T.C.
ERZURUM
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
3. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO\t: 2024/96
KARAR NO\t: 2024/402
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ\t: ERZURUM ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ\t: 19/09/2023 (Karar)
NUMARASI\t: 2023/346 Esas, 2023/690 Karar\t\t
DAVA\t: Alacak (Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan)
Taraflar arasında görülen davanın yapılan yargılaması sonunda; kararda yazılı gerekçeyle davanın kısmen kabulüne kısmen reddine dair verilen karara karşı davacı vekili tarafından yasal süresi içerisinde istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine HMK'nın 353. maddesi uyarınca dosya incelendi.
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA:
Davacı vekili, müvekkilince ... Semt Garajının işletmeciliğinin yapıldığını, davalı yana ait ...-....-....-....-...-... ve ... plakalı 7 aracını 09/03/2008 tarihinden 09/03/2009 tarihine kadar devamlı olarak şirketine ücretsiz yolcu taşıma işini yapmak üzere şehir içi servis aracı olarak tahsis ettiğini, davalının semt garajı ücretlerini ödemediğini, dava konusu yapılan alacak da araçların çalıştıkları tarihler esas alınarak, koltuk kapasitesi ve koltuk kapasitesine göre belirlenen ... Belediyesi Semt Garajları Yönetmeliği'nin 6/d maddesi gereğince de belirterek üç kat tutarında talep olunduğunu belirterek davalı adına kayıtlı araçların trafik kaydı üzerine ihtiyati tedbir konulmasına, davalarının kabulü ile 13.322,- TL asıl alacağın yönetmelik gereği üç katı olan 39.966,- TL'nin 21/10/2013 tarihinden itibaren avans faizi ile tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP:
Davalı vekili, talep edilen alacağın zamanaşımına uğradığını, davaya konu araçların müvekkili için çalıştıklarını ve bu nedenle semt garajının kullanıldığının ispat külfetinin davacıya ait olduğunu, araçların şehir içi ücretsiz yolcu taşımacılığında kullanıldığının doğru olduğunu, ancak araçların tamamının semt garajına her gün girmesi ve yolcu almasının söz konusu olmadığını, araçların fiilen her gün bu amaçla semt garajını kullandığını ispat edilmesinin gerektiğini, talep edilen miktarın fahiş olduğunu belirterek hukuki ve maddi dayanaktan yoksun davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ :
İlk Derece Mahkemesince, \" ... Tüm dosya kapsamı ve Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi 2021/106 Esas, 2023/270 Karar ve 08/03/2023 tarihli ilamı birlikte değerlendirildiğinde; davacının davalı tarafça semt garajının kullanılmasına rağmen ücret ödenmediği iddiasıyla eldeki davanın açıldığı, mahkememizce verilen kararın istinaf edilmesi üzerine kaldırma kararında açıkça ... plakalı aracın davalı şirket adına kayıtlı olması nedeniyle bu araca yönelik deliller toplanarak yargılama yapılması gerektiğinin belirtildiği, mahkememizce ... plakalı araç yönünden delillerin toplandığı, dava konusu olan diğer araçlara yönelik istinaf incelemesinde kaldırma kararı olmadığından diğer plakalı araçlar yönünden mahkememizce herhangi bir delil toplanmadığı, ... plakalı araç yönünden yapılan incelemede; Erzurum Büyükşehir Belediyesi UKOME merkezinin aldığı 06/02/2007 tarihli karar ile kara taşımacılığı yapan şirket servisleri için 5 ayrı güzergah belirlendiği, ... Belediyesi Semt Garajları Yönetmeliği gereğince dava konusu dönem olan 09/03/2008-09/03/2009 tarihleri arasında davacının işletmesini yaptığı garajı kullanmak zorunda oldukları, mahkememizce aldırılan ve ayrıntılı ve de gerekçeli olması nedeniyle hükme esas alınan bilirkişi raporunda da belirtildiği üzere davacının ... plakalı aracın dava konusu dönemde semt garajını kullanması nedeniyle toplam 1.733,75 TL ücret ödemesi gerektiğinin tespit edildiği, davalı tanıkları tarafından garaj giriş çıkışında herhangi bir sistem olmadığının ve kendilerinden ücret talep edilmediğinin beyan edildiği gibi davacı tanığı ...tarafından da esnaftan