T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
12. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2021/1600
KARAR NO: 2024/337
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: BAKIRKÖY 3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 13/07/2021
NUMARASI: 2019/340 Esas 2021/634 Karar
DAVA: İtirazın İptali (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
Davanın reddine ilişkin kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;
DAVA: Davacı vekili, davalı ile müvekkili arasında 17.11.2017 tarihinde makine satış sözleşmesi imzalandığını, bu satışa ilişkin bedelin yabancı para (USD) olarak belirlendiğini, yine sözleşmenin 8. maddesi gereği ödeme olarak verilen çeklerin fiili ödeme tarihinde merkez bankası efektif satış kuru üzerinden ödeneceğinin kararlaştırıldığını, sözleşmeye istinaden düzenlenen 01.08.2017 tarih ... seri nolu 88.560-USD tutarlı faturada dövizli satış faturası yazdığını, davalının yaptığı çekle ödeme neticesinde kur farkı alacağı oluştuğunu, Bakırköy ... Noterliği 11.02.2019 tarih ve ... yevmiye nolu ihtarname ile 5 adet fatura aslı eklenerek kur farkı alacağının talep edildiğini, davalının bu ihtara cevaben Bakırköy ... Noterliği 14.02.2019 tarih ... sayılı ihtarname ile kur farkı taleplerini kabul etmediklerini bildirdiğini, davalının ödemesi gerekenden daha fazla ödeme yaptığı iddiasının soyut olduğu, davalının itirazı üzerine Küçükçekmece ... İcra Dairesinin ... Esas sayılı dosyadan icra takibi başlattıklarını, davalının itirazı üzerine takibin durduğunu,davalının itirazının iptali ile %20'den aşağı olmamak kaydı ile icra inkar tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
CEVAP: Davalı vekili, her ne kadar davacı tarafından dosyaya sunulan 17.11.2017 tarihli sözleşmede satın alınan makinenin bedelinin 156.000 USD + KDV olarak gözüksede bu ilişkiye istinaden kesilen 12.02.2018 tarihli ... nolu faturadan da anlaşılacağı üzere taraflar arasındaki sözlü anlaşma gereği malın müvekkiline iskonto yapılarak 137.000- USD olarak satışı gerçekleştiğini, bu faturaya istinaden davacıya ... bankası Çukurpazar şub. ... nolu, 02.06.2018 vade, 60.000-TL bedelli çeki, ... nolu, 04.07.2018 vade, 70.000-TL bedelli çeki, ... Bankası Karaköy şub. ... nolu, 30.09.2018 vade, 55.000-TL bedelli çeki, ... bankası Çukurpazar şub. ... nolu, 03.10.2018 vade, 87.500-TL bedelli çeki, ... Demirciler Sit. Şub. ... nolu, 30.10.2018 vade, 50.000-TL bedelli çeki, ... bankası Çukurpazar şub. ... nolu, 01.12.2018 vade, 112.500-TL bedelli çeki, ... Bankası Beylikdüzü Org. San. Şub., 30.11.2018 vade, ... nolu, 22.000- USD bedelli çeki, 30.06.2018 vade, 28.500-USD bedelli senet (Senedin arka yüzüne göre 14.146,28 USD kısmi/elden ödeme yapılmış olup bakiyesi de icra takibi neticesinde Bakırköy .... İcra Müdürlüğü'nün ... esas sayılı icra dosyasına ödenmiştir.) çekler verildiğini ve ödemelerin yapıldığını, taraflar arasındaki ticari ilişkide ödemeler toplamının 435.000- TL ve 50.500 -USD olduğunu, taraflar arasındaki bir önceki makine alım satımına ilişkin olarak düzenlenen 48212 nolu 01.08.2017 tarihli 88.560 USD bedelli faturaya ilişkin fazla ödeme dahil edilince davacıya herhangi bir borç olmadığını, ayrıca kur farkı hesaplamalarında herhangi bir hesap detayı bulunmadığını, bu nedenle davanın reddi ile %20'den aşağı olmamak kaydıyla kötü niyet tazminatına karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEME KARARI: Mahkemece; taraflar arasında imzalanan sözleşmede bedelin yabancı para üzerinden kararlaştırıldığı ve sözleşmenin 8. maddesinde TL olarak düzenlenen çek bedellerinin tahsil edildiği günkü TCMB döviz kuru üzerinden değerlendirileceğinin düzenlendiği, her ne kadar davacı tarafından TL olarak düzenlenen çek bedellerinin ödenmesinden sonra sözleşme esas alınarak davalı adına kur farkına ilişkin bir kısım faturalar düzenlenmiş ise de taraflar arasında kur farkı ödeneceğine ilişkin sözleşme veya teamül bulunsa dahi Yargıtay 11. HD'nin kararlarında da belirtildiği üzere çekin bir ödeme vasıtası olması, çekin döviz üzerinden düzenlenmesinin mümkün olması ve bedel hanesinin verildiği andaki döviz satış kuru üzerinden hesap edilerek doldurulmasının mümkün olması karşısında ödemeyi TL üzerinden çek olarak kabul eden davacının bu aşamadan sonra kur farkı isteyemeyeceğinin kabulü gerektiğinden davanın reddi ile davacının şartları oluşmayan icra inkar tazminatı talebinin reddine karar verilmiştir.
