötü niyetli olduğunu kanıtlaması gerekir. Bu tür bir davada öncelikle lehdar ile lehdardan sonraki ciranta olun ... AŞ arasında organik bağ bulunduğu ve çeki lehdar cirosu ile alan bu şirketin, keşideci ile lehdar arasındaki temel ilişkiyi bildiği ve iktisabında ağır kusurlu veya kötü niyetli olduğunun kanıtlanması gerekir. Daha sonra aynı yöntemle çeki ... AŞ'den alan temlik eden bankanın iktisabının değerlendirilerek, bankanın iktisabında ağır kusurlu veya kötü niyetli olup olmadığının ve bankaya yapılan cironun niteliği üzerinde durulması gerekir. Bu hususta gerektiği takdirde çekin aslı ve çekin bankaya verildiği sırada düzenlenen tutanak ve bordrolar getirtilerek çekin hangi amaçla bankaya verildiği ve çekin hangi ciro ile bankaya devir edildiğinin değerlendirilmesi gerekir. Dosyada sadece davacı ile dava dışı .... AŞ arasında görülen Mersin 2.ATM'nin 2015/702 E. -2018/485 K. Sayılı ilamı bulunmaktadır. Lehdardan sonraki cirantalar bu dosyanın tarafı olmayıp, belirtilen ilamın davalı yönünden bir bağlayıcılığı bulunmamaktadır. Buna rağmen mahkemece davalının, hangi sebeple iktisabında ağır kusurlu veya kötü niyetli olduğu gerekçeli kararda değerlendirilmemiş ve buna ilişkin deliller toplanıp değerlendirilmemiştir. Mahkemece sadece davalının taraf olmadığı, bayilik sözleşmesinin tarafları arasında görülen bir davada verilen karar esas alınarak, karar verilmiştir. Deliller toplanmadan ve TTK'da düzenlenen çeke ilişkin hukuki düzenlemeler dikkate alınmadan karar verilmesi nedeniyle, ortada istinaf incelemesine konu olabilecek bir karar bulunmamaktadır. Mahkemece belirtilen şekilde inceleme yapılarak, eksik deliller toplanıp, çeke ilişkin yasal düzenlemeler dikkate alınarak, davalının iktisabının korunup korunmayacağının değerlendirilerek karar verilmesi için, ilk derce mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmiştir. Açıklanan bu gerekçe kapsamında diğer istinaf nedenleri incelenmeksizin ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının HMK 353/1.a.6 maddesi uyarınca kaldırılmasına dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.
KARAR:Yukarıda açıklanan gerekçelerle;1-HMK'nın 353/1.a.6.maddesi uyarınca, ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının kaldırılmasına, 2-Yukarıdaki açıklamalar ışığında davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine, 3-Davalı tarafından yatırılan istinaf peşin karar harcının, talep hâlinde, ilk derece mahkemesince iadesine,4-İİK'nın 36. maddesi uyarınca yatırılan teminatların, yatıran taraflara iadesine,5-Davalı tarafından yapılan kanun yolu giderlerinin, ilk derece mahkemesince, esas hükümle birlikte yargılama giderleri içinde değerlendirilmesine dair;HMK'nın 353/1.a maddesi uyarınca dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda, oy birliğiyle ve kesin olarak karar verildi. 29.02.2024