korktuklarından ödeme yapmayan araçlardan ücret talep edilmediği ve giriş çıkış kapısının açıldığı yönünde beyanda bulunulmuş ise de tarafların tacir oldukları, hukuk devletinde garaj giriş ücreti nedeniyle kendisinden işletme hakkının devralınacağı gibi bir iddianın kabulüne imkan bulunmadığı, davacının zorunluluk nedeniyle ücreti isteyemedikleri iddiasının kabul edilmesinin mümkün olmadığı, yönetmelik hükümlerinin gereğini yerine getirmeyen davacının zararına bizzat kendisinin sebep olduğundan davacının cezai ücret talebinin yerinde olmadığı, dava konusu garaj girişine ilişkin ücret talebine ilişkin olup dava konusu dönemde davalıya ait aracın 1 yıl boyunca kesintisiz olarak çalışmasının mümkün olmadığı, araçların tamir, bakım ve arıza gibi nedenlerle ya da Erzurum ilinin kış koşullarını ağır bir şekilde yaşaması nedeniyle özellikle kış aylarında çalışamadığı günlerin olması nedeniyle bilirkişi tarafından hesaplanan 1.733,75 TL'ye mahkememizce ... plakalı araç yönünden %20 oranında hakkaniyet indirimi yapıldığında (Nitekim Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 3.Hukuk Dairesi Başkanlığı'nın 2021/232 Esas ve 2023/691 Karar sayılı ilamı da aynı doğrultudadır) 1.387,00 TL alacağın temerrüt tarihi olan 27/10/2013 tarihinden itibaren işleyecek olan avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine, ...-...-...-...-....-....ve ... plakalı araçlara yönelik açılan davanın pasif husumet yokluğu nedeniyle reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur. \" gerekçesiyle \" ... plakalı araç yönünden %20 oranında hakkaniyet indirimi yapıldığında 1.387,00 TL alacağın temerrüt tarihi olan 27/10/2013 tarihinden itibaren işleyecek olan avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya VERİLMESİNE, fazlaya ilişkin talebin REDDİNE, ...-...-...-...-....-....ve ... plakalı araçlara yönelik açılan davanın pasif husumet yokluğu nedeniyle REDDİNE, \" şeklinde karar verilmiştir.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF NEDENLERİ :
Davacı vekili istinaf başvuru dilekçesinde; dosyada dinlenen davalı tanıkları ve davacı tanıklarının sadece ... plakalı aracın değil davalı şirket ait dava dilekçesinde plakaları belirtilen araçların tamamının talep edilen alacak döneminde müvekkiline ait semt garajından hizmet alıklarını ve bu hizmet için ücret ödemediklerinin açıkça beyan edildiğini, kabul beyanları nedeniyle davanın pasif husumet yokluğu gerekçesiyle reddedilmeyeceğini, araçların alacak döneminde kime ait olunduğunun araştırılmadığını, araçların talep edilen zaman diliminde davalının adına tescilli olduğunu, davalı firmanın işleten sıfatının bulunduğunu, mahkemece bu hususların değerlendirilmediğini, mahkemece istinaf ilamının yanlış yorumlandığını, Büyükşehir ve ... Belediyesi Yönetmeliklerindeki davalı firmanın garaj işletenine ödemediği giriş ücretinin üç katı tutarında tazminat ödeme yükümlülüğüne ilişkin hükümlerin geçerli ve uygulanabilir olduğunu, somut uyuşmazlığın çözümünde dikkate alınması gerektiğini, alacağın hukuki yollardan elde edilmesi yoluna gidildiğini, noterlik kanalı ile gerekli ihtarın gönderildiğini ve bu hususta Cumhuriyet Savcılığına da suç duyurusunda bulunulduğunu, müvekkilinin usulüne uygun eylem ve gösterilen çabasının mahkemece göz ardı edildiğini, mahkemenin kararında atıf yapılan mahkeme kararının Yargıtay aşamasın olduğunu ve kesinleşmediğini, hakkaniyet indirimi uygulanmasının hukuken mümkün olmadığını savunarak mahkemece verilen kararın kaldırılması talebi ile istinafa başvurmuştur.
DELİLLERİN TARTIŞILMASI, HUKUKİ SEBEPLER VE GEREKÇE:
Dava, semt garajı giriş-çıkış ücreti alacağının tahsili istemine ilişkindir.
İstinaf kanun yolu başvurusuna konu edilen karar hakkında; 6100 sayılı HMK'nın 355. maddesindeki düzenleme gereğince, istinaf dilekçesinde belirtilen nedenler ve kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı hususlarıyla sınırlı olarak inceleme yapılmıştır.