İSTİNAF SEBEBLERİ:Davacı vekili, dosya kapsamında, davacının yabancı para cinsinden sattığı makinelere ilişkin kur farkı talep edebileceği, davalının çekle ödeme yaptığı tarihler itibariyle kur farkındaki değişimden kaynaklanan farkı satıcıya ödemekle yükümlü olduğu, taraflar arasında sözleşme olduğu, satım faturalarında da satışın döviz cinsinden satış olduğu ve kur farkı isteneceğinin yazılı olduğu, satıcının çekle ödemeyi kabul ettiğinde kur farkı isteme hakkının olmadığına dair kabulün biçimde hatalı olduğunu, öte yandan ticari hayatın kuralları içinde içinde, her alıcının yabancı para cinsinden çek hesabı bulunmadığı gibi alıcıyı böyle bir hesap açmaya yöneltmenin de mümkün olmadığını, bu mantıkla, \"satıcı nakit ödemenin kararlaştırılan yabancı para ile yapılmasını da isteyebilir.\" sonucuna kadar gitmenin mümkün olduğunu ki bu aşırıcılığın kur farkı talep hakkını ortadan kaldırır yahut istenemez hale getirir biçimde isabetsiz olduğunu, daha da önemlisi dosyada, taraflar arasında davalının kur farkı ödemeyi açıkça kabul ettiğine dair yazılı sözleşme bulunduğunu, iki yılı aşkın yargılama yapılıp davacının kur farkı alacağının miktarı saptanmaya çalışılırken, dosyanın ek rapor için bilirkişiye tevdii beklenirken usuli sürpriz karar ilkesine aykırı surette davanın reddine karar verildiğini, çek bir ödeme aracı olup, teknik bakımdan nakit yahut banka havalesi ile yapılan ödemeden bir farkı olmadığını, kararın kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.
GEREKÇE: Dava, kur farkından kaynaklanan bakiye alacağın tahsili amacıyla başlatılan icra takibine vaki itirazın iptali istemine ilişkindir.6098 sayılı TBK'nın 99. maddesi; \"Konusu para olan borç Ülke parasıyla ödenir. Ülke parası dışında başka bir para birimiyle ödeme yapılması kararlaştırılmışsa, sözleşmede aynen ödeme veya bu anlama gelen bir ifade bulunmadıkça borç, ödeme günündeki rayiç üzerinden Ülke parasıyla da ödenebilir. Ülke parası dışında başka bir para birimiyle belirlenmiş ve sözleşmede aynen ödeme yada bu anlama gelen bir ifade de bulunmadıkça, borcun ödeme gününde ödenmemesi üzerine alacaklı, bu alacağının aynen veya vade ya da fiili ödeme gününde ki rayiç üzerinden ödenmesini isteyebilir.\" hükmünü haizdir. Anılan yasa hükmüne göre taraflar aynen ödeme kararlaştırılmadıkça vadesinde ödenen borçta seçim hakkı borçludadır. Dilerse yabancı para borcunu aynen, dilerse TL karşılığını öder. Vadede ödeme yapılmaması halinde seçim hakkı TBK nın 99/2.maddesi uyarınca yine alacaklıya geçmektedir. Öncelikle kur farkının talep edilebilmesi, taraflar arasındaki sözleşmede bu konuda bir hüküm bulunmasına veya akdi ilişkinin yabancı para cinsinden olmasına bağlıdır.Faturaların yabancı para birimi üzerinden düzenlenmesi, taraflar arasında dövize endeksli ticari ilişki bulunduğunu ispata yeterlidir (Yargıtay 19 HD'nin 05/12/2019 tarihli 2018/965 E, 2019/5447 K. sayılı kararı). Kur farkı talep edilebilmesi için, kur farkı uygulamasına dair bir yazılı bir sözleşme veya taraflar arasında bu yönde oluşmuş bir teamül bulunması gerekmektedir. Kur farkı talebi, kur farkı faturası düzenlenmesine de bağlı değildir. Taraflar arasında yabancı para birimine endeksli bir ticari ilişkinin varlığı halinde, kur farkı faturası düzenlenmeden de kur farkı alacağı talep edilebilir. Yine kur farkının dayanağı olan fatura bedellerinin ne şekilde ödendiği hususu da önemlidir. Zira sözleşmede aksine bir hüküm yoksa ödemenin çekle yapılması halinde kur farkının fiyatlandırılarak çekin miktar hanesine yazıldığı kabul edilmektedir (örn,Yargıtay 19 HD’nin 20/04/2016 tarihli 2015/16900 E, 2016/6896 K. Sayılı ilamı ). Somut olayda; taraflar arasındaki ticari ilişki kapsamında davacı tarafından davalıya makine satışı yapıldığı, davacı tarafından düzenlenen satış faturalarının yabancı para (USD) üzerinden düzenlendiği, sözleşmenin 8.maddesinde \" sözleşmenin usd cinsinden yapıldığı,TL cinsinden yapılacak çek ödemelerinde tahsil vadesindeki TCMB döviz satış kurunun uygulanacağı\" yazılıdır. Bu durumda taraflar arasındaki ticari ilişkinin yabancı para üzerinden kurulduğu kabul edilmelidir. Bu nedenle davalı tarafça bir kısım ödemeler TL cinsinden çekler ile yapılmış ve davacı da çekleri herhangi bir çekince ileri sürmeden kabul ederek bedellerini tahsil etmiş olsa da, yazılı sözleşme hükmü nedeniyle ticari ilişkinin yabancı para üzerinden kurulduğu kabul edilerek, TL çekler ile yapılan ödemelerin ödeme tarihindeki kur üzerinden yabancı paraya çevrilerek, aradaki farkın kur farkı olarak istenebileceğinin kabulü gerekir. İlk derece mahkemesince TL çekler kabul edildiğinden kur farkı istenemeyeceği yolundaki gerekçe doğru olmamıştır. Davacı alacaklı Küçükçekmece ... İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyasında; davacı alacaklının 26.02.2019 tarihinde davalı aleyhine 29.873,12-USD asıl alacak 89,33-USD işlemiş faiz olmak üzere toplam 29.962,45-USD alacak için ilamsız icra takibi başlattığı, takibe konu faturaların tamamının kur farkı faturası olduğu anlaşılmaktadır. Bakırköy ...İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyasında satış nedeniyle verilen senetlerin bir adet senet bakiyesi ve dört adet senedin icra takibinden 25.335-USD nin icra takibinden sonra haricen ödendiği ancak bu senetlerin tamamı USD cinsinden olduğundan kur farkı sözkonusu değildir. Dosyaya sunulan 14/06/2021 tarihli bilirkişi ... tarafından düzenlenen raporda; taraflar arasında imzalanan sözleşmenin 8. Maddesinde ödeme amacıyla verilen çeklerin tahsil günündeki TCMB efektif satış kuru üzerinden değerlendirileceği, taraflar arasında kur farkının ödeneceğine ilişkin anlaşma bulunması nedeni ile davacının kur farkı talebinde bulunabileceği kanaati ile davacının takip tarihi itibariyle 13.419,58- USD asıl alacak, 17,65 USD işlemiş faiz olmak üzere toplam 13.437,23 USD kur farkı talebinde bulunabileceği yolunda rapor sunulmuştur. Kur farkı faturalarından evvel davacının cari hesapda 16.425,62-USD borcu bulunduğu bu nedenle; kalan alacak kadar kur farkı istenebileceği kanaati bildirilmiştir. Ne var ki kur farkı alacağı yabancı para alacağı (döviz) üzerinden düzenlenen faturanın düzenlediği tarihin kuru ile faturanın tahsil edildiği tarihin kuru arasındaki farktan kaynaklanan ve TL olarak doğan bir alacaktır. Kur farkı düzenlenen temel ilişkide asıl alacak miktarı döviz olarak aynı kalmaktadır. Kur farkı alacağı ise döviz olarak istenmesi mümkün olmayıp, TL olarak talep