Somut olayda davacı Erzurum ... Semt Garajı işletmecisi olduğunu, davalı şirkete ait araçların söz konusu garaja giriş çıkış yapmasına rağmen ücret ödemediğini ileri sürmüş, davalı şirket ise semt garajını kullandığı iddia edilen aracın kendilerine ait olmadığını savunmuş, mahkemece trafik sicil müdürlüğünden yapılan araştırmada aracın malikinin davacı olmadığı belirlenmiş ve pasif husumet yokluğu nedeniyle davanın reddine karar verilmiş, kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine Dairemizin 08/03/2023 tarihli ve 2021/106 E.-2023/270 K. Sayılı ilamı ile \"Dosya kapsamında bulunan Erzurum İl Emniyet Müdürlüğü 26/10/2018 tarihli yazısı ekindeki Araç Özet Bilgileri belgesinde davaya konu ...plakalı aracın davalı şirket adına kayıtlı olduğu bildirilmiştir. Bu durumda ...plakalı araca ilişkin tarafların iddia ve savunmasına göre tüm deliller değerlendirilmek suretiyle davanın esası hakkında bir karar verilmesi gerekirken bu araç yönünden de davanın pasif husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmesi yerinde bulunmadığından davacı vekilinin bu hususa yönelik istinaf isteğinin kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerekmiştir. \" gerekçesiyle kaldırılmış, mahkemece Dairemiz kaldırma kararı doğrultusunda yapılan yargılama sonucunda davanın kısmen kabulüne karar verildiği anlaşılmaktadır.
Dosya kapsamından... Semt Garajı'nın işletme (intifa) hakkının, 24.11.1994 tarihli .... sayılı Büyükşehir Belediye Meclisi kararı ile dava dışı ... Belediyesi'ne devredildiği, ... Belediye Encümeni tarafından verilen 27.07.2004 tarih, ... sayılı karar uyarınca davacı ... ve dava dışı ...'a bir yıllığına devredildiği anlaşılmıştır.
Öte yandan 5216 sayılı Kanun'un 10. maddesinde \"Büyükşehir ve ilçe belediyeleri; görevli oldukları konularda bu Kanunla birlikte Belediye Kanunu ve diğer mevzuat hükümleri ile ilgisine göre belediyelere tanınan yetki, imtiyaz ve muafiyetlere sahiptir.\" hükmüne yer verilmiştir. Bu hüküm ve 5393 sayılı Kanunun 15. maddesi hükmü bir arada değerlendirildiğinde; gerek Büyükşehir Belediyesinin gerekse alt kademe ilçe belediyesinin trafik hizmetlerinin düzenlenmesine yönelik kanunen kendilerine tanınan yetki çerçevesinde, bizzat işletilen veya başkalarına işlettirilen semt garajlarına ve uygulanacak ücret tarifelerine yönelik bağlayıcı nitelikte yönetmelik çıkarmaya yetkili oldukları sonucuna varılmıştır.
Yukarıda belirtildiği üzere Ulaşım Koordinasyon Merkezi tarafından alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla, ilgililer için bağlayıcıdır. 02.09.1993 tarih, 504 sayılı KHK ile Erzurum Belediyesi Büyükşehir Belediyesi statüsüne getirilmiştir. Somut olayda semt garajının Büyükşehir Belediyesinin faaliyet alanında bulunması, Karayolu Taşıma Kanunu ve bu kanun uyarınca çıkarılan yönetmeliklerde uyuşmazlığa ilişkin düzenlemelere yer vermemesi nedeniyle uyuşmazlığın 5216 sayılı Kanun, 5393 sayılı Kanun ve bu kanunlar çerçevesinde ilgili belediyeler tarafından çıkartılan yönetmelikler ile Ulaşım Koordinasyon Merkezi kararları doğrultusunda çözülmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
Somut olayda dava konusu edilen alacak Ulaşım Koordinasyon Merkezi kararına dayandırılmaktadır. Zira davacı vekilince Ulaşım Koordinasyon Merkezi tarafından alınan karar uyarınca davalı tarafından işletilen otobüslerin semt garajına giriş-çıkış yapma zorunluluğu bulunduğu iddia edilmiştir. Bu durumda Ulaşım Koordinasyon Merkezi merkezi tarafından davalıya ait otobüslerin davacının işlettiği semt garajına giriş-çıkış yapması zornluluğunu içerir bir karar almış ise davacı ile davalı arasında farazi sözleşme ilişkisi niteliğinde bir hukuki ilişki doğacağından, bu hukuki ilişkiye aykırı davranılması halinde davacı tarafından alacak talebinde bulunulabilecektir. Bahsi geçen hukuki ilişki garaj hizmeti verilmesi nedeniyle hizmet sözleşmesi vasfında olup 10 yıllık zaman aşımı süresine tabi olacağından davanın zamanaşımı süresi dahilinde açıldığı görülmüştür.
Davacı dava dilekçesinde ayrıca ... Belediye Başkanlığı tarafından çıkartılan 13.3.2008 tarihli Semt Garajları İşletme Yönetmeliği'nin 6/d maddesi uyarınca 3 katı tazminat talebinde bulunmuştur. İlgili maddede garajlarda verilecek hizmetlere karşın alınacak ücretin Erzurum ... ilk kademe belediye encümenince belirleneceğinden bahsedilerek araç işleteni ile yazıhane sahibinin takdir edilen rayiç bedelin altında ücret vermeleri ve garaj ücretlerini ödemeden çıkış yapmaları durumunda ödenmeyen ücretlerin 4925 sayılı Kanunun 47/e maddesi gereği garaj işleticisine üç katı ödeneceği hüküm altına alınmıştır. Erzurum Büyükşehir Belediye Başkanlığı'nca ... Semt Garajı'nın işletme hakkının ... Belediye Başkanlığı'na devredilmesi ve 5216 sayılı Kanun'un 10., 5395 sayılı Kanun'un 15. maddeleri uyarınca semt garajlarının işletilmesine dair yönetmelik çıkarma hususunda ... Belediye Başkanlığı yetkili olduğu anlaşılmıştır. Ancak yönetmeliklerin soyut, kişilere bağlı olmayan ve objektif hukuk kurallarını ihtiva etmesi zorunludur. Ayrıca kanunlar hiyerarşisi gözetildiğinde kanunla düzenlenmeyen ya da kanunda var olan düzenlemeye aykırı şekilde yönetmelik hükmü ihdas edilemez. Bununla birlikte anılan yönetmelik hükmü cezai şart niteliğinde olup cezai şartın taraflar arasındaki sözleşmede açıkça kararlaştırılmış olması zorunludur. Dayanak yönetmelik hükmünün normlar hiyerarşisine aykırı olduğu, cezai şart niteliği taşıyan 3 kat tazminata dair kanun hükmü bulunmadığı, taraflar arasında açıkça cezai şart içerir sözleşme de yapılmadığı gözetilerek anılan yönetmelik hükmü uyarınca 3 kat tazminat istenemeyeceği sonucuna varılmıştır.
Davacı tarafından dava dilekçesinde 7 adet araç ve bunlara ilişkin plakalardan bahsedilmiştir. Dosya kapsamındaki belgelerden, trafik tescil ve vergi kayıtlarından, dava dilekçesinde bahsi geçen araçların davalı şirket adına istenen dönemler itibariyle 1 adedinin kayıtlı olduğu anlaşılmaktadır. Yukarıda yapılan izahatlar uyarınca garaj-giriş çıkış ücretine ilişkin sorumluluk taşıma işi yapan otobüslerin işletenine ait olacağından, davalı şirketin açılan dava yönünden pasif husumet ehliyetinin bulunduğu kanaatine varılmıştır.
İstinaf talebinde bulunan davacı vekilinin ileri sürdüğü sebepler kapsamında yapılan inceleme sonucunda, mahkemece, yargılamanın HMK’da düzenlenen usul kurallarına uygun olarak yapılmış olduğu, kamu düzenine aykırılık hallerinin bulunmadığı, dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, ilk derece mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığı, ...plaka sayılı araç için talep edilen dönemlere ilişkin mahkemece hesaplama yapıldığı, diğer araçların davalı tarafça işletildiğinin davacı tarafından ispat edilemediği, ilk derece mahkemesince hakkaniyet indirimi yapılmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, hükme esas alınan bilirkişi raporunun hüküm kurmaya elverişli ve denetime açık olduğu anlaşıldığından, davacı vekilinin yerinde bulunmayan istinaf itirazlarının esastan reddine karar vermek gerekmiş, aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davacı vekilinin istinaf itirazlarının 6100 sayılı HMK'nın 353/(1)-b.1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,
2-Başvuru sırasında peşin alınan harcın mahsubu ile bakiye 157,75-TL harcın davacıdan alınarak hazineye irat kaydına,
3-İstinaf başvurusunda bulunan tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,
4-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından vekalet ücretine hükmedilmesine yer olmadığına,
5-Kararın taraflara tebliği, kesinleştirme, harç ve gider avansı ikmali/iadesi işlemlerinin yerel mahkemece yerine getirilmesine,
Dosya üzerinden yapılan inceleme neticesinde, HMK'nın 362/(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere .... tarihinde oy birliğiyle karar verildi.