edilebilecek bir alacaktır. Türk Kanunları’na göre döviz alacağının TL olarak istenmesi mümkün ise de, TL olarak doğan alacağın dövize çevrilerek istenmesi mümkün değildir. Davalı borçlunun tahsilat amaçlı verdiği çekleri tamamını gününde ödeyerek TBK nın 99/1.maddesi uyarınca artık kur farkından kaynaklanan borcunu TL olarak ödeme hakkı bulunmaktadır. TL verilen çekler gününde ödendiğinden seçim hakkı alacaklıya geçmemiş olup davacı alacaklı kur farkından kaynaklanan alacağını ancak ödeme tarihindeki döviz kuru dikkate alınarak TL olarak isteyebilir. (Yargıtay 11 HD'nin 26/05/2022 tarih ve esas 2020/6941 -karar 2022/4076 sayılı ilamı ). Davacı alacaklı tarafından kur farkı faturaları düzenlenmeden evvel keşide ettiği 11 şubat 2019 tarihli ihtarnamesinde de kur farkı alacağını TL olarak hesapladığı, dava dilekçesinde de her bir kur farkı isteğinin dayanağı çek, tutar, vadelerin açıklayıcı bilgilerinin olduğu tablolarda da alacağın TL olarak hesaplandığı anlaşılmaktadır. Buna reğmen kur farkı faturalarının euro cinsinden hesaplanması mümkün değildir.Somut olayda; davacının cari hesaptan dolayı davalının fazla ödeme yaptığı yolunda tesbitler var ise de bu konuda itirazlar değerlendirilerek yeniden rapor alınmadığından kur farkı alacağı doğup doğmadığı,varsa miktarı belirlenmemiştir.Ancak icra takibindeki alacağın tamamı Euro cinsinden düzenlenen kur farkı faturaları olduğu anlaşılmasına göre, TL olarak doğan borcun yabancı para olarak istenilmesi mümkün olmadığı,kural olarak kur farkı alacağı varsa ancak TL cinsinden istenebileceği gerekçesiyle davanın usulüne uygun takip yapılma şartı yerine getirilmediğinden reddi gerekirken kur farkı istenemeyeceği gerekçesiyle reddine karar verilmesi doğru görülmemiş, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile kararın kaldırılmasına davanın usulüne uygun takip şartı yerine getirilmediğinden usulden reddine karar verilmiştir.
HÜKÜM:Yukarıda açıklanan nedenlerle: Davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, Bakırköy 3.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 13/07/2021 Tarih 2019/340 Esas 2021/634 Karar sayılı hükmün HMK 353(1)b-2 gereği KALDIRILMASINA; \"İtirazın iptali davasının usulüne uygun takip şartı yokluğu nedeniyle usulden reddine, Şartları oluşmayan davalının kötü niyet tazminatı talebinin reddine\" İlk derece yargılamasına ilişkin olarak; \"Alınması gereken 427,60-TL harcın; davacı tarafından peşin yatırılan 3.113,40-TL harçtan mahsubu ile fazla olan 2.685,80-TL'nin talep halinde davacıya iadesine, Davacı tarafından yapılan yargılama giderinin kendi üzerinde bırakılmasına, Davalı vekili için takdir olunan 17.900-TL maktu vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine, Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenen 1.320-TL arabuluculuk ücretinin davacıdan tahsili ile hazineye ödenmesine,Kullanılmayan gider avansının talep halinde yatıran tarafa iadesine\" Davacı tarafından yatırılan 59,30-TL peşin istinaf karar harcının istek halinde kendisine iadesine, Davacı tarafından yapılan istinaf yargı giderinin üzerinde bırakılmasına,Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK 362(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi. 29/02